Loterij 'redt' brieven van Winston Churchill

Het Conservatieve parlementslid Winston Churchill krijgt ruim dertig miljoen gulden uit de opbrengst van de nieuwe Britse Nationale Loterij in ruil voor het archief van zijn fameuze grootvader....

Van onze correspondent

Henk Strabbing

LONDEN

Ook Labour is er verbolgen over en eist een onderzoek. John Major liet daarentegen weten very pleased te zijn dat de documenten en brieven van zijn illustere voorganger nu voor de Britse natie gered worden.

De historicus John Charmley, auteur van een zeer kritische biografie over Sir Winston, schamperde: 'De tweede jackpot van de National Lottery is gewonnen door Winston Churchill junior. De regering had moeten weten dat de Churchills bluften toen ze dreigden dat ze de collectie in gedeelten naar het buitenland zouden verkopen.'

Churchill jr zelf, afgevaardigde voor het kiesdistrict Davyhulme bij Manchester, hield zich gisteren lang onbereikbaar voor commentaar. Maar toen hij eenmaal opdook, bleek hij strijdbaar: 'Ik had er in het buitenland twee keer zoveel voor kunnen krijgen.'

Eerder op de dag had hij het woord laten doen door zijn achterneef (en eveneens kleinzoon van de oude staatsman), staatssecretaris van Defensie Nicholas Soames. Deze verklaarde zelf niets te zullen krijgen: 'Een heleboel wat er nu over geschreven wordt, is grote onzin. De regeling omtrent het archief is in 1946 door mijn grootvader zelf gemaakt. Het gaat om een stichting en degenen die daarvan de vruchten zouden plukken, moesten zijn rechtstreekse mannelijke erfgenamen zijn via zijn zoon Randolph, en dus Winston en diens mannelijke erfgenamen. Noch mijn moeder, noch ik, noch mijn broers en zusters zijn begunstigden in deze stichting.'

Bij de verkochte documenten zouden ook de oorspronkelijke handgeschreven ontwerpen zijn voor beroemde oorlogstoespraken als We shall fight them on the beaches en This was their finest hour. Het sensatieblad The Sun kopte de mededeling over de verkoop dan ook met een persiflage op nog een andere beroemde Churchilltekst: Never has so much been paid by so many to so few.. Boze krantecolumnisten suggereerden gisteren dat Winston junior (wiens moeder, Pamela Harriman, de huidige Amerikaanse ambassadrice in Parijs is) van de opbrengst nu mooi zijn lopende echtscheidingsprocedure zou kunnen betalen.

Minister van Cultuur Stephen Dorrell die toestemming voor de transactie had gegeven, verdedigde de aankoop met verve. Hij verdedigde zich tegen beweringen dat de Churchill-documenten sowieso eigendom van de regering hoorden te zijn. Dorrell zei dat een procedure over dat eigendom mogelijk jaren had kunnen duren en dat de regering nu gedwongen was geweest tot handelen omdat anders dit hele archief naar het buitenland dreigde te verdwijnen. Dorrell zei dat heel veel van Churchill al in bezit van de staat is, maar bij de nieuwe aankoop zitten 'belangrijke zaken, zoals bijvoorbeeld een schoolrapport van de elfjarige Winston'.

Labours schaduwminister voor Cultuur, Chris Smith, vindt: 'De kwestie waar het om gaat is natuurlijk of deze prijs wel fair is. Vertegenwoordigt die prijs wel de juiste waarde voor de natie van de dingen die ze op de dit moment nog niet heeft?' Labour wil dat historici een onafhankelijk onderzoek instellen om uit te zoeken welke papieren sowieso al eigendom van de staat zijn.

De collectie die nu van eigenaar is gewisseld, bevat aantekeningen, persverklaringen en kranteknipsels over vrijwel alle toespraken die Churchill tussen 1900 en 1945 heeft gehouden. Er zijn ook veel stukken bij uit Churchills vooroorloogse carrière als (kortstondig) minister van Koloniën en Marine. Volgens kenners van de materie zouden de documenten ook grondiger inzicht kunnen geven in de befaamde koningskwestie van 1936 (toen Edward VIII moest aftreden omdat hij met de gescheiden Amerikaanse Wallis Simpson wilde trouwen). Churchill behoort tot de zeer weinige Britse politici die daar geen reden tot aftreden in zagen.

De National Lottery die in de korte tijd van haar bestaan zeer populair is geworden bij de Britten moet volgens de statuten een bepaald percentage van de opbrengst aan Cultuur afstaan. Maar juist deze week is de organisatie van deze loterij in opspraak door een parallel lopend spel met krasloten. Een aantal wederverkopers blijkt de boel te hebben opgelicht. Ze schraapten een miniem hoekje van die loten af en wisten op die manier de code te ontcijferen. Waardeloze loten gingen gewoon naar de klanten, maar de prijsexemplaren bleven bij familieleden en kennissen van de handelaren. Drie winkeliers zijn inmiddels voor eeuwig door de organisatie in de ban gedaan. Wie het nog een keer flikt, zal door de loterijbazen zonder pardon voor de rechter worden gedaagd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden