Loonoffer kan oudere ook helpen

Ouderen verdienen te veel, jongeren te weinig. Ervaring is niet langer de dominante factor voor een salaris. Dat moet anders, vinden sommige deskundigen, en dat hoeft niet erg te zijn.

Werk


Het aantal Nederlandse ouderen neemt de komende decennia sterk toe. Nederland is voor een derde bevolkt met 50-plussers. In 2025 is dat ongeveer 43 procent. Om de pensioenlasten van babyboomers te bekostigen, wordt bovendien de AOW-leeftijd gekoppeld aan onze levensverwachting.


Werkgevers zijn daar niet al te blij mee, want ouderen zijn niet de meest productieve werknemers, zo gaven ze zelf al eens in 2007 toe in een enquête van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. Onze productiviteit vlakt namelijk af naarmate we ouder worden, maar intussen verdienen we wél elk jaar een hoger salaris. In Nederland word je dus beloond voor je ervaring.


Deze scheve manier van salariëren is een erfenis uit de 19de eeuw, zegt Wiets Lysen, managing partner bij hrm-adviseur Symion. 'Toen destijds de salaristabellen werden opgezet, was ervaring nog dé dominante factor. Het was de tijd van vakmanschap is meesterschap. Aan het einde van de salarisschaal werd je geacht een ambt volledig te beheersen. Elk jaar verwachtte de baas een mooier productieresultaat binnen een kortere periode.'


Het waren de tijden van de handvaardigheidsberoepen, maar nu leven we in een geautomatiseerde kenniseconomie. 'En die economie vereist actuele kennis, creativiteit en schakelvermogen', zegt Lysen. 'Voor 50-plussers is het moeilijk zulke eigenschappen te handhaven. Helemaal in de ict zijn dat dominante succesfactoren. Recentelijk afgestudeerden dragen daar inmiddels vaak méér bij aan het succes van het bedrijf dan hun oudere collega's.' Lysen stelt daarom ook voor om net als in Scandinavië de lonen in de toekomst sneller te laten oplopen. 'Ik pleit graag voor een sneller oplopend loon in de eerste loopbaanjaren, dan zo'n zeven jaar lang een stabilisering van dat salaris, en uiteindelijk een schaal die afloopt.'


De loonschalen aanpassen, is echter makkelijker gezegd dan gedaan. Dat bleek wel toen Jeroen Versteeg, de bestuursvoorzitter van het kwakkelende Capgemini, begin dit jaar een loonmatigingsplan voor 300, voornamelijk oudere werknemers op tafel legde. Na heftig verweer van betrokken werknemers en vakbonden is dat plan van tafel geveegd.


Volgens Aukje Nauta, hoogleraar 'employability' aan de Universiteit van Amsterdam, snijden werkgevers de discussie over loonoffers op de verkeerde manier aan. 'Natuurlijk, het moet anders in de toekomst. De jongeren verdienen te weinig, de ouderen te veel. Maar ondernemingen denken dat ouderen hoe dan ook oppositie voeren, terwijl dat in veel individuele gevallen niet zo is.'


Geef oudere werknemers de kans zich breder te ontwikkelen, in ruil voor een lager loon. Nauta: 'Oude werknemers hebben een plan B nodig. Ze moeten net als bij Google 10 à 20 procent van hun tijd kunnen inplannen voor eigen projecten, die hun horizon verbreden. Daardoor zijn ze op den duur niet alleen breder inzetbaar. Als je iemand kans op zelfontplooiing geeft, wordt hij gelukkiger en dus productiever.'


Er zou ook meer kruisbestuiving moeten plaatsvinden tussen jonge en oude werknemers: laat de ouderen hun ervaring overdragen en de jongeren hun kennis over de moderne technieken en werkwijzen.


Op de arbeidsmarkt zijn er voorbeelden die aantonen dat er animo voor is. Werknemers van tientallen overheidsorganisaties geven elkaar op locatie een week lang verschillende werkgerelateerde trainingen, in onderwerpen variërend van Excel tot conflicthantering, van Twitter tot online reputatiemanagement. 'We hebben er net weer een editie op zitten', zegt medeoprichter Edo Plantinga. 'Het is een initiatief wat ooit bottom-up opgestart is bij de gemeente Amsterdam.'


Er is nog een alternatief dat oudere werknemers kan motiveren wat op hun loon in te leveren. Wiets Lysen van Symion: 'Een erfenis waar we ook snel van af moeten, is dat bij loonbepaling alle medewerkers over dezelfde kam worden geschoren. Oké, er zullen er weinig zijn die tot hun 68ste even okselfris blijven als toen ze 35 of 45 waren, maar het is ook niet zo dat we iedereen na zijn 45ste of 50ste langzaam moeten gaan afschrijven.' Daarom pleit Lysen voor meer differentiatie in beloningen.


Mentaal met pensioen


50-plussers lopen het gevaar dat ze slachtoffer worden van 'mentale pensionering'. Sommigen zien de pensioenleeftijd naderen en nemen tussen de oren al afscheid van het bedrijf. TNO probeert daar wat tegen te doen. Samen met Philips ontwikkelde het dit jaar de diagnosetool 'Mentaal Pensioen'. 'Werkgevers kunnen nagaan of hun personeel kenmerken vertoont die typisch zijn voor mentaal gepensioneerden', zegt onderzoeker en projectleider Jos Sanders. 'Ze doen bijvoorbeeld niet meer hun best om nieuwe dingen te leren, ze zijn minder bevlogen en ervaren minder waardering van de organisatie.' Vervolgens kunnen bedrijven gebruik maken van het programma Staymobil. 'Dat is erop gericht om oudere werknemers te zien, in plaats van te ontzien. Bijvoorbeeld door ze meer autonomie en een stem in de besluitvorming te geven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden