Loyale heler van de natie na ‘nachtmerrie’ Nixon

Ex-president Ford had de zware taak de VS in de jaren zeventig overeind te helpen na Watergate en Vietnam...

Weinig politici in de Amerikaanse geschiedenis hadden zo’n ondankbare taak als Gerald Ford, de enige president die nooit is gekozen door het volk.

Richard Nixon was afgetreden om afzetting te voorkomen na het Watergate-schandaal, waarin hij een dubieuze rol had gespeeld. De natie voelde de naschokken van de politieke moorden van de jaren zestig en het drama waarop de Vietnamoorlog was uitgelopen, terwijl een energiecrisis het land in zijn greep had.

Op dat turbulente moment, 9 augustus 1974 om precies te zijn, ruilde Gerald Ford zijn positie van tweede man in voor die van 38ste president van de Verenigde Staten.

De Republikein wilde het vertrouwen in de overheid herstellen. In 1976 trachtte hij vergeefs zijn verblijf in het Witte Huis te verlengen. Eén besluit uit zijn regeerperiode is altijd als een schaduw om Ford heen blijven hangen: een maand na zijn aantreden schonk hij Nixon gratie voor alle eventuele wetsovertredingen, zodat de gevallen president niet kon worden vervolgd.

De kritiek was hard en bleef Ford achtervolgen, maar Ford is altijd pal achter dit ‘pardon’ blijven staan, tot aan zijn dood dinsdagavond. Hij was 93 jaar.

De doodsoorzaak was niet meteen bekend, maar Fords gezondheid was al geruime tijd slecht. Zijn laatste officiële optreden was in november 2004.

Ford laat vier kinderen en zijn vrouw Betty achter. Het was de voormalige First Lady die zijn dood bekendmaakte: ‘Zijn leven was gevuld met een liefde voor God, zijn familie en zijn land.’

Gerald Rudolph Ford jr. werd in 1913 geboren als Leslie Lynch King jr. Toen hij twee jaar was, scheidde zijn moeder van Leslies vader. Haar tweede man, Gerald Ford, adopteerde de jongen en noemde hem naar zichzelf. Hij groeide op in Grand Rapids, Michigan, een vriendelijke stad waar geloof en familie centraal stonden, waarden die Ford zijn leven lang hoog bleef houden.

De jonge Ford was een uitmuntende leerling en een sportman die het bijna schopte tot professioneel American Football-speler. Maar hij ging rechten studeren aan Yale University, voegde zich vervolgens bij de marine en vocht in de Tweede Wereldoorlog.

Net als veel anderen van de zogenoemde Greatest Generation – zoals Dwight Eisenhower, Lyndon Johnson en George H. Bush – maakte hij de overstap van het leger naar de politiek. Hij werd daarbij geleid door het sterke plichtsgevoel dat deze generatie kenmerkte, zoals journalist Tom Brokaw heeft beschreven in zijn boek The Greatest Generation.

De Republikein won in 1948 een zetel in het Huis van Afgevaardigden, waar hij in 1965 leider van de Republikeinen werd. Ford was een trouwe conservatief die de partijlijn volgde en later uitzette.

Loyaliteit was ook wat hem onderscheidde van veel partijgenoten tijdens de ondergang van Nixon. Toen vicepresident Spiro Agnew in 1973 moest opstappen, speelde ‘Watergate’ al. Veel politici, ook Republikeinen, begonnen Nixon te mijden. Ford niet. In 1973 trad hij aan als vicepresident, om tot het laatste moment achter zijn president te blijven staan.

Nixon vertrok en zo werd Ford de eerste president die nooit campagne had gevoerd voor de positie van eerste of tweede man. Al in zijn eerste toespraak toonde hij te streven naar verzoening: ‘Onze lange nationale nachtmerrie is over.’

President Bush zei woensdag dat de ‘gentleman’ Ford ‘kwam toen we hem het meest nodig hadden’. Bill en Hillary Clinton stelden in een verklaring dat Ford Amerikanen samenbracht ‘in een moeilijk hoofdstuk van onze geschiedenis, met kracht, integriteit en nederigheid’.

Maar Fords dagen in het Witte Huis waren zwaar. De oliecrisis duurde voort, inflatie en werkloosheid waren hoog. Het fiasco in Vietnam culmineerde in de terugtrekking in 1975. In hetzelfde jaar werden twee mislukte aanslagen op hem gepleegd.

Dat Ford zijn voorganger Nixon bijna direct gratie verleende, was moeilijk te verteren voor degenen die de ‘crook’ wilde laten boeten voor zijn daden. In 1976 kreeg Ford de rekening gepresenteerd, toen de Democraat Jimmy Carter hem versloeg met een kleine meerderheid. Maar velen hebben later erkend dat Ford gelijk had, dat nationale verzoening alleen mogelijk was als de jacht op Nixon niet in de rechtbanken werd voortgezet.

In 1980 overwoog Ronald Reagan om Ford te vragen als running mate. Maar de drugs- en alcoholproblemen van Betty Ford, waar zij openlijk over sprak, stonden een hernieuwde carrière als vicepresident in de weg. In plaats daarvan zocht Ford het bedrijfsleven op, waar hij als commissaris en adviseur munt sloeg uit zijn naam en ervaring. Volgens de Amerikaanse zakenbladen had Ford eind jaren negentig een vermogen van 300 miljoen dollar verzameld. Tegelijk bleef hij actief aan de zijlijn van de politiek.

Oud-presidenten krijgen in de VS respect en blijven levenslang Mister President. Onderling – tussen Carter, Bush sr. en Clinton – is het wederzijdse respect eveneens groot. Carter, zijn politieke opponent en opvolger, noemde Ford gisteren ‘een van de meest bewonderenswaardige mensen die ik heb gekend’, een man die ‘wijselijk het pad van genezing koos in tijden van diepe verdeeldheid’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden