Vijf vragen over zij-instromers bij het lerarentekort

Lost de zij-instromer het lerarentekort op?

Al bijna twee decennia kent het onderwijs het fenomeen van de zij-instromer. Hoeveel personen hebben de overstap gemaakt en is het een succes?

Leerlingen van basisschool 't Palet in Gouda leggen een toets af. Beeld ANP

Wat zijn zij-instromers?

De advocaat die kleuterjuf wordt. De ingenieur die wiskunde gaat doceren. Mensen met andere beroepen kunnen in veel gevallen als zij-instromer aan de slag in het basisonderwijs, het middelbaar onderwijs of het mbo. Zij komen direct voor de klas te staan – tegen betaling – en halen ondertussen in maximaal twee jaar hun bevoegdheid. Niet iedereen komt in aanmerking. Zo is een diploma van een hbo-opleiding of een universitaire opleiding vereist. Daarnaast moeten zij-instromers beschikken over een verklaring omtrent gedrag en voldoende ‘maatschappelijke ervaring en beroepservaring’. Het traject begint daarom met een ‘geschiktheidsonderzoek’.

Hoeveel zij-instromers zijn er?

Het is sinds 2000 mogelijk om zonder reguliere lerarenopleiding leraar te worden. Na een flinke dip stijgt het aantal subsidieaanvragen van scholen voor zij-instromers de laatste jaren snel, blijkt uit een brief die minister Arie Slob (Onderwijs) deze week aan de Tweede Kamer stuurde. In 2017 werden 60 subsidies voor zij-instromers in het basisonderwijs toegekend, in 2018 waren dat er 355. Dit jaar zijn er al 450 aanvragen en de inschrijvingstermijn is nog open.

In het voortgezet onderwijs liggen die aantallen lager: vorig jaar waren het er 136. Een mogelijke verklaring  is dat de tekorten in het basisonderwijs groter zijn, zegt Yvonne Visser. Zij is directeur van de lerarenopleiding van de Fontys Hogeschool Tilburg en voorzitter van het netwerk van lerarenopleidingen in het voortgezet onderwijs, Adef.

‘Bovendien krijg je in het voortgezet onderwijs makkelijker een baan terwijl je nog studeert.’ De consultant die economie­leraar wil worden kan de leraren­opleiding ook gewoon in deeltijd doen, in combinatie met een baan op een school. ‘Officieel tel je dan niet mee als zij-instromer.’

Is de zij-instroom een succes?

We weten het eigenlijk niet, zegt Barbara de Kort  van het landelijk kennisnetwerk van lerarenopleidingen voor het basisonderwijs (Lobo). Onduidelijk is bijvoorbeeld of zij-instromers langdurig in het onderwijs blijven werken en of ze uitgroeien tot goede leerkrachten. Het ministerie heeft daar nooit onderzoek naar gedaan. Het Lobo begint daarom binnenkort zelf met een onderzoek.

Wat daar zal uitkomen, durft De Kort niet te voorspellen. ‘Sommige zij-instromers stoppen al na een maand, vermoedelijk omdat de combinatie werk-studie tegenvalt of de cultuur in het onderwijs toch anders is dan ze verwacht hadden.’

Of het lerarentekort opgelost wordt met zij-instromers is de vraag. De paar honderd leraren die op deze manier extra voor de klas komen, kunnen lang niet alle gaten dichten. Het basisonderwijs alleen al komt naar verwachting eind dit jaar 2.400 leraren tekort. 

Wat betekent een onervaren leraar voor de onderwijskwaliteit?

Een zij-instromer voor de klas zetten is als een rijbewijs afgeven aan iemand die nog rijlessen volgt, stellen de critici. Volgens Yvonne Visser ligt het genuanceerder. ‘Je komt niet zomaar in aanmerking voor het zij-instroomtraject. Je moet aantonen dat je bepaalde vaardigheden in huis hebt.’ Bovendien neemt een zij-instromer ervaring mee uit zijn of haar vorige beroep. ‘Je hebt in feite al een proef-rijbewijs.’

Barbara de Kort is ervan overtuigd dat de kwaliteit op orde blijft als zij-instromers op de scholen waar ze terecht­komen goede begeleiding krijgen. Toch ziet ze ook de risico’s, zeker nu het lerarentekort in sommige regio’s om onorthodoxe oplossingen vraagt. ‘Dan komt die begeleiding misschien onder druk te staan. Dat kan wel tot kwaliteitsverlies leiden.’

Om het groeiende tekort aan leraren op te vangen, zette minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs Arie Slob vorig jaar in op zij-instromers. Een concessie aan de kwaliteit? ‘Je moet het vak altijd in de praktijk leren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden