Loterij krijgt sleutelrol in kunstwereld

Twaalf miljoen gulden heeft het Van Gogh Museum betaald voor de twee schilderijen van Monet die donderdag vol trots werden gepresenteerd....

Tot de aankopen waaraan dit fonds een belangrijke bijdrage heeft geleverd behoren onder meer Rembrandts Portret van een oude man (van het totaalbedrag van 32 miljoen betaalde de Sponsor Loterij 8,3 miljoen) voor het Mauritshuis, een portret door Kees van Dongen (drie miljoen) voor het Van Gogh Museum, en een buste van Giovanni Caccini (twee miljoen) voor het Rijksmuseum.

Ook geeft de Sponsor Loterij aan vier rijksmusea (het Rijksmuseum, het Van Gogh, het Kröller-Müller en het Mauritshuis) een jaarlijks bedrag van tien tot elf miljoen gulden en is zij medefinancier van de Hermitage aan de Amstel voor een bedrag van dertig miljoen.

Nog geen drie jaar geleden was het bijna ondenkbaar dat het geld van goklustige Nederlanders een structurele bijdrage zou gaan leveren voor het behoud en de uitbreiding van het nationaal kunstbezit. In het jaarverslag 1999 van de Sponsor Loterij schrijft staatssecretaris Van der Ploeg ook dat hij ervan overtuigd is dat de meeste mensen die sponsorloten kopen nauwelijks gebruikmaken van het gesubsidieerde cultuuraanbod.

'Dan komt hij een heel eind in de goede richting', vindt de directeur van de Nederlandse Sponsor Loterij, Boudewijn Poelmann. 'Maar bij gesubsidieerd cultuuraanbod denken we eerder aan progressief toneel of operavoorstellingen. Wij vinden juist dat de grote rijksmusea instellingen zijn waar elke Nederlander wel een keer van zijn leven komt. Ze zijn er voor veel generaties, ook toekomstige, en dat past bij zo'n loterij.'

Cultuur, bedacht de directie van Nova Media toen in 1998 de Sponsor Loterij en de Nationale Postcode Loterij samengingen, is een terrein dat nog braakligt. Zeker als het om grote kunstaankopen gaat. Poelmann: 'Musea als het Van Gogh en het Rijks hebben zo'n zes tot zeven ton per jaar voor aankopen. Daar doe je in de internationale kunstwereld niks mee.'

Door de samenvoeging met de Postcode Loterij steeg de omzet van de Sponsor Loterij enorm: van 25 miljoen gulden in 1997, naar 44,4 miljoen in 1998 en 109 miljoen in 1999. In 2000 was de omzet vergelijkbaar. 60 Procent daarvan wordt (in principe gelijkelijk) verdeeld over 'goede doelen' op het gebied van welzijn, sport en cultuur. Dat betekent dat er sinds 1999 jaarlijks zo'n 22 tot 25 miljoen gulden voor de kunstsector beschikbaar is.

Daarmee is de Sponsor Loterij een minstens zo belangrijke factor voor het aankoopbeleid geworden als de overheid. Onder aanvoering van staatssecretaris Van der Ploeg van Cultuur is in 1998 in het kader van de Wet Behoud Cultuurbezit honderd miljoen gulden gestort in een aankoopfonds dat wordt beheerd door de Mondriaan Stichting.

De rente van dit bedrag, plus structurele subsidie aan de Mondriaan Stichting (die in 2002 wordt opgehoogd) leveren stras via de overheid jaarlijks zo'n zestien miljoen gulden voor kunstaankopen. Daarvan is een deel gereserveerd voor 'interculturele aankopen' en moeten er ook nog andere 'unieke voorwerpen' (vliegtuig 'De Uiver', serviezen van Alessi) van gekocht worden.

Verder is er nog het Fonds Nationaal Kunstbezit, een 'dochter' van de Vereniging Rembrandt die ook kunstaankopen medefinanciert, dat enkele jaren terug 110 miljoen gulden van De Nederlandsche Bank kreeg en daarvan tachtig miljoen besteedde aan de omstreden aankoop van Mondriaans Victory Boogie Woogie.

Respectabele bedragen, maar dat wil nog helemaal niet zeggen dat de musea nu ruim in hun vel zitten. 'De prijzen van kunst in alle categorieën exploderen', stelt Rik Koetsveld, zakelijk directeur van het Mauritshuis. En hij rekent uit dat dat Portret van de oude man nu waarschijnlijk het dubbele, dus rond de zestig miljoen, zou kosten.

'Stel dat het Mauritshuis tien miljoen kan betalen, dan zou in Nederland die resterende vijftig miljoen niet bij elkaar te krijgen zijn.' Dat het Van Gogh Museum die Monets voor twaalf miljoen heeft kunnen kopen, is een knappe prestatie, vindt Koetsveld, maar die prijs alleen al is een indicatie voor de beperkte ruimte in het overheidsbudget.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.