profiel

Louise Gunning: Van gedroomd voorzitter tot belichaming van het kwaad

Vertrekkend UvA-voorzitter werd het ongewilde symbool van het rendementsdenken

Louise Gunning gold ineens als belichaming van het kwaad waartegen de activisten ten strijde trekken. Hoe kwam het zover? Een profiel van de onder druk vertrekkende UvA-voorzitter.

Beeld anp

Iedereen was, zo leek het, blij met Louise Gunning (63) toen ze in 2012 collegevoorzitter werd van de Universiteit en Hogeschool van Amsterdam (UvA en HvA). Alom werden haar toewijding aan de publieke zaak en haar capaciteiten als voorzitter geprezen. Ze gold als 'samenbindende' persoon. Iemand die in staat is om partijen met uiteenlopende opvattingen bij elkaar te brengen door hen aan te spreken op hun gezamenlijk belang.

In Folia, het periodiek van de UvA, werden haar verdiensten in herinnering geroepen als voorzitter van de commissie die in 2011 de zedenzaak in het Amsterdamse kinderdagverblijf Het Hofnarretje had onderzocht. Tijdens de persconferentie waarop de commissie haar bevindingen presenteerde, sprak Gunning uit het blote hoofd - ofschoon het bij een delicate zaak als deze sterk op een zorgvuldige woordkeus aankomt. 'Dat deed ze welbewust', zei commissielid Jan Naeyé (emeritus hoogleraar aan de VU) in Folia. 'Omdat ze weet dat gesproken taal directer communiceert wanneer je het uit je hoofd doet dan wanneer je het van een papiertje voorleest.'

Haar optreden bij deze gelegenheid kenmerkte haar communicatieve gaven. 'Ze is the right woman on the right spot', oordeelde haar voorganger Karel van der Toorn - die zelf in de problemen was gekomen met zijn pogingen de samenwerking tussen de UvA en de VU te intensiveren. Ze gold als potentieel minister, en werd daardoor eigenlijk een maatje te groot geacht voor het Maagdenhuis. De enige kanttekening die bij haar bestuurlijke kwaliteiten werd geplaatst, is dat zij soms misschien wat te bedachtzaam was.

Beeld anp

Niet samenbindend?

De conduitestaat van Louise Gunning die drie jaar geleden zonder voorbehoud werd opgetekend, contrasteert in alle opzichten met het beeld dat sinds de bezettingsacties van Amsterdamse studenten in zwang is geraakt. Nu geldt Gunning ineens als belichaming van het kwaad waartegen de activisten ten strijde trekken. Ze zou de hoedster zijn van het vermaledijde rendementsdenken. Ze zou geen oog hebben gehad voor de onvrede onder studenten en docenten. Ze zou niet samenbindend zijn, maar eerder autoritair en regentesk. En het management by speech waarom ze eerder zo werd geprezen, faalde jammerlijk bij haar confrontaties met de bezetters van het Maagdenhuis. Kees Versteegh omschreef haar in NRC Handelsblad als 'een gewond dier dat zich toch nog boven haar belagers wil verheffen'.

Met de ontruiming van het Maagdenhuis, die Gunning zou hebben doorgedrukt, heeft zij het laatste restje krediet verspeeld bij de studenten - en, zoals vrijdag bleek uit de motie van de Ondernemingsraad, ook bij het personeel. 'Ik ben op een zeker moment opgehouden alle onzin te lezen die over haar werd geschreven', zegt Miša Dzoljic - rector magnificus van Nyenrode Business Universiteit. 'Zelfs haar regenjas deugde volgens haar critici niet. Als niets nog deugt, zijn veel beweringen onwaar.' Dzoljic heeft zes jaar nauw met Gunning samengewerkt als vice-decaan van de faculteit Geneeskunde van de UvA en als lid van de raad van bestuur van het AMC - toen Gunning hier bestuursvoorzitter was. 'In die tijd heb ik haar leren kennen als een heel capabele bestuurder die in staat was om gemeenschappelijke elementen in uiteenlopende standpunten te benoemen. Ze zocht de samenwerking met het VU MC, en beëindigde daarmee een zinloze competitie tussen beide ziekenhuizen. Ze had oog voor het algemeen belang en was betrokken bij de patiënten. En nu zou ze opeens een harde bestuurder zijn? Ik geloof er niets van.'

Volgens een collega-bestuurder van Gunning is zij als collegevoorzitter van de UvA dezelfde bestuurder die zij altijd was, maar kwamen haar kwaliteiten de laatste weken niet tot hun recht. 'Voor haar is een gesprek altijd een middel ter overbrugging van tegenstellingen. Dat werkt zolang partijen naar elkaar luisteren en er met elkaar willen uitkomen. Daarvan is momenteel echter geen sprake. De discussie was uiteindelijk verengd tot de vraag: ben je voor of tegen het zittende college van bestuur. Daarmee kon mevrouw Gunning niet uit de voeten.'

Beeld anp

Negatieve symboolfunctie

Dat zij een negatieve symboolfunctie vervult, is tot op zekere hoogte inherent aan haar functie. De aanvallen op Gunning hebben gaandeweg echter wel een erg persoonlijk karakter gekregen, meent Edgar du Perron, decaan van de Amsterdamse faculteit Rechtsgeleerdheid: 'Wat je verder ook van haar opvattingen en optreden mag vinden: ze heeft hart voor de wetenschap en voor de universiteit en probeert die naar haar beste inzicht te dienen.'

Juist die positieve betrokkenheid heeft negatieve gevolgen gehad. Neem het feit dat Gunning de bezetters van het Bungehuis in februari toevoegde: 'Ga naar Den Haag, en kom niet in mijn gebouw zitten.' Daarmee wilde ze wellicht uitdrukking geven aan haar zorg over de verstoring van het onderwijs en het onderzoek als gevolg van de actie en aan haar frustratie over het feit dat de bezetters zich met hun eisen tot haar wendden, en niet tot de beleidsmakers in Den Haag. Haar uitspraak werd door studenten echter uitgelegd als een bezitsaanspraak. In 'mijn' gebouw hebben zij immers niets te zoeken.

Of neem het feit dat ze de omvang van het studentenactivisme stelselmatig onderschat. Dat was het geval toen UvA-studenten bezwaar maakten tegen de beoogde fusie van de bètafaculteiten van UvA en VU. 'Ik vond ze soms zo weinig inhoudelijk', zei Gunning - nadat de fusieplannen door de centrale ondernemingsraad van de UvA waren geblokkeerd - in Het Parool op de vraag wat ze van de studentenacties vond. 'Ik kreeg geen inhoudelijke argumenten waarmee ik kon proberen het plan aan te passen.' Dit was het antwoord van een wetenschapper. Niet van een bestuurder die ook het hoofd moet bieden aan sentimenten.

Beeld anp

Tekortschietende inlevingsvermogen

Dat tekortschietende inlevingsvermogen heeft haar de laatste weken ernstig parten gespeeld. Binnen reguliere overlegstructuren is ze nog wel effectief. 'Al zijn er botsingen, dan weet ze er zo bij te kijken en glimlachen dat alles goed komt', zei Tariq Sewbaransingh, voorzitter van de centrale studentenraad, in Het Parool.

Maar eenmaal buiten, gaat de twijfel knagen: was hij het nu wel of niet met haar eens? 'Als je het niet met haar eens bent, begrijp je het blijkbaar niet', zei OR-voorzitter Radboud Winkels in hetzelfde artikel. 'Ze praat wel met studenten, maar je hebt nooit het gevoel dat ze echt oprecht luistert', voegde voormalig Asva-voorzitter Esther Crabbendam daaraan toe. Gunning werd dus simpelweg niet geloofd toen ze de studenten bij herhaling bezwoer dat zij het eigenlijk eens was met hun bezwaren tegen het 'rendementsdenken' en dat zij nu echt naar hen zal luisteren.

Du Perron ziet een patroon dat vaker voorkomt, en dat ook hemzelf niet vreemd is: 'Als bestuurder ben je ervan overtuigd dat jouw visie de juiste is. Als iemand het er niet mee eens is, denk je dat zij dat na één, desnoods tweemaal uitleggen ook wel zullen begrijpen. Maar er kan sprake zijn van fundamentele verschillen van inzicht, en dan werkt dat overtuigen niet. Voor bestuurders brengt dat met zich mee dat zij af en toe hun verlies moeten nemen. Een democratisch tegenwicht tegenover de bestuursmacht kan daarbij helpen. Wetenschap en democratie lijken erg op elkaar: ze kennen geen eenduidige en eeuwige waarheden.'

Met het nemen van verlies heeft Louise Gunning-Schepers betrekkelijk weinig ervaring. Tot haar twaalfde woonde ze, als dochter van een Shell-employée, in het buitenland - het langst in Casablanca (Marokko), waar ze een Franse school bezocht. Aan deze jaren heeft ze altijd een grote vormende invloed toegekend. 'Wie op jonge leeftijd in andere culturen heeft geleefd, heeft daarvan ontzettend veel voordelen in termen van karaktervorming', zei ze in Intermediair. 'En je realiseert je hoe belangrijk het gezin is, want met alle verhuizingen is het gezin de constante factor. Ik heb met mijn eigen gezin ook tien jaar in het buitenland gewoond; dat bepaalt de manier waarop je in het leven staat.

Beeld anp
Beeld anp

Gezinsplanning

Ze wilde arts worden, in navolging van haar grootvader, maar ze onderbrak haar studie Geneeskunde in Groningen om zich in Washington bij haar latere man, de econometrist Jan Willem Gunning, te voegen, die bij de Wereldbank werkte. Aan de John Hopkins University studeerde zij sociale geneeskunde (public health). In Baltimore werkte ze in een ziekenhuis - waar ze ondervond in welke mate gezondheid door sociale factoren wordt bepaald. Ze kwam met twee kleine kinderen (jongens) terug uit de Verenigde Staten. Op basis van haar eigen ervaringen met deze gezinsplanning heeft zij vrouwen met loopbaanambities altijd aangeraden vroeg kinderen te krijgen: je begint weliswaar wat later aan je loopbaan, maar hebt dan ook je handen vrij. Deze benadering is kenmerkend voor de planmatige inrichting van haar leven. 'Ik gun iedere jonge vrouw een foutje met de anticonceptiepil', zei ze er zelf over. 'Er komen nog genoeg carrièrekansen.'

Na haar terugkeer in Nederland werd Gunning hoogleraar sociale geneeskunde aan de UvA en - later - lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). In die hoedanigheid bepleitte ze - in de lijn van de PvdA, waarvan ze op dat moment nog geen lid was - een dragende rol van de overheid in de preventieve geneeskunde. Haar toetreding tot de PvdA, in 2006, viel ongeveer samen met haar benoeming tot lid van de commissie die het verkiezingsprogramma van deze partij moest opstellen. Prompt gold zij als kandidaat-minister van Volksgezondheid - een ambt waarvoor ze nadien nog meermaals werd getipt. Gunning ontkende haar ambities in die richting niet krachtig genoeg om de indruk weg te nemen dat zij er wel oren naar had. 'Ze is te netjes voor PvdA-rattigheid', werd gezegd nadat toenmalig PvdA-leider Wouter Bos haar als ministerskandidaat had laten vallen. In 2012 werd ze als de gedroomde collegevoorzitter bij de UvA onthaald.

De perikelen van de laatste weken hebben de UvA niet louter ellende gebracht. Zo hebben ze de aandacht gevestigd op de grote problemen waar de dalende bekostiging per student (van 19 duizend naar 14 duizend euro in twaalf jaar tijd) aanleiding toe hebben gegeven, en ze hebben de grote betrokkenheid van studenten en docenten bij de universiteit zichtbaar gemaakt. Louise Gunning, het ongewilde symbool van het rendementsdenken, was echter niet de juiste figuur om aan de nieuwe consensus gestalte te geven.

CV Louise Gunning


1951 Geboren in Amsterdam (op 1 juli)
1988 Proefschrift over preventie in de gezondheidszorg
1991 Hoogleraar sociale geneeskunde aan de UvA (tot 2001)
1995 Lid van de WRR (tot 1997)
1997 Lid Raad van Bestuur AMC, vanaf 2001 voorzitter (tot 2010)
2010 Voorzitter Gezondheidsraad (tot 2012)
2012 Voorzitter college van bestuur UvA (tot 19 april 2015)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.