Lubbers moest Amerika blokkeren

Vermoedelijk zullen de NAVO-ambassadeurs in Brussel woensdag al beslissen of Lubbers de opvolger mag worden van de ongelukkige Willy Claes, die voortijdig zijn 250 duizend dollar-baan moest opgeven vanwege het Agusta-schandaal in België....

JOS KLAASSEN

Van onze correspondent

BRUSSEL

Formeel was afgesproken dat de NAVO medio november zou beslissen over een nieuwe secretaris-generaal. Daarvan ging afgelopen maandag in elk geval minister van Buitenlandse Zaken Hans van Mierlo nog uit.

Maar de besluitvorming in de NAVO is in een stroomversnelling geraakt, omdat de vertrouwelijkheid van de benoemingsprocedure is geschonden. Maandag spraken de Britse premier John Major en de Franse president Jacques Chirac zich openlijk voor Lubbers uit. De Duitse bondskanselier Helmut Kohl volgde. De oud-premier werd vrijdag dan ook door Den Haag officieel kandidaat gesteld voor hoogste politieke NAVO-post.

De besluitvorming van de Europese Grote Drie over een opvolger van Willy Claes gebeurde eerder andersom. Eerst ontmoetten Kohl en Chirac elkaar onlangs in Bonn; vervolgens zocht Chirac in Londen Major op.

Wat Lubbers betreft is aannemelijk dat éérst Chirac en Kohl akkoord gingen met Lubbers' kandidatuur. Daarna pas accepteerde ook Major - hij zocht liever in eigen land een 'zware kandidaat' (ex-minister Douglas Hurd van Buitenlandse Zaken) - de Nederlandse ex-premier.

De Verenigde Staten, de ware leider van de NAVO, werden door de Europese turbo-besluitvorming compleet verrast. Kennelijk was niemand van de Grote Drie in de Europese Unie op het idee gekomen om Washington (State Department, Pentagon of het Witte Huis) te bellen.

Waarom eigenlijk niet?

Waarom kozen Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië onomwonden voor Lubbers? Met name Bonn en Londen hechten sterk aan de transatlantische betrekkingen. Dat zij voor Lubbers kozen zonder de grote bondgenoot aan de Potomac te raadplegen was dus op z'n minst een fout tegen de politieke etiquette.

Er zijn twee mogelijke verklaringen: òf de Europeanen hebben even vergeten dat de VS de feitelijke leider van de NAVO zijn, òf zij wilden een kandidaat-secretaris-generaal die Washington in het onderhandelingscircuit had willen brengen, blokkeren. Door ronduit voor Lubbers te kiezen, maakten Parijs, Bonn en Londen zo'n idee in elk geval onmogelijk.

Wellicht dacht Washington aan senator Sam Nunn, die in kringen van Europese atlantici erg populair is. Onder anderen Christoph Bertram, de invloedrijke defensie-specialist van het Duitse weekblad Die Zeit, opperde dezer dagen een Amerikaan op Claes' stoel.

Een ongeschreven regel bij de NAVO is dat een Amerikaanse generaal het militaire oppercommandio over de alliantie heeft, en dat een Europese politicus de politieke functie van secretaris-generaal bekleedt. In het verleden is wel eens gesuggereerd om dit om te draaien.

Misschien is in het Witte Huis en in het ministerie van Buitenlandse Zaken overwogen om deze wisseling nu te voltrekken. Immers, de dialoog van de NAVO met de wereld, met name Oost-Europa en Rusland, is veel belangrijker geworden dan allerlei militaire afwegingen uit het verleden, zoals de dreiging van de Sovjet-Unie.

Voor Europa is zo'n manoeuvre onacceptabel. De Europese Unie streeft er juist naar de Europese pijler in de NAVO te versterken. Straks moeten Amerika èn Europa gelijkwaardiger bondgenoten worden. Van de secretaris-generaal van de alliantie wordt verwacht dat Amerikaans-Europese evenwicht te realiseren.

Een Amerikaan als opvolger van Claes zou het Europese streven naar gelijkwaardigheid in de alliantie vermoedelijk te niet doen. Zeker voor Frankrijk en Spanje, die alleen lid zijn van de politieke tak van de alliantie, is een politieke Amerikaanse hegemonie in de NAVO onaanvaardbaar. Maar ook Duitsland en Groot-Brittannië voelen zich met zo'n vooruitzicht niet erg behaaglijk.

Voor Clinton was het naar voren schuiven van een Amerikaan als opvolger van Claes mogelijk een manoeuvre om het vijandige Congres te verleiden meegaander te zijn over een Amerikaanse vredesmacht in Bosnië. Hoe blokkeer je zoiets? Door in het koor van de machtigen in Europa te beslissen dat je de Europeaan Ruud Lubbers wenst als secretaris-generaal van de alliantie. Een Amerikaans alternatief is dan onmogelijk.

Want gesteld dat Washington alsnog Sam Nunn had willen doordrukken, dan was voor Parijs 'bewezen' dat de NAVO een louter Amerikaanse onderneming is. Voor de Franse regering is dat een gruwel. Zij zou wellicht de NAVO vaarwel zeggen, gevolgd door Spanje dat ook alleen maar met de politieke organisatie van de alliantie meedoet.

De regering-Clinton heeft met de 'sollicitatiegesprekken' met Lubbers en Ellemann-Jensen willen zeggen dat zij ondanks alles de werkelijke baas van de alliantie is. Zouden alle bondgenoten gelijkwaardig zijn, dan hadden Lubbers en Ellemann-Jensen ook bij de andere partners op het matje moeten komen.

In Brussel is enigszins verwonderd gereageerd op de Amerikaanse beslissing twee Europese politici aan de tand te voelen die in Washington uitstekend worden gekend. Zoiets heeft de NAVO nimmer beleefd. Bij gebrek aan bewijzen van enig complot, gelooft de NAVO dat Washington het eigen Congres slechts wilde bewijzen wie het eigenlijk voor het zeggen heeft in de alliantie.

Jos Klaassen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden