Loting

Het systeem van gewogen loting is in 1975 voor geneeskunde ingevoerd door de toenmalige staatssecretaris van Onderwijs Klein. De onverwacht grote toeloop van studenten in de jaren daarvoor had de universiteiten in grote problemen gebracht....

De Brauw besloot tot een noodoplossing die erop neerkwam dat iedereen met een 7,5 of meer op zijn eindlijst direct werd toegelaten. De rest moest loten. Dat leidde onmiddellijk tot verschillende kort gedingen van scholieren met een gemiddelde van een paar tienden onder de noodzakelijke 7,5. Het leidde ook tot fraudepogingen van ouders die medewerkers van de lotingscommissies douceurtjes aanboden.

Staatssecretaris Klein ontwierp vervolgens een wet die de loting moest regelen. Na veel discussie - Klein was voor loting zonder meer, hoogleraren zagen in het algemeen het liefst de beste studenten toegelaten - werd het systeem van gewogen loting ingevoerd. In dat compromis hebben studenten met een hoger cijfergemiddelde een grotere kans te worden ingeloot. Scholieren met ten minste een 8,5 gemiddeld op hun eindlijst hebben drie keer zo veel kans ingeloot te worden als iemand met een zes.

De numerus fixus kent drie soorten. Soms overtreft de belangstelling voor een bepaalde instelling het aanbod - om een plaats voor medische biologie aan de Universiteit van Utrecht moet bijvoorbeeld worden geloot. Soms willen zoveel studenten een bepaalde opleiding (journalistiek, ergotherapie) volgen dat er landelijk niet voldoende plaatsen zijn. Ten slotte kan het aanbod aan afgestudeerden de behoefte op de arbeidsmarkt overtreffen of dreigen te overtreffen. Ook dan stelt het ministerie een numerus fixus in. Zo'n arbeidsmarktfixus goldt de afgelopen jaren voor geneeskunde, diergeneeskunde, tandheelkunde, fysiotherapie en logopedie.

Vóór loting pleit de rechtvaardigheid van het systeem: iedereen die de juiste vooropleiding heeft, krijgt de kans te worden toegelaten tot een van de weinige plaatsen aan de opleiding van zijn keuze. Loting verdeelt de pijn over alle belangstellenden. Het lijkt de meest objectieve manier van selectie.

Tegen loting pleit de geringe invloed die een student zelf nog uit kan oefenen op zijn toelating. De allerbeste studenten worden niet automatisch aangenomen. Motivatie helpt niet: reuze gemotiveerde studenten kunnen worden uitgeloot, terwijl iemand die eigenlijk nog niet weet wat hij wil, wordt ingeloot. Werkervaring op het gebied van de studie telt niet mee.

Het Nederlandse systeem van gewogen loting is uniek. Andere landen lossen soortgelijke problemen op met bijvoorbeeld toelatingsexamens of een zwaar propedeusejaar waarna alleen de besten overblijven. Ook op dergelijke systemen is kritiek mogelijk.

Prof. Drenth, de voorzitter van de commissie die het systeem van gewogen loting onderzocht, zei in 1995 in de Duijkerlezing te betwijfelen of er wel een sluitende manier is om door middel van een test te voorspellen welke kandidaten geschikt zijn. Uit onderzoek blijkt geen direct verband tussen goede eindexamencijfers en het succes in de studie van keuze. Motivatiegesprekken zijn geen goede graadmeter, omdat de uitkomst ervan erg afhankelijk is van degene die het gesprek voert. Toelatingsexamens zijn momentopnames.

De discussie over de gewogen loting laaide vorig jaar in de zomer weer op toen de zeventienjarige scholiere Meike Vernooy, die een examengemiddelde had van 9,6, werd uitgeloot.

De Erasmus Universiteit in Rotterdam, waar Vernooy al onderzoekswerk deed, beloofde haar een plaats, maar minister Ritzen stak daar een stokje voor. Vernooy is inmiddels in dienst getreden als onderzoeksassistent bij de faculteit geneeskunde van de Erasmus Universiteit, maar ze is geen volwaardige student.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden