Lopen aan de Achtergracht

In Amsterdam is alles altijd erger. In de afgelopen eeuw kende de hoofdstad meer armoede, ondervoeding, slechte woningen, epidemieën, geslachtsziekte, drankmisbruik, geweldpleging, vervuiling en ongedierte dan de rest van Nederland....

Maar een bijzondere en goed georganiseerde dienst is het wel. Geen Amsterdammer die nooit 'aan de Achtergracht heeft gelopen', dan wel 'aan' een van de andere vestigingen in de wijken. Al was het maar om een inenting te halen, of een 'tbc-krasje', om de baby te laten wegen bij de zuigelingenzorg, een melkgebitje te laten controleren bij de schooltandarts, of een gehoortest te laten doen bij de schoolarts. Maar ook de geslachtsziektenpoli, 'de rijdende psychiater' - een Amsterdams novum, net als de methadonbus - konden en kunnen rekenen op een grote schare vaste klanten.

Al een eeuw lang waakt de GG & GD gratis over de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de Amsterdammers. Ter gelegenheid van dit jubileum verscheen een mooi boek, Aan de Achtergracht - Honderd jaar GG & GD Amsterdam (Bert Bakker; fl 36,50), door Han Israëls en Annet Mooij.

Mooi is om te lezen hoe in de loop van die eeuw de taak van de dienst veranderde. Was rond de eeuwwisseling de bestrijding van cholera, dysenterie en andere ziekten die om zich heen grepen door de erbarmelijke hygiëne in de kleine, vochtige woningen de belangrijkste taak, en het terugdringen van de grote kindersterfte, na 1919 kwam de nadruk te liggen op preventie van ellende. Onder de directeur Louis Heijermans (de broer van schrijver Herman) werd de dienst een succesvol instrument van de sociaal-democratische gemeentepolitiek. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vele joodse artsen van de dienst vermoord.

Tijdens de wederopbouw ging alle aandacht naar de verzwakte bevolking en de tuberculosebestrijding - er kwam onder meer een kindersanatorium op Zeeburg - en in de jaren erna naar de zorg voor moeder en kind, bejaarden en psychiatrisch patiënten. De afgelopen twintig jaar werden de preventie en signalering van aids en de voorlichting aan allochtonen en hun kinderen de belangrijkste taken. De dienst is nog lang niet overbodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden