Losse toon moet lezer uitnodigen tot lezen

Stel dat u op de wetenschapsredactie van de Volkskrant werkt en een bericht moet schrijven over het genoom van de champignon, zojuist door wetenschappers ontrafeld. Belangrijkste bevinding: de paddestoel blijkt heel slim in het afbreken van de humus op de bosgrond om hem heen. Welke kop zet u boven dat stuk? A. Wetenschappers brengen genoom champignon in kaart. B. Champignon gebruikt gespecialiseerde enzymen tegen lignine. C. Champignon blijkt bikkel in het bos.


Het werd: Champignon blijkt bikkel in het bos. Want kop A is saai en onvolledig. Kop B is juist, maar voor de meeste lezers onbegrijpelijk. Kop C klopt, is helder en nodigt uit tot lezen.


Een lezer klaagde. Hij zag de term 'bikkel' als het bewijs dat het taalgebruik in de Volkskrant te 'jolig' wordt. De redacteur verdedigt de keus voor 'bikkel' met verve. 'De kop klopt heel precies. En hij voldoet aan de eis dat de Volkskrant zeer complexe onderwerpen zo direct en helder mogelijk aan de lezer moet presenteren. Vandaar mijn voorkeur voor simpele, constaterende slagzinachtige koppen. Zeker voor wetenschapskopij. Wij moeten ons best doen de lezer het verhaal in te trekken.'


Elke week krijg ik wel een klacht over 'infantiel en populair taalgebruik' in de krant. De schrijfstijl zou 'steeds simpeler en platter' worden. Een kleine bloemlezing uit de klachten in mijn mailbox. Pistorius is 'op vrije voeten'. Een Vlaams-nationalist met een 'grote bek'. De 'natte droom van de pillenmakers'. Beeldhouwer Rodin is een 'hitsig genie'. 'Het gedonder speelt zich af in Noord-Afrika. Veel zand. Overal zijn er boze moslims met baarden in het spel.' Ten slotte : 'Hallo, we weten toch allemaal dat de slavernij niet zo'n goed idee was. Duh?'


De redactie is, meer dan vroeger, gespitst op het vermijden van houterige en ambtelijke taal. Elk stuk wordt 'tegengelezen' door de chef van de redactie waar de journalist werkt. Daarbij wordt onder meer op toegankelijkheid en schrijfstijl gelet. Dat neemt niet weg dat de chef nieuwsdienst 's avonds nog heel wat stukjes tegenkomt van 'bordkarton', zoals hij het noemt. Als hij tijd heeft, haalt hij ze door de molen om ze sprankelender te maken.


Het taalgebruik in de krant verandert onmiskenbaar. De toon wordt informeler. De krant is niet langer een meneer, maar een gespreksgenoot die op voet van gelijkheid met de lezer communiceert. Ingewikkelde kost wordt zo helder mogelijk opgediend. 'Zonder oversimplificatie of moeilijke kwesties uit de weg te gaan', aldus de chef wetenschap.


Volgens de hoofdredacteur is de Volkskrant altijd al 'iets losser' geweest dan Trouw of NRC Handelsblad. 'Dat vind ik prima. Het geeft kleur aan de krant. Of het passend is, hangt van de plek af. In een column kan meer dan in een nieuwsbericht. En in de V mag meer dan in de sectie economie.'


De losse toon is geen doel op zich, vindt hij. 'Het doel is: toegankelijkheid en leesbaarheid. En of het altijd even fraai uitpakt, is een kwestie van smaak. Sommige redacteuren vinden een zin als 'niet dus' een handig hulpmiddel om een betoog abrupt om te draaien. Ik vind het spuuglelijk. En op sommige stijlbloempjes raak je snel uitgekeken. Een 'gevalletje van' was de eerste paar keren leuk, maar moet nu misschien maar eens verboden worden.'


In de praktijk rukt de losse toon in alle secties van de krant op. En het stoort lezers vooral als het effectbejag is of als de toon niet past bij de ernst van de problematiek die in het stuk wordt behandeld. Een los toontje in een reportage over de inname van Goma door de rebellenbeweging M23, met daarbij een schrijnende foto van een dode, halfnaakte soldaat, wordt ervaren als 'respectloos'. Ook een grapje over Pistorius ('op vrije voeten') vinden lezers onkies.


Met effectbejag bedoelen lezers meestal dat één smeuïg citaatje uit een stuk wordt gehaald en op de voorpagina wordt afgedrukt. In de context van het artikel was het 'zuiver gevalletje van opgeilen' nog wel geestig, maar geïsoleerd op de voorpagina is het een nietszeggend en plat fragmentje.


Populaire taal moet niet de overhand krijgen in de krant. Het moet een functie hebben. Anders gaat het irriteren.


ombudsvrouw@volkskrant.nl, vk.nl/ombudsvrouw


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden