Lot Zuid-Afrikaanse president Zuma aan zijden draadje: anonieme stemming over motie van wantrouwen

Zijn de laatste dagen van de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma (75) nu dan eindelijk geteld? De anonieme stemming in het parlement over zijn aanblijven zal vandaag zijn lot bepalen. Duidelijk is dat het Zuid-Afrikaanse volk het heeft gehad met de oude leider die symbool staat voor corruptie, nepotisme en de economische neergang van het Zuid-Afrikaanse land.

Carlijne Vos
Protest tegen Jacob Zuma in Kaapstad. Beeld epa
Protest tegen Jacob Zuma in Kaapstad.Beeld epa

Dat parlementsvoorzitter Baleka Mbete maandag akkoord is gegaan met de anonieme stemming komt als een verassing. Eerder zei Mbete, die tevens voorzitter is van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), dat zij daar 'niet over gaat'. De oppositie stapte daarop naar het Constitutionele Hof dat eind juni bepaalde dat Mbete wel de bevoegdheid heeft. Mbete verklaarde maandag bij de bekendmaking van het nieuws 'dat het parlement hiermee wil laten zien dat het luistert naar het Zuid-Afrikaanse volk'.

De oppositie, die wordt geleid door de Democratische Alliantie en de Economische Vrijheidsstrijders, dringt al maanden aan op een anonieme stemming om ervoor te zorgen dat dissidente ANC-leden zich durven uit te spreken. Zuma overleefde zes eerdere moties van wantrouwen omdat partijleden zich uiteindelijk niet durfden uit te spreken uit vrees voor politieke represailles. Het sterk verdeelde ANC heeft een rijke geschiedenis van vriendjespolitiek, afvalligen worden rücksichtslos buiten spel gezet.

De kans dat Zuma deze stemming overleeft is nu echt klein geworden. De oppositie heeft maar 50 van de 247 ANC-leden nodig om een meerderheid van 201 stemmen te halen. Tientallen ANC-leden zouden al hebben laten doorschemeren dat zij Zuma niet langer steunen, waaronder de huidige vicepresident Cyril Ramaphosa. Ook partijvoorzitter Baleka Mbete zelf zou belang kunnen hebben bij de val van Zuma omdat zij eveneens zou azen op het presidentschap, zo schrijven Zuid-Afrikaanse media.

Oppositieleiders Julius Malema (rechts) en Mmisu Maimane. Beeld afp
Oppositieleiders Julius Malema (rechts) en Mmisu Maimane.Beeld afp

Corruptie

President Zuma wordt al sinds zijn aantreden in 2009 achtervolgd door corruptieschandalen, de druppel vormde het schandaal vorig jaar rond de verbouwing van zijn privéwoning die hij op kosten van de staat had laten uitvoeren. In april verraste Zuma vriend en vijand door zijn gerespecteerde minister van Financiën, Pravin Gordhan, te ontslaan. Gordhan gold niet alleen als iemand die corrupte politici weghield bij de schatkist, hij durfde ook de toenemende invloed aan de kaak te stellen van buitenlandse zakenlui zoals de Indiase familie Gupta, waarmee Zuma nauwe banden onderhoudt.

Het ontslag van Gordhan gaf de al kwakkelende Zuid-Afrikaanse economie een extra dreun, maar het wegvallende vertrouwen van beleggers en de toenemende nationale en internationale kritiek op zijn handelen leek Zuma niet te deren. Hij wilde van geen opstappen weten ondanks de vele protesten in het land. Achter de schermen lopen potentiële opvolgers zich ondertussen al warm. Binnen het ANC is dat vooral de huidige vicepresident Cyril Ramaphosa, daarbuiten moet hij de toenemende invloed van Julius Malema vrezen.

Radicale toon van Malema spreekt aan

Malema, die in 2012 het ANC werd uitgezet omdat hij verdeeldheid zou zaaien, manifesteert zich steeds luider met zijn partij, de Economische Vrijheidsstrijders. Hij zet openlijk aan tot geweld tegen blanke boeren, pleit voor gratis onderwijs en nationalisaties van mijnen en landbouwgrond naar het voorbeeld van Zimbabwe. Hiermee spreekt hij een groot deel van de arme zwarte kiezers aan. Zij voelen zich verraden door het huidige corrupte ANC en hekelen de gematigde lijn van oud ANC-leider Nelson Mandela die de positie van zwarte Afrikanen duidelijk niet heeft weten te verbeteren en blanken in het zadel heeft laten zitten.

De radicale toon van Malema spreekt velen aan, maar hij stuit ook velen tegen de borst met openlijk racistische en seksistische uitspraken. Zo noemde hij Indiërs deze week 'nog erger dan blanken' en schopt hij regelmatig tegen de in Zuid-Afrika zeer sterke vrouwenbeweging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden