Losgeweekt van toetsenbord is GeenPeils stijl wat anders

Maak er dan ook echt een democratische partij van.

Jan Dijkgraaf onder journalisten.

'Er is iets vreemds aan de hand met de democratie: iedereen lijkt ernaar te verlangen, maar niemand gelooft er nog in.'

Met die mooie eerste zin in de achterzak loop ik het zaaltje binnen waar een nieuwe politieke partij ontstaat. Het is vast een goeie grap denk ik, de GeenPeil-partij. Straks staan we buiten in de kou met een verfomfaaide sinterklaassurprise, een roze bol van papier-maché met een hondendrol erin. Zo zijn ze bij GeenStijl: leedvermaak is het beste vermaak en als je er moeite mee hebt dan is dat jouw probleem. Had je maar niet in die drol moeten graaien.

Het boek in mijn achterzak is van David van Reybrouck, zijn drie jaar oude maar springlevende pleidooi Tegen verkiezingen. Hij schrijft: 'Het lijkt of de politiek zich opgesloten heeft in haar eigen kasteel en bang vanachter de gordijnen naar het rumoer op straat zit te spieden.'

Het is geen grap. Zowel de 'eindbaas' van GeenPeil als de lijsttrekker blijken zenuwachtig - Bart Nijman duikt het liefst weg in de capuchon van zijn oranje hoodie en Jan Dijkgraafs stem zit hoog in zijn keel. Losgeweekt van het toetsenbord is hun stijl wat anders. En ze hebben iets te pakken. Daarom ook is er zoveel pers.

Camera's zweven door de zaal als diepzeevissen; er wordt aan een documentaire gewerkt over de eindbaas en zijn partij. Er zijn ook vrijwilligers die GeenPeil groot maakten, een referendum afdwongen en dat glansrijk wonnen. Ze waren met drieduizend. 'Van 17 tot 77 jaar en alles ertussenin', zegt Niels de Swart, nog steeds enthousiast, 'en allemaal overtuigd van het democratisch nut, niet om ons punt door te drukken.' Hij is strategisch projectmanager, en doet dit in zijn vrije tijd.

Tegen verkiezingen.

Ze willen een opknapbeurt van de democratie. Om de inhoud gaat het niet. 'Zonder drastische aanpassing', schrijft David van Reybrouck, 'is dit bestel geen lang leven meer beschoren'.

Maar gedurende de middag stapelen de bezwaren zich op. GeenPeil is zelfverklaard neutraal en zonder partijprogramma, maar het hele gevaarte helt nu al flink naar rechts. Ze onttrekt zich aan de kern van de democratie: het debat. Ze staat erbij en kijkt ernaar en dan mogen de leden stemmen over alles - een prachtig podium voor iets waar GeenStijl groot mee werd: de pollfuck. Het doet me denken aan Rita Verdonk, die het partijprogramma van haar Trots op Nederland via een wiki-website door de mensen zelf liet samenstellen. Dat leverde standpunten op als 'gratis aambeienzalf' en 'sjoelen als olympische sport'. De meerderheid bleek voor invoering van de doodstraf.

Er is trouwens al een manier om je als gewone burger via internet te bemoeien met Haagse wetgeving, de 'internetconsultatie'. Iedereen mag daar meepraten over bijvoorbeeld de 'Wijziging van de Regeling tarief van de centrale examenbank Wft 2015'. Benieuwd wat de GeenPeilers daar straks van vinden.

'Wij zijn een positieve beweging', zegt Jan Dijkgraaf manmoedig, maar GeenPeil is geboren uit negativisme. Het is een aanklacht tegen de manier waarop Mark Rutte het Oekraïnereferendum negeert. Zelfs de verslaggever van GeenStijl TV, Tom Staal, heeft ter plekke z'n bedenkingen: 'Ik weet gewoon niet of het werkt.' Dat is nadat hij een enthousiast GeenPeil-vrijwilliger interviewt, Sonny Spek, student politicologie, die zegt: 'Het valt een beetje tegen, je weet niet waar je op stemt en ik vraag me af of je met ergernis heel ver komt.'

Toch gebeurt er iets in dit zaaltje en dat kun je van andere zaaltjes niet zeggen. GeenPeil is een interessant experiment. Zoals er op kleine schaal experimenten zijn met de verbouwing van de democratie (de 'burgertop' in Coevorden, de 'dorpentop' in Friesland, de 'burgerjury' in Rotterdam), zo kan dit een Haagse poging zijn. Ontvang de mondige burgers 'met vreugde in plaats van argwaan', schrijft Van Reybrouck, 'want achter alle kwaadheid (...) schuilt ook iets positiefs, namelijk betrokkenheid'.

GeenPeil, maar wel een peil naar rechts.

Transparant. Webcam erop. Levende stemkast. Geinig bedacht. Totdat de eindbaas vertelt dat hij degene is die de kieslijst bepaalt en niemand anders. Precies de partijdiscipline waar hij zelf zo'n hekel aan heeft.

Het was consequent geweest om de lijst bij loting vast te stellen. Iedereen die dat wil in een grabbelton. Dat is geen nieuw idee. Heel het boek van David van Reybrouck draait om loting als democratisch alternatief. Dat klinkt gekker dan het is. Het is de oude Atheense democratie. Maar bij GeenPeil zijn ze zo bang voor zetelroof, dat iedereen strak moet gescreend.

'Behandel de mondige burger als stemvee en hij gedraagt zich als stemvee, maar behandel hem als een volwassene en hij gedraagt zich als een volwassene.' Dat is een mooie laatste zin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden