Lord Byron

Het is wennen, maar stilaan weet Byrons Don Juan je toch te vervoeren.

Lord Byron: Don Juan

Uit het Engels vertaald door Ike Cialona.

Athenaeum-Polak & Van Gennep; 637 pagina's; euro 37, 95.

Veel dichters houden niet van rijm, maar Lord Byron deed dat wel. 'Een vakman moppert niet op zijn gerei', verklaart hij in Don Juan, het epos dat hij in 1818 was begonnen en bij zijn dood in 1824 onvoltooid achterliet. Voor het eerst zijn de vijfhonderd pagina's in het Nederlands vertaald, eveneens rijmend en gesteld in de vijfvoetige jambe die zorgt voor een ritme waardoor lezen bijna zorgeloos zingen wordt. Ike Cialona, die in 2009 ook al Byrons Childe Harold's Pilgrimage vertaalde, heeft terecht de woordspelingen gehonoreerd die het Nederlands haar schonk ('Want heren, alles welbeschouwd is 'sjans'/ Niet steeds wat chance betekent in het Frans'). Haar vondsten zijn, eerlijk gezegd, een paar graden verfijnder dan de geintjes, schimpscheuten en ondeugendheden van Byron. In een oorlog worden vaak fouten gemaakt, laat hij weten, die het gevolg zijn van slecht zicht of haast: 'Zo hebben grenadiers iets te gejaagd/ Zes hoogbejaarde dametjes ontmaagd.'

't Is even wennen dat Lord Byron, de adellijke en biseksuele charmeur die stierf in Missolonghi (waar hij de Grieken steunde in hun vrijheidsstrijd tegen de Turken) aan een raadselachtige koorts, soms gevaarlijk veel weg heeft van plezierdichtende ouwehoer. Is dit werkelijk de grote romanticus, en is dit nu Don Juan, waarvan onze grote criticus Busken Huet in 1881 meende dat het 'een fonteinworp van vernuft' is: 'Don Juan is als een chinesche muur tusschen eene dichtkunst die van woorden, en eene die van gevoelens leeft.'

Zat Busken Huet er naast? Byron verwekte destijds overal opschudding met zijn vrijmoedige verzen over politiek, godsdienst, en over vrouwen die zowaar lustgevoelens bleken te hebben. Als je dat in overweging neemt, wordt het al begrijpelijker dat het verhaal over Don Juan (een Spaanse jongeling die in Italië, Turkije, Rusland en Engeland avonturen en avontuurtjes beleeft) kluchtig en onnozel kan aandoen. Onder het mom van een schalks epos kon Byron stoom afblazen en prikken uitdelen.

Terwijl we dat doorkrijgen, en door de pagina's vol leutige aforismen schieten, ('Al sterft de mens, dat weten wij, éénmaal,/ Verdrinken lijkt mij ver van ideaal'), is er nóg iets dat wentijd vraagt: de Don is helemaal geen jager. Het zijn de vrouwen die hém telkens verleiden en verlokken, niet andersom. Don Juan is een slijmbal, ofwel 'slimme dondersteen', want hij hoort graag vrouwengebabbel aan en dat waarderen ze: 'De vrouw wil mannen, heiligen of schurken,/ Die niet prompt na het avondmaal gaan snurken.' Hij moet soms in de klerenkast schuilen voor een boze echtgenoot, hij bemint in een Griekse grot een vissersdochter met een lokkenpracht tot op de hielen, hij weigert in Turkije de gade van de sultan ('vorstelijke slet') en redt het 10-jarige weesje Leila, dat fier islamiet wil blijven, en terwijl de dichter Byron zich ergert aan de Engelse hypocrisie, roddelzucht en het flirten dat zogenaamd onschuldig is, lijkt Don Juan meer een aanbiddelijk speeltje van diverse dames.

Onder romantiek verstaan wij iets anders. En toch. Ten langen leste laat Byron zien waar het hem om gaat: 'de waarheid, mooi bezongen, mooi beschreven,/ Is de verborgen leidraad in mijn zangen'. Alleen keuzes die met het hart zijn gemaakt, kunnen door de beugel. Zo'n stelling vinden wij misschien vanzelf spreken, maar wij hebben dan ook nauwelijks nog last van censoren en moraalridders. Bovendien kunnen ook wij ons immer afvragen in hoeverre onze keuzes geheel onafhankelijk tot stand komen.

Als je het zo bekijkt, kan dit geinige epos ook twee eeuwen later goed mee.

BYRON HEKELDE ROMANTICI

'Byron was een erudiete uomo universale', zegt vertaalster Ike Cialona (1935). 'Anders dan veel mensen denken, hekelde hij zuiver romantische dichters als Coleridge, Southey en Wordsworth. De eerste pleegt de hersens te verdoven, schrijft hij, de tweede raaskalt en de derde is kierewiet. Een romantisch trekje is dat hij Napoleon bewondert, maar dat vind ik wel weer leuk van hem. Dat deed Martin Bril ook. Een jaar na de slag bij Waterloo reed Byron al over het slagveld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden