los

Pieter (52) heeft vijf keer in de gevangenis gezeten. In totaal een jaar. Hij kwam dus ook vijf keer vrij....

'De dag dat je de gevangenis in gaat, begint het aftellen. Nog 63 dagen. Nog 62. Nog 61. Je fantaseert natuurlijk hoe je jezelf op die dag gaat kietelen. Je rekent uit hoeveel contacten je op die dag zult hebben.

Twee dagen voor je vrijlating sta je stijf van de adrenaline. Want je bent pas vrij als je met je koffertje in je hand aan de andere kant van het hek staat. Geen seconde eerder. Als je nog boetes open hebt staan of als justitie ondertussen een andere zaak tegen je is gestart, ben je de lul. Dan staat de politie voor het hek klaar om je weer in de boeien te slaan. Dat zeggen ze je niet van tevoren.

Op de dag van je vrijlating wordt het hele draaiboek afgewerkt. Celinspectie. Linnengoed naar beneden brengen. De spullen ophalen die je moest afgeven toen je de cel in ging. Dan krijg je een hand: ‘Tot ziens.’

Tien jaar geleden kwam ik voor het eerst vrij. Het was een warme dag. De zon scheen. Ik ben in het gras gaan zitten en naar de koeien gaan kijken. In de meeste gevangenissen zie je niets van de buitenwereld. Meestal heb je uitzicht op een blinde muur. En, het ergste: je hoort ook niets. ’s Ochtends om zeven uur de sirene. Daarna alleen maar het geluid van deuren. Deuren die achter je dichtgaan.

Dus als je dan opeens in het gras zit, in de zon, voel je je zo vrij. Dat je kan doen wat je wilt, en wanneer je het wilt, en hoe je het wilt. In de bajes mag je één keer per week tien minuten naar de bibliotheek, geflankeerd door drie cipiers. Bij elke deur die je tegenkomt moet je wachten. Na afloop word je weer gefouilleerd, soms ook inwendig. Terug in je cel van 2 bij 3,40. Daar zit je als kortgestrafte 22 van de 24 uur per dag.

Die eerste keer dat ik werd vrijgelaten, was het kwart over zeven ’s ochtends. Dus er reed nog geen bus. Al op de achterbank van de taxi haalde ik uit mijn zak met eigendommen het heroïnepijpje. Ik schraapte de restjes los, stak er de brand in, nam een flinke trek en voelde me helemaal warm worden. De hele wereld wordt een biljartbal. Je hebt schijt aan alles. Je bent verlost van al je pijn en je verdriet. Dat is het toppunt van vrijheid. Tenminste, dat denk je dan.

Diezelfde middag zit je alweer bij je dealer.

Ik heb vijf keer vastgezeten. In totaal bijna een jaar. Altijd korte straffen omdat ik betrapt werd in illegale tenten waar ik werkte: nachthoreca, prostitutie, plaatsen waar gedeald werd. Ik bracht ook weleens dope van het ene pand naar het andere. Ik rookte voor 150 euro heroïne per dag. Ik heb er twee erfenissen doorgejaagd.

Als je dakloos bent en het is winter, is de gevangenis zo gek nog niet. Het is er warm. Je krijgt te eten. Je hebt effe geen zorgen. Je krijgt methadon zodat je geen afkickverschijnselen krijgt. Je slaapt 22 uur per dag. Maar dat is na drie dagen voorbij. Dan begint het aftellen alweer.

De laatste keer dat ik loskwam, dronk ik een biertje op een terras. Zulke momenten blijven je bij, hè? Daarna nam ik een kamer in een goedkoop hostel, deed mijn kamerdeur op slot en ging op bed liggen met het raam open. Die buitenlucht. Die stadsgeluiden, daar word je echt door overvallen. Een bak nasi halen op de hoek. De mensen kijken je weer aan, houden soms de deur voor je open. Want je bent gewassen, geschoren en gezetter. Dat ingevallen smoel is weg. Je voelt je godhemels dankbaar.

Maar dat duurt nooit lang. Want als je vrij bent begint het gedonder pas. Hoe kom je aan dope. Aan geld. Een slaapplaats. Werk. Je denkt toch zeker niet dat ik nog een baan krijg? Ik ben nu twee jaar clean, maar dat telt voor de Sociale Dienst niet. Ze weten dat 99 procent van de ex-verslaafden weer terugvalt. Dus. Een ex-gedetineerde krijgt niks. Zelfs geen telefoonabonnement. Geen begrafenisverzekering. Je blijft gevangene van je verleden.

Maar ik ben clean. Ik ben uit dat zwarte gat gekropen. Voor het eerst in 23 jaar heb ik weer contact met andere mensen. Met familie. Ik doe weer iets nuttigs door voorlichting te geven op middelbare scholen. Ik besef nu dat ik door de heroïne de afgelopen 23 jaar continu gevangen heb gezeten. Of ik nu binnen zat of buiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden