Nieuwsbreak

Lousewies van der Laan: 'Laat vluchtelingen zien: dit is Henk, dit is Ingrid'

Je moet de angst voor vluchtelingen serieus nemen, vindt Lousewies van der Laan, oud-politica en nu onder andere adviseur over mensenrechten en democratie. 'Maar politici reageren veel te verkrampt: ze hebben bepaalde verplichtingen maar willen de welkomsmat niet te opzichtig neerleggen omdat ze bang zijn dat het kiezers kost.'

Lousewies van der Laan in 2010 tijdens de opnames van het programma All Women on Top.Beeld anp

De Nobelprijs voor de Vrede! Hij is dit jaar gewonnen door een Tunesisch politiek overlegorgaan. Een...'
'Geweldig!'

Ik wilde vragen of u het een terechte keuze vindt, maar dat is bij deze beantwoord.
'Zeker! Ik ben zelf in 2013 waarnemer geweest bij de eerste democratische verkiezingen die er ooit in Tunesië werden gehouden, en die zijn gewonnen door de islamisten. De wereld hield haar hart vast voor de gevolgen, maar het land is stabiel en vreedzaam gebleven - in tegenstelling tot alle andere landen in de regio. Dat is heel bijzonder.'

En dat is gelukt dankzij dit overlegorgaan?
'Ja. Er is besloten dat mensen er met elkaar moesten uitkomen: juristen, activisten, vakbonden, politici. Dat is een voorbeeld voor andere Arabische landen en de prijs kan dienen als inspiratie.'

Dat klinkt eigenlijk als ouderwets polderen.
'Dat kun je zeggen ja. Maar in Nederland is dat veilig, en daarom niet zo bijzonder. In andere landen kan het voorstel om met elkaar te gaan samenwerken, je het leven kosten. Dat was heel moedig.'

Toch is Tunesië het afgelopen jaar het slachtoffer geworden van grote aanslagen op toeristen. Het komt op de buitenwereld niet bepaald over als een land dat veilig en stabiel is.
'Organisaties als Islamitische Staat vinden het heel vervelend als een Arabisch land met succes een democratie invoert - dat is voor hen een reden om aanslagen te plegen in een poging het land te destabiliseren. De prijs kan wellicht gezien worden als steun in de rug. Het is een aanmoedigingsprijs: ga in godsnaam door, ondanks alle tegenslagen. En, nogmaals, hopelijk dient het als inspiratie voor anderen in de regio.'

U woont zelf Slovenië. Volgt u nog een beetje wat er in Nederland speelt?
'Soms meer, soms minder. Via Blendle krijg ik elke dag een overzicht en ook via Twitter en Facebook zie je een heleboel voorbij komen. Dan klik je een link aan, omdat heel Nederland blijkbaar in rep en roer is over een onderwerp dat volledig langs je heen is gegaan. Daarnaast kijken we thuis met de kinderen elke dag naar het Jeugdjournaal en lezen we Kidsweek.'

En in de Sloveense media? Wat speelt daar?
'De vluchtelingencrisis, net als bij jullie. Dat begon hier al maanden eerder, omdat de migranten al in buurlanden als Hongarije waren. Ik werk zelf ook veel in Wenen en toen ik daar pas met de trein aankwam, sta je letterlijk midden in het verhaal: er zaten duizenden mensen op het station.'

Toch horen we weinig over het Sloveense standpunt. Hoe staan burgers daar tegenover die enorme stroom mensen?
'De grootste stroom is nu voorbij gereisd: van al die duizenden mensen die door Slovenië heen zijn gekomen, hebben er zeven asiel aangevraagd. Mensen vragen zich hier af: 'Waarom willen ze eigenlijk niet in Slovenië blijven? Hebben we misschien zelfs een kans gemist? Het land komt bijvoorbeeld artsen tekort: misschien hadden we Syrische artsen kunnen verleiden.'

Nederland vraagt zich vooral af hoeveel mensen er wél gaan blijven. En hoe die opgevangen moeten worden.
'We weten al maanden, al jaren dat dit er aan zat te komen. Als politici zich nu overvallen voelen, hebben ze niet op zitten letten. We hadden dit zoveel beter kunnen plannen.'

Een Afghaanse vluchteling op het station in Wenen.Beeld epa

Dat is niet gebeurd en nu moet er een verblijfplaats worden gevonden voor al die mensen. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) wil grote centra inrichten, maar gemeenten zien dat niet zitten.
'Dat begrijp ik. Ik zie er zelf ook geen heil in. Verspreid mensen in kleine groepen zoveel mogelijk over het land. Zet hoogopgeleide Syriërs niet bij Eritreërs. Soennieten niet bij sjiieten. Daar komt alleen gedoe van.

'Ik geloof dat in elk geval één ding heel belangrijk is: die mensen moeten zo snel mogelijk aan het werk. Maar dat mag niet, als mensen nog geen status hebben. Waarom niet? Ik ben indertijd als woordvoerder voor Justitie voor mijn partij (D66) regelmatig in Nederlandse opvangcentra geweest en daar zitten ze dan de hele dag tv te kijken. Dat is niet te doen, daar word je depressief van. Ga aan de slag! En als je na een jaar, of na vijf jaar, of na tien jaar terug moet naar je eigen land, omdat je de status niet hebt gekregen of omdat het er nu veilig is, dan hebben mensen alleen maar vaardigheden opgedaan. Iedereen wordt er beter van!

'En begin direct met die integratie. Die kunnen we ook heel creatief vorm geven. Het dagblad Bild Zeitung heeft de Duitse grondwet in het Arabisch verspreid. Waarom maken wij geen stripverhaal in de taal van de nieuwkomers. Dit is Henk, dit is Ingrid. Dit is hun zoon, die met een andere man gaat trouwen, en ze zijn trots op hem. Dit is hun dochter, die heeft gestudeerd en een goede baan heeft.'

Dat klinkt sympathiek, maar mensen zijn domweg bang voor zoveel nieuwkomers. Die veranderen echt niet door een leuk stripverhaal.
'Die angst is van alle tijden. Ik ben net op vakantie geweest in New York en we zijn ook naar Ellis Island geweest; de plek waar al die migranten vroeger uit Europa arriveerden. Toen waren er dezelfde zorgen. Hoe kunnen die katholieke Ieren ooit goede Amerikanen worden? Die integreren toch nooit in ons protestantse land?

Maar begrijpt u dat mensen het niet zien zitten?
'Die angst moet je serieus nemen. Waar zijn mensen echt bang voor? En hoe kunnen we die angst weghalen? Politici reageren nu veel te verkrampt: ze hebben bepaalde verplichtingen maar willen de welkomsmat niet te opzichtig neerleggen omdat ze bang zijn dat het kiezers kost. Die tweeslachtigheid zet alleen maar kwaad bloed. Wees duidelijk waar je staat en zorg dat het voor elkaar komt.'

Vluchtelingen zoeken kleding uit die buurtbewoner hebben gebracht naast de Sportcentrum Schuttersveld, dat is ingericht als noodopvang.Beeld anp
PVV-leider Geert Wilders voert op de markt actie tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum.Beeld anp

Ligt hier een rol voor Mark Rutte?
'Natuurlijk. Dit is een zaak voor de chef. Merkel, Hollande, Orban van Hongarije, ze nemen allemaal het voortouw in deze kwestie.'

Vindt u dat Rutte te weinig stelling neemt?
'Ik kan niet in zijn hoofd kijken, wellicht wil hij goed nadenken over de te volgen lijn. Het is politiek ook lastig - ja, daar gaan we weer. Maar het gaat om Hollandse waarden! Wat voor een Nederland zijn we? Tolerant? Open? Dat moeten we uitdragen, maar tegelijkertijd kan dat natuurlijk niet zonder eisen te stellen. Degenen die geen recht hebben op asiel moeten zo snel mogelijk terug. En onze rechtstaat heeft verworvenheden en regels, die gelden ook voor nieuwkomers, daar moeten we duidelijk in zijn.'

Even iets minder serieus: heeft u ook nog ergens om kunnen lachen?
'Via Facebook en Twitter krijg ik soms De Speld te zien. Pas was er een over het Binnenhof dat ontruimd moest worden, en dat er niet alleen ambtenaren, maar ook politici moesten worden opgevangen - en dat leidde tot onrust. Daar heb ik hartelijk om gelachen, als oud-politica en als Haagse. Ik vind sowieso: Lang Leve De Speld!'

En heeft u nog een andere tip om de dag mee af te sluiten?
'De columns van Caroline de Gruyter in het NRC-Dagblad. Zij doet altijd even een stap naar achteren en komt met goede observaties. Ze heeft enorm veel ervaring, heeft in Brussel gezeten, in Geneve, woont nu in Wenen, ze spreekt haar talen, en dat zie je terug in haar werk. Er komt altijd een interessant perspectief voorbij.'

Dit is aflevering 581 van de dagelijkse 4 uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we met een interessant persoon het nieuws van de dag door.

Premier Mark Rutte dinsdag tijdens een bezoek aan het hoofdkwartier van Coca-Cola in Atlanta.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden