'Lonely Planet noemt het een sf-film'

Vandaag graaft tunnelboormachine Victoria de laatste meters van de Noord-Zuidlijn. Amsterdam is trots, maar dat was drie jaar geleden wel anders, weten Sheerazi en Jonker.

Dit was het voornemen van communicatiemanager Alex Sheerazi, ruim drie jaar geleden: 'Als de Noord-Zuidlijn belt, laat ik alles uit mijn handen vallen. Never waste a good crisis. '


Woordvoerder Michiel Jonker was net klaar bij de NS toen hij een telefoontje kreeg van Sheerazi. 'Jezus Christus. Dat hoofdpijnproject?'


Voor de - oneerbiedig uitgedrukt - 'verkopers' van de Noord-Zuidlijn zit het spannendste werk erop: vandaag legt tunnelboormachine Victoria de laatste meters af. Bij alle lawaai onder de oppervlakte werd het de laatste tijd boven de grond steeds stiller. De vele apocalyptische voorspellingen ten spijt, Amsterdam ('die grote stad, is gebouwd op palen') staat nog recht overeind.


Toen Sheerazi (46) en Jonker (53) in 2009 aan de slag gingen voor de Noord-Zuidlijn droop de stad van de scepsis. Monumentale huizen aan de Vijzelstraat waren voor de tweede keer verzakt, nu zo ernstig dat de bewoners eruit moesten. Het werk aan een van de grootste infrastructurele projecten van het land lag goeddeels stil. Er was een wethouder gesneuveld en een commissie onder leiding van oud-minister Cees Veerman moest maar zeggen hoe het verder moest.


Doorgaan, zei die. Maar er moest wel een paar miljoen bij voor extra veiligheidsmaatregelen en om nog meer tegenvallers op te vangen. Want het riskantste werk was nog niet eens begonnen: het boren van de tunnels onder de Amsterdamse binnenstad.


Nu, drie jaar later, is de opluchting bijna voelbaar in het kantoor van Alex Sheerazi. Daar hangt aan de muur een tekst waarin zijn opdracht en die van Jonker in communicatietermen is verpakt: 'Van pispaal naar vertrouwen & van vertrouwen naar trots.' Aan een andere muur hangt ter waarschuwing een affiche met beeld van de Nieuwmarktrellen, het verzet in de jaren zeventig tegen de aanleg van de eerste metrolijn in Amsterdam.


Zo heftig is het er bij de Noord-Zuidlijn niet aan toegegaan, vooral ook omdat er dit keer amper gesloopt hoefde te worden. Wat wél moest worden geslecht, waren het wantrouwen en het gemor in de stad.


Sheerazi: 'Toen het boren begon, werd iedereen geloofd, behalve wij. De bizarste geluiden vonden weerklank. We zouden worden meegesleurd door een kolkende rivier onder de derde zandlaag.'


Jonker: 'Er was angst. Zelfs mensen die buiten de invloedssfeer van de boormachine woonden, wilden in een hotel overnachten als de boormachine in de buurt zou komen.'


Sheerazi: 'Nog voordat de boor was begonnen, hadden we de eerste schadeclaim al binnen.'


Sheerazi en Jonker hadden de beelden op tv gezien. Woedende bewoners van de verzakte huizen, omwonenden en middenstanders die al jaren tegen een bouwput aan keken. Die schreeuwden naar de wethouder: 'Jullie roepen maar dat het goed komt en de hele teringzooi flikkert in elkaar.'


Jonker: 'De Noord-Zuidlijn moest weer van de stad worden.'


De risico's, de klachten over overlast, de uit de hand gelopen kosten - ze waren stuk voor stuk jarenlang weggewuifd.


Sheerazi: 'De mensen van de Noord-Zuidlijn waren de enigen die deden alsof er geen risico's waren. Ik doe tien jaar grote projecten, er gaat altijd wat mis.'


Jonker: 'Zeggen waar het op staat. Dat was nieuw in Amsterdam. We hebben het project opengetrokken.'


Sheerazi: 'En er een ander beeld naast gezet; dat van de betoverende techniek. De beelden van het tunnelelement dat onder het Centraal Station werd binnengevaren, gingen de wereld over.'


Jonker: 'Het ondergronds uitkijkpunt op het Rokin heeft in nog geen twee jaar meer dan 200 duizend bezoekers getrokken. De reisgids Lonely Planet noemt het een sciencefictionfilm. Het is de magie van de bouwput.'


Sheerazi: 'Ingenieurs en managers waren het uithangbord. Nu vertelt de man die in de machine zit het verhaal. Stoere kerels, authentiek en trots, die eerlijk en met humor over hun werk praten.'


Jonker: 'De boorder die zegt: 'Lastig karwei? Man, ik ben in een puddingbroodje aan het boren.' Goeie teksten. Die kunnen wij niet verzinnen.'


Sheerazi: 'We zijn destijds de stad binnengerend, hebben kraters geslagen en er hekken omheen gezet. Daarbinnen zijn we als wilden tekeergegaan en hebben de stad lopen intimideren.'


Jonker: 'Binnen de hekken de bouwers, erbuiten de klagende buurt. Die was het helemaal zat.'


Er zijn waar het pijn doet, werd de nieuwe aanpak. Medewerkers verkasten van het hoofdkantoor naar lokaties vlak bij de bouwputten, opdat ze de hinder aan den lijve zouden ondervinden.


Jonker: 'Onze man bij de Ferdinand Bolstraat heeft bij iedereen in de buurt aan de keukentafel gezeten.'


Een paar maanden geleden lekte een boormachine, uitgerekend bij de Vijzelgracht, het station van de verzakte huizen. Omwonenden moesten uit voorzorg een nacht hun huis uit. De 'Noord-Zuidlijn-oude-stijl' had de luiken gesloten en pas thuis gegeven als het lek was gedicht.


Jonker: 'De foto's en filmpjes hebben we snel op de site gezet. Mannen tot borsthoogte in het water.'


Sheerazi: 'Wij hebben als eerste bij omwonenden aangebeld en een hotel geregeld.'


Sheerazi en Jonker beamen dat ze ook mazzel hebben gehad. Sheerazi: 'Als de Bijenkorf of de Beurs was verzakt, waren wij weg geweest. Tegen nog een verzakking à la de Vijzelgracht valt niet op te communiceren.'


Na twee jaar en acht maanden boren zijn de twee tunnelbuizen voor de Noord-Zuidlijn klaar. De buizen - nog niet 'aangekleed' - zijn elk 3,1 kilometer lang. Dagelijks vorderden de tunnelboormachines 8 tot 12 meter. De afgegraven grond is gebruikt om de bodem van de IJhaven op te hogen. Het volgende grote werk aan de metrolijn is de (af-)bouw van de acht stations. De Noord-Zuidlijn heeft een lengte van 9,7 kilometer en verbindt het Buiksloterplein in Amsterdam-Noord met station Amsterdam Zuid. Het tunnelboren verliep vlotter dan gedacht. Niettemin blijft de planning dat de lijn in 2017 in gebruik wordt genomen. Dat is 6 jaar later dan de bedoeling was. De kosten bedragen 3,1 miljard, meer dan het dubbele van de geraamde kosten. De miljoenenmeevaller nu het boren sneller ging, valt daarbij in het niet.


3,1 miljard euro


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden