Los van alles

Een artiest op het veld was Stanley Menzo - de vliegende kiep in zijn paarse trui. Man van miraculeuze reddingen en desastreuze missers....

Door Steffie Kouters

Stanley Menzo heeft een tijd gehad dat hij wat gebogen liep - verlegenheid. 'Rechtop', sprak hij zichzelf in gedachten toe, 'hoofd omhoog.' Nog steeds schiet dat weleens door hem heen. 'Je moet trots zijn op jezelf en dat uitstralen.'

In zijn prachtjaren als keeper voor Ajax onderscheidde Menzo zich door het dragen van appelgroen, hardgeel, helderpaars, fluorescerend roze. Kleuren die afstaken bij zijn donkere huid. Zijn benen smeerde hij in met massageolie. 'Dat valt op. Dat staat goed.' Een heel innemende glimlach: 'Ja, ik ben enorm ijdel.'

Hij komt aanrijden in de auto van zijn zus (zij heeft de zijne geleend). Een Fiatje dat veel te klein lijkt voor die grote, gespierde gestalte. Het meubilair in het café is 'm eigenlijk ook te krap. 'Ik word oud', spot hij even later tegen serveerster Ans, als hij zijn benen onder de tafel heeft uitgewrikt en stijf naar de bar loopt. Stanley Menzo is 39.

Als keeper heeft hij nooit de ambitie gehad trainer te worden. Komend seizoen gaat hij er zich toch verder op toeleggen, na een eerste stap als coach bij de Apeldoornse club AGOVV. Hij wordt hoofdtrainer van de Amsterdamse amateurclub AFC. 'Ik wil belangrijk zijn', zegt hij. 'Ik wil verantwoordelijkheid dragen.'

De artiest op het veld was Menzo - de vliegende kiep die vervaarlijk ver op avontuur kon gaan buiten zijn doel. Het Ajax-publiek was gek op hem. Zelfs toen Menzo al afscheid had genomen scandeerden ze in het stadion nog zijn naam, tot verdriet van zijn opvolger. Gentleman Menzo: 'Van der Sar was toen een betere keeper.'

Zes jaar was Stanley toen hij verhuisde van Paramaribo naar Amsterdam. Twee dagen later speelde hij zijn eerste partijtjes straatvoetbal in de Pijp. Midden jaren tachtig werd Menzo de eerste keeper van Ajax, onder Johan Cruijff. In 1999 moest hij stoppen vanwege een knieblessure.

Hoe omschrijf je de tussenliggende jaren? Iets met de Mount Everest en het ravijn. Miraculeuze reddingen, desastreuze missers. Misschien sprak hij ook daarom wel zo tot de verbeelding. Groot geluk, intens verdriet.

Twee fatale momenten kleven hem nog steeds aan. Als keeper van het Nederlandse elftal in 1992 (eindelijk!) schatte hij een Poolse dwarrelbal verkeerd in, met een doelpunt als gevolg. Hij kon vertrekken bij Oranje. In 1993 sloeg hij in de Europacupwedstrijd Auxerre-Ajax de bal in eigen doel. Hij kon vertrekken bij Ajax.

Menzo zat in een 'onzekere fase' toen hij net was aangetreden bij het Nederlands elftal, zegt hij. Ook al omdat het 'minder' ging in zijn privéleven, 'maar daar wil ik het verder niet over hebben. Alleen: in het voetbal kun je er nooit tussenuit. Je moet doordoordoor. Dan kunnen de dingen zich opstapelen.'

Onzekerheid kan moordend zijn. 'Als iets blauw is, is iets blauw, punt uit. Ben ik onzeker, dan denk ik: is het toch niet groen? Als ze maar vaak tegen mij zeiden dat ik niet goed genoeg was, ging ik dat ook bijna geloven. Dat zijn de slechtste momenten voor een keeper. Dan maak je fouten.'

Keepers balanceren op een dun lijntje. Twee mooie reddingen en je bent de held. Twee missers en je bent de schlemiel. 'Terwijl je in zo'n afhankelijke positie zit. Je moet wachten. Op dat ene moment. Laat je een bal door, dan kun je even niets. Niemand die je helpt. Een speler kan zich terugknokken in de wedstrijd.'

Menzo had de 'utopie', de droom eens álle ballen te houden. Zeker, zo'n streven moet je hebben, dat brengt je verder. Maar perfectionisme kan je ook verlammen. 'Je wilt meer dan je kunt. Je gaat over je grens, terwijl je er net op moet zitten, of er net onder moet blijven. Wil je eroverheen, dan ben je kwetsbaar.'

Hoe voel je je als je ten overstaan van vijftigduizend supporters in het stadion en miljoenen televisiekijkers een fatale misser maakt? Alleen. Eenzaam. Verder niets. Je moet door, de volgende bal komt eraan. Na verloren wedstrijden analyseerde Menzo: 'Wat gebeurt mij nou, waarom liet ik die bal gaan? Waarom? Waarom? Je bent zo teleurgesteld.' Zijn moeder leerde hem: 'Je hebt niemand doodgemaakt hoor. Je hebt alleen jezelf pijn gedaan.'

Een paar weken voor de interland tegen Polen zei Menzo in een interview dat de ellende in de Derde Wereld hem erg raakte. Na zijn misser schreef een krant iets smalends, in de trant van: 'Hij dacht in die goal zeker aan kinderen in derdewereldlanden.'

Menzo: 'Wat een zieke geest, vond ik. Je geeft je gevoelens prijs en dan maakt een journalist er dat van. Ik stelde me kwetsbaar op en dat werd misbruikt. Heel erg. Een tijdlang ben ik ontzettend argwanend geweest: blijkbaar kan ik niet vertellen wat er echt in me omgaat. Maar dan kun je nooit meer jezelf zijn. Terwijl ik dat zo graag wil zijn. Anders ben je niet open. Dan word je een onecht mens.'

Weinig voetballers geven zich bloot, denkt Menzo. Het is een machowereld. 'Waarin ik prima mijn weg kan vinden en die me veel goeds heeft gebracht. Maar een macho zegt niet: ik ben verdrietig. Die zegt: niks aan de hand. Dat macho-zijn past mij niet. Als ik pijn heb, heb ik pijn.'

Hij leert het zijn pupillen op de training ook. 'Zo'n jonge jongen, die meteen een grote mond tegen me opzette toen ik net was aangetreden in Apeldoorn. ''Waarom doe je toch zo stoer tegen me? Wees wie je bent.'''

Straftrainingen, het moet kunnen, maar je moet er voorzichtig mee zijn, vindt Menzo. Hoe kijkt hij aan tegen voormalig Ajax-trainer Co Adriaanse, die spelers de bizarste disciplinaire maatregelen oplegde? Menzo: 'Wat denk jij? Zou dat nou geen onzekerheid kunnen zijn geweest?'

Pas geleden verwijderde Menzo iemand uit de selectie van AGOVV. 'Een conflict dreigde uit te lopen op een persoonlijke vete tussen hem en mij. Ik heb er moeite mee om iemand zo te straffen, maar als het moet dan moet het.'

Openheid en respect voor anderen, dat is wat hij zijn drie dochters probeert bij te brengen. Menzo herkent zichzelf in zijn oudste dochter van 15, die altijd de last van de rest van de wereld op haar schouders meetorst. 'Je moet harder worden', houdt hij haar voor. 'Af en toe moet je er ook voor jezelf zijn.'

Menzo woont in zijn eentje, sinds de scheiding van zijn tweede vrouw. 'Ik kan goed voor mezelf zorgen. Eten koken, de was, alles. Nou ja, strijken doet mijn moeder. Ik heb moeite met die overhemdknoopjes.' Soms is het moeilijk alleen te zijn, aan de andere kant heeft hij 'behoefte aan eenzaamheid'. Ook toen Menzo nog samenwoonde had hij zijn eigen kamer, met zijn eigen spullen. 'Daar moest je me niet storen. De rest wist: hij heeft tijd voor zichzelf nodig.'

Stanley Menzo is niet gemakkelijk voor Stanley Menzo. 'Maar ik kan heel goed met mezelf leven, dat is het belangrijkste.' Hij is dominant; hij wil de baas zijn. 'Niet op een verkeerde manier hoor, maar ik heb graag de touwtjes in handen.' Na de SLM-ramp, waaraan hij op het nippertje ontsnapte doordat hij een andere vlucht had genomen, haalde hij zijn vliegbrevet. 'De macht die je voelt wanneer je zo'n groot vliegtuig laat opstijgen is ongelooflijk. Fantastisch om de controle te hebben over zo'n zwaar toestel.'

Vliegen is voor hem een nog grotere passie dan voetbal. Als kind wilde Stanley al piloot worden, maar hij voetbalde liever op straat dan dat hij zijn huiswerk maakte. Als Menzo zich wil terugtrekken, en dat wil hij vaak, zoekt hij zijn toevlucht in zijn eigen mini-Schiphol. Een kamer bij hem thuis waarin hij twee computers aan elkaar heeft gelinkt, met in totaal vier beeldschermen. Zijn vluchtsimulator - het enige waaraan hij veel geld uitgeeft. 'Je waant je echt in de lucht, in een 747, in het weer dat je zelf hebt uitgekozen. Je bent vrij, los van alles.'

In de loop der jaren leerde hij relativeren. Lachend: 'Als je maar genoeg meemaakt, komt dat vanzelf.' Hij heeft van weinig spijt uit zijn keepersperiode. Misschien, denkt hij achteraf, had hij onderkoelder moeten reageren op wantoestanden rond het veld. Menzo kon hels worden over discriminatie. Hij maakte de barbaarse jaren mee van de oerwoudgeluiden, de trossen bananen vlogen om zijn goal. 'Het vrat aan me. Dat kostte veel energie. De buitenwereld wilde ook altijd mijn mening over racisme, waardoor ik me nog drukker maakte.'

Hij was driftiger dan de doorsneekeeper, erkent Menzo. Een 'van nature heel rustige jongen', noemt hij zich, maar in het veld kon hij ontploffen. 'Je moet mij geen doodschop verkopen en dan zeggen: ''Nee hoor, ik schopte niet.'' Dan word ik. . . Dan word ik. . . Ik kan heel slecht tegen onrechtvaardigheid.'

Natuurlijk heeft hij zich weleens afgevraagd of hij meer uit zijn keepersloopbaan had kunnen halen. 'Maar ik heb altijd gedaan wat ik vond dat ik moest doen. En ik heb altijd mijn best gedaan. Als het dan niet meezit. . . Aan de andere kant: ik heb een heel mooie carrière gehad. Alleen sta je daar niet altijd bij stil. Ik heb in drie Europacupfinales gespeeld. Er zijn weinig keepers die mij dat kunnen nazeggen.'

Vreselijk vond Menzo het dat hij werd gedwongen te stoppen, door een ontsteking in zijn kniegewricht na een simpele meniscusoperatie. Hij was net weer terug bij Ajax, na omzwervingen in België en Bordeaux. 'Ik heb altijd gezegd: ík bepaal wanneer ik ermee ophou. Zelf beslissen en dan nog een mooie afscheidswedstrijd spelen. Toen ik bijkwam uit de narcose en de dokter zei dat het er niet best uitzag, wist ik het al. Shit, dacht ik, dit had ik nooit willen meemaken.'

Over een paar maanden treedt hij aan bij AFC. Van daaruit gaat hij zijn officiële diploma halen als trainer in het betaald voetbal. Steeds een stapje verder, een heel weloverwogen planning, in tegenstelling tot zijn keepersloopbaan, waar hij zo inrolde. Jazeker wil hij trainer van Ajax of Real Madrid worden, welke coach wil dat niet? 'Ik wil altijd voor mezelf bewijzen dat ik ergens goed in ben. En ik vind dat het altijd beter kan.'

Hij gaat naar huis. Koken voor zichzelf, en vanavond tennissen. 'Maar eerst nog even een vluchtje maken.' Op de vluchtsimulator kan hij zelf het weer bepalen. 'Ik hou niet van turbulentie, dat geeft maar druk.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden