Loodzwaar eerbetoon

Veel, heel veel Freek de Jonge. Een nieuw, vuistdik en peperduur boek laat de cabaretier zien in duizend gedaanten, maar steeds dezelfde.

Te controleren valt het nauwelijks, maar het is aannemelijk dat het leven van Freek de Jonge (1944) na het verschijnen van de vuistdikke, loodzware (5 kilo) en zoals dat heet rijkelijk geïllustreerde ode Kijk! Dat is Freek geen enkel geheim meer bevat. Neem dit:

'Freek de Jonge had allesbehalve een veelzijdig liefdesleven geleid voordat hij Hella ontmoette. Er was dat meisje in Goes geweest, de dochter van de architect, een moeizame liefde in al haar puberale kenmerken. Daarna duurde het tien jaar voordat hij echt intiem werd met een vrouw.'

Behalve vuistdik en loodzwaar is Kijk! Dat is Freek gedetailleerd. Zo wordt onthuld dat de vrouw met wie hij intiem werd Koosje heette en dat het contact met haar werd gelegd door fotograaf Willem Diepraam, een studievriend van de hoofdpersoon.

De vriend van Koosje, toevallig ook een architect, zat voor zijn werk in Amerika. Gek zinnetje: 'Freek mocht de seksuele zaken even waarnemen.' Dat deed hij overigens nogal onbeholpen, ook al was hij al 24.

Citaat van De Jonge zelf: 'Het was een gestuntel van heb ik jou daar, ergens in een huis in Oud-Zuid. Wel opwindend natuurlijk, maar ik denk vooral terug aan de onbeholpenheid en de onwetendheid. Ik was 24 jaar, bepaald geen vlotterik dus. Nooit een charmeur geweest, eigenlijk veel te rechtlijnig voor de liefde.'

Kijk! Dat is Freek (lullige titel trouwens) is een peperduur boek over het oeuvre van Freek de Jonge. Het is daardoor natuurlijk ook een boek over Freek de Jonge, de schepper van het oeuvre, maar een biografie kan de pil niet worden genoemd. Het is een halve biografie, laten we het daar maar op houden, net zoals die koffietafelboeken over grote voetballers waarmee uitgeverij De Buitenspelers onder leiding van oud-journalist Matty Verkamman de boekenwereld heeft verbaasd.

In één rij met Ruud van Nistelrooij, Willem van Hanegem, Guus Hiddink, Coen Moulijn, Jan Mulder en Johan Cruijff, het zal De Jonge deugd doen. In het diepst van zijn gedachten is hij een voetballer, van Ajax. Het is op zijn minst opvallend te noemen dat de vriend die het voorwoord schreef, Jan Mulder, hem bij een bezoek betrapte op het kijken naar de wedstrijd Bate Borisov - Sturm Graz. Een herhaling, dat ook nog.

Net zoals in de stoeptegels over Cruijff en Van Hanegem wordt de lezer in Kijk! Dat is Freek uitputtend geïnformeerd. Al zijn voorstellingen worden uitvoerig besproken, van de optredens van Neerlands hoop in bange dagen (1968-1979) tot Neven (2011). Het gevaar dat de tekst het onderspit delft tegen de enorme hoeveelheid foto's en afbeeldingen is groot.

We lezen niet alleen alles over Freek de Jonge, we zien hem ook, in alle fasen van zijn leven, met ontelbaar verschillende brillen, met Bram en zonder Bram, met Hella en zonder Hella, met Louis van Gaal, Joop den Uyl, Rinus Michels, Ruud Lubbers, Youp van 't Hek en Marco van Basten, lachend en dansend, ernstig, in tv-studio's en natuurlijk in het theater, met rare kleren of juist niet, op affiches, hoezen van elpees, in studio's, als gezinsman, in klederdracht en voetballend, in duizend gedaanten, maar steeds dezelfde.

Het gaat vrij ver. Een van de hoofdstukken heet Freek en andere bekende Nederlanders. In de fotogalerij zien we hem staan naast koningin Beatrix, Martin Šimek, Barry Hay, Johan Cruijff, Harry Mulisch, nog een keer de koningin en Tommie, Ieniemienie en Pino. Alleen God ontbreekt.

Maandag was De Jonge te gast bij De Wereld Draait Door, om het boek te promoten. Wat het boek niet bevat, kwam in het interview met Matthijs van Nieuwkerk wel ter sprake: het gebrek aan belangstelling onder jongere generaties voor zijn werk, zijn imago van mopperende, bozige oude man.

'Koning, keizer, admiraal in de jaren zeventig en tachtig', werd De Jonge door Van Nieuwkerk genoemd, een omschrijving met een dubbele lading: enerzijds een eerbetoon, anderzijds een vaststelling dat het hoogtepunt achter de rug is en het nooit meer wordt zoals het was.

Ik spreek niet meer de taal van de jeugd, constateerde hij een tikje mistroostig, maar in één adem noemde hij zichzelf een 'vitale amuseur met een ongelofelijke pret in het leven'.

En nee, een mopperende oude man is hij niet geworden, dat lijkt maar zo. Toch: 'De oude Freek achtervolgt me ook al 20 jaar.' Onverminderd is desondanks zijn zelfvertrouwen: 'Ik heb nog verschrikkelijk veel in petto.' Laten we het hopen.

In Kijk! Dat is Freek wordt niet gemopperd en wordt hem uitbundig en zonder enige remmingen eer betoond. Behalve 'de grootste naam van het Nederlandse cabaret' is De Jonge 'de cabaretier wiens oeuvre zo omvangrijk is dat het onvoorstelbaar is dat hij dat in één werkzaam leven heeft bedacht, geschreven en vertolkt'. Dat schrijft hoofdauteur Frank Verhallen in het voorwoord en daarmee is de toon gezet.

En natuurlijk gaat het over de keerzijde van de roem, door De Jonge in een van de reportages van Volkskrant-journalist Bart Jungmann als volgt onder woorden gebracht: 'Je hebt de bonus van de roem en de tol van de roem.' Bij De Wereld Draait Door ontkende hij nog dat een gebrek aan erkenning hem hindert, maar verbitterd is hij wel degelijk.

Teleurgesteld ook, blijkt uit de reportage die Jungmann met hem maakte in Amsterdam. In zijn woorden sijpelt iets van tragiek door.

'Ik ben even in de positie geweest dat ik er voor iedereen was, dat ik wekenlang in Carré stond voor een zeer uiteenlopend publiek. Dat was in het begin van de jaren negentig. Dat momentum is verdwenen. Als je me naar een teleurstelling vraagt, dan is het dat, het onvermogen om de massa aan te spreken. Ik was er dichtbij en nu ben ik er mijlenver vandaan.'

Eerst hoog opgegooid, daarna keihard ten val gebracht, het overkwam Michael Jackson en het overkomt Freek de Jonge. De vergelijking is van zijn vrouw.

Hella: 'Het ging in al die speeches steeds over het genie van Jackson, terwijl ze die man kapot hebben gemaakt. Dan moet ik huilen om Freek. Al die mooie woorden die straks op zijn begrafenis worden gesproken, terwijl ze nu allemaal rotstukken schrijven.'

Op de vraag wie er op zijn begrafenis mag spreken, antwoordt Freek de Jonge: 'Ik schrijf zelf wel iets.'

Kijk! Dat is Freek - Het oeuvre van Freek de Jonge, door Frank Verhallen. Met bijdragen van Bart Jungmann, Ad van Liempt en Freek en Hella de Jonge. Uitgeverij De Buitenspelers, 69 euro. ISBN 978 907 135 924

---------------------------

Kijk! Dat is Freek

verschijnt twee jaar later dan gepland, door onenigheid onder de makers en 'de omvang van het oeuvre van Freek de Jonge', zoals Frank Verhallen in het voorwoord schrijft. De beoogde auteur, Volkskrant-journalist Bart Jungmann, heeft uiteindelijk alleen een serie reportages voor zijn rekening genomen. Cabarethistoricus en theaterdirecteur Verhallen nam de verhalen over alle voorstellingen voor zijn rekening. Op het laatste moment werd Ad van Liempt gevraagd een bijdrage te leveren over het engagement van De Jonge.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden