'Loten voelt oneerlijk'

Een recordaantal aankomend studenten heeft zich dit jaar aangemeld voor een lotingstudie aan hbo of universiteit. Na uitloting moeten duizenden zich opnieuw oriënteren: een jaar wachten en weer meedoen aan de loting of kiezen voor een andere studie?

Dat ze arts wilde worden, wist ze sinds de basisschool. 'Ik hield toen al spreekbeurten over EHBO en aids. Mijn opa was arts, net als mijn tante en een aantal neven. Dat wilde ik ook.' Toen Zosha van Gelder (22) na haar vwo-examen werd uitgeloot voor geneeskunde, was dat dan ook een enorme klap. Na een tussenjaar reizen en werken, werd ze tot overmaat van ramp opnieuw uitgeloot. Voor Thijs Nooij (22) was de loting ook een drama. Na twee keer uitloten voor geneeskunde besloot hij een andere studie te gaan volgen. 'Vooral de tweede keer dat ik werd uitgeloot, was ontzettend balen.'


Zosha en Thijs zijn niet de enigen die dit overkomt. Dit jaar meldde een recordaantal van 41.000 aanstaande studenten zich aan voor een lotingstudie. Daarvan is er voor maar 26.000 een plek. Aan universiteiten zijn dit studiejaar 25 opleidingen met een numerus fixus, het hbo telt er 62. Populaire lotingstudies zijn geneeskunde, tandheelkunde, biomedische wetenschappen, psychologie en criminologie. Per studiejaar mag een gegadigde zich maar voor één lotingstudie aanmelden. Om deel te kunnen nemen aan een loting zijn er naast het diploma extra vooropleidingseisen, zoals een bepaald vakkenpakket. Als aan die eisen is voldaan, kan iemand op drie manieren worden geplaatst: via centrale of decentrale selectie of door directe plaatsing bij een eindcijfergemiddelde van 8 of hoger. Bij decentrale selectie kan de universiteit of hogeschool zelf studenten selecteren door middel van criteria die door de instelling worden vastgesteld. Daarbij spelen niet eindexamencijfers, maar specifieke vaardigheden en motivatie de hoofdrol. Bij centrale selectie worden de plaatsen toegewezen op basis van een gewogen loting. Dat wil zeggen: hoe hoger het gemiddelde eindexamencijfer, hoe groter de kans om in te loten. Bij een gemiddeld eindexamencijfer van 8 of hoger, hoeft de kandidaat niet mee te loten en volgt directe plaatsing.


Frustrerend

Meedoen aan een loterij is voor veel aankomende studenten frustrerend, vertelt Marjolijn Witte van de dienst studentenzaken bij de VU in Amsterdam. 'Ze hebben vaak al jaren in hun hoofd dat ze arts willen worden en dan voelt het oneerlijk als ze buiten hun schuld niet de studie van hun keuze mogen doen.' Toch zijn er goede alternatieven, meent Witte. Wie zich richt op geneeskunde maar wordt uitgeloot, kan bijvoorbeeld ook Gezondheid & Leven, Biomedische Wetenschappen of Medische Natuurwetenschappen gaan volgen. Witte: 'Met deze opleidingen kun je weliswaar geen arts worden, maar wel in een beroep terechtkomen waarmee je mensen beter kunt maken. En dat is voor veel aankomend studenten een belangrijke motivatie. Overigens is het ook mogelijk na deze bachelors als zij-instromer alsnog arts te worden.'


Het is überhaupt goed om eerst na te denken over de vragen: wie ben ik, wat kan ik en wat wil ik?, vindt Annelies van Rijckevorsel, woordvoerder van de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Wie geneeskunde wil studeren om mensen beter te maken, moet zich realiseren dat mensen niet altijd beter zullen worden. Je moet ook slechtnieuwsgesprekken kunnen voeren. Wie daarvoor niet geschikt is, kan beter voor een andere studie kiezen.' Rijckevorsel adviseert aankomend studenten ook na te denken over het alternatief: wat ga ik doen als ik word uitgeloot? 'Zorg voor een plan B.'


Voor Zosha van Gelder zat er na twee keer uitloten maar één ding op: een andere studie. Ze koos voor een bachelor psychologie. 'Die heb ik inmiddels afgerond, maar tijdens de studie bleef het toch knagen. Ik was bang dat ik de rest van mijn leven spijt zou krijgen als ik niet toch het uiterste had gedaan om mijn droom waar te maken. Ik heb besloten mee te doen aan decentrale selectie geneeskunde en dat is uiteindelijk gelukt.'


Van Gelder begon in september aan geneeskunde bij de VU. De studente raadt degenen die hun droom ook niet kunnen loslaten aan mee te doen aan de decentrale selectie. 'Dat is je beste kans. Je kunt door middel van goede voorbereiding op de toetsen, een goed opgebouwd cv, je motivatie en een jaar een gerelateerde studie makkelijker binnenkomen dan bij alleen de centrale loting.' Tijdelijk een andere studie volgen, heeft als nadeel dat je al wel studiefinanciering verbruikt. 'Wij raden de keuze voor een parkeerstudie vaak af', zegt Van Rijckevorsel van de Radboud Universiteit. 'Je kunt beter een tussenjaar nemen. Je verliest dan geen studietijd en je kunt die tijd gebruiken om je verder te oriënteren en te verdiepen in andere studies.'


Afschaffen

Marjolijn Witte van de VU: 'Hoge cijfers op het vwo blijven toch het belangrijkste. We zien nu een duidelijke trend dat middelbare scholieren zich daar echt op focussen.' Witte zou liever zien dat de centrale loting wordt afgeschaft. Dat is ook de wens van het demissionaire kabinet, dat heeft ingestemd met een wetsvoorstel van die strekking. De instellingen zouden dan zelf meer te zeggen krijgen over selectie van studenten.


De uitgelote Thijs Nooij, die nu Gezondheid en Leven aan de VU studeert, vindt ook dat de centrale loting moet worden afgeschaft. 'Het is jammer dat het zo over cijfers gaat. Die zeggen niks over je sociale vaardigheden, die bijvoorbeeld voor een arts ook heel belangrijk zijn. En je motivatie. Wat dat betreft is decentrale selectie beter.'


Meer informatie over lotingstudies is te vinden op: duo.nl,studentenplein.nl

Naar België?

Steeds meer Nederlandse studenten die zijn uitgeloot, kiezen ervoor om in België te gaan studeren. Het afgelopen studiejaar volgden ruim 6.000 Nederlanders een opleiding aan een Vlaamse hbo- of wo-instelling. Het Vlaams hoger onderwijs kent geen numerus fixus. Vooral diergeneeskunde en geneeskunde zijn populair onder Nederlandse studenten. Voordelen van studeren in België zijn: het lage collegegeld (ongeveer 600 euro, drie keer zo laag als in Nederland) en de goedkopere huisvesting voor studenten. Het slagingspercentage van de Nederlandse studenten in België ligt overigens vrij laag. Zo slaagt op de faculteit diergeneeskunde in Gent slechts 8 procent van de Nederlanders in het eerste jaar. Als oorzaak daarvan worden gezien het meer theoretisch gerichte onderwijs en het feit dat vaak zwakkere studenten naar België trekken.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden