Londen is tot op het bot verdeeld over Brexit

Premier Cameron mag zich hebben laten overhalen in de Europese Unie te blijven, dat wil nog helemaal niet zeggen dat zijn kabinet er ook zo over denkt.

De Bende van Zes: John Whittingale (links), Theresa Villiers, Michael Grove, Chris Grayling, Iain Duncan eb Priti Patel. Beeld AFP

'Het is inmiddels wel duidelijk dat het Verenigd Koninkrijk nooit had moeten deelnemen aan de Europese Unie. In meerdere opzichten is het een mislukt project, een uit de hand gelopen bureaucratie die staat te springen om een grondige hervorming. Als we nooit het noodlottige besluit hadden genomen ons erbij aan te sluiten, dan zou het Verenigd Koninkrijk natuurlijk nog altijd een succesvol land met een sterke economie zijn geweest.'

Dit waren afgelopen weekeinde de woorden van Sajid Javid, de Britse minister van Economische Zaken. Let wel, hij behoort tot het kamp-Cameron en gaat komende maanden campagne voeren voor het EU-lidmaatschap.

In een opzicht spreekt het kabinet van David Cameron met één stem: een eurosceptische. De verschillen betreffen de gradatie, zo bleek afgelopen dagen toen zes bewindslieden voor het Brexit-kamp kozen dat sinds zondag burgemeester van Londen en minister Zonder Portefeuille Boris Johnson als vaandeldrager heeft.

Kamp-Cameron en kamp-Boris

Het kabinet bestaat nu uit twee kampen: kamp-Cameron en kamp-Boris. De leiders zetten een schermutseling voor die begon op de speelweiden van Eton College. Dave, de bedeesde, aristocratische pragmaticus tegenover Boris, de erudiete waaghals die reeds op jonge leeftijd de wens kenbaar maakte te zijner tijd World King te willen worden.

Het was niet het scenario dat Cameron een jaar geleden voor ogen had. In een televisie-interview had de premier verklaard dat zijn regering met één stem campagne zou voeren in de aanloop naar het door hem uitgeroepen referendum over de Europese Unie.

Daarvan moest hij snel terugkomen. Als hij zijn wil had doorgedrukt dan zou hij nu geconfronteerd zijn met een kabinetscrisis. Voor de Conservatieven is Europa net zoiets als het uitroepen van oorlog of zaken van levensbeschouwelijke aard: te belangrijk en te persoonlijk. Daarom gaf hij toe aan de druk van zijn collega's en schonk hij de ministers, als volwassen mensen, het recht om hun geweten te volgen. En daarvan is nu gretig gebruikgemaakt.

Beeld epa

Uniek is het niet. Enkele maanden geleden was het Lagerhuis het toneel van een eigenaardig spektakel waarbij Labours fractiewoordvoerder Buitenlandse Zaken Hilary Benn lijnrecht tegenover zijn baas Jeremy Corbyn stond tijdens het debat over militair ingrijpen in Syrië.

Een nog beter vergelijk is de campagne voor het referendum over het Britse lidmaatschap van de EEG in 1975, waar Benns vader Tony samen met enkele collega-ministers streed voor het verlaten van het 'kapitalistische' bondgenootschap terwijl premier Harold Wilson juist wilde dat de Britten erin bleven. Indertijd was Europa een splijtzwam binnen links, terwijl het sinds de nadagen van Margaret Thatcher een bron van aanhoudende opwinding is bij de Conservatieven.

Dat er binnen de grote Britse partijen ruimte is voor zulke openlijke meningsverschillen, komt doordat het coalities zijn. Binnen tien jaar tijd heeft Labour bijvoorbeeld Tony Blair en Jeremy Corbyn als leiders gehad - politici die amper iets met elkaar gemeen hebben. De partij gaat al jaren gebukt onder een stammenoorlogen, eerst de Blairites tegen de Brownites, en nu de Blairites tegen de Corbynista's.

Bij de Tories is het niet anders. Onder Thatcher gunden de 'drogen' (Thatcherites) en de 'natten' elkaar het licht niet, haar opvolger John Major kampte met een opstand van eurosceptici ('the Bastards', zoals de premier ze noemde) en de gematigde Cameron heeft steeds meer moeite om de radicale eurosceptici in bedwang te houden.

Krantenstrijd

Bij het referendum van 1975 waren alle dagbladen, behalve de communistische Morning Star voor het EG-lidmaatschap. Nu is het evenwichtiger. The Daily Express en waarschijnlijk ook The Daily Mail zullen voor een Brexit gaan, terwijl progressievere kranten als The Guardian, The Independent, The Daily Mirror en The Financial Times eurogezind zijn. Een krant die het moeilijk heeft is The Daily Telegraph. Normaal gesproken volgt het de lijn van de Conservatieve Partij, in casu Cameron, maar Johnson schrijft al sinds eind jaren tachtig voor de 'Torygraph' en is verreweg de populairste (en best betaalde) columnist. Ook de kranten van Murdoch, The Times en The Sun, twijfelen nog. The Times is van oudsher de stem van het establishment, maar eigenaar Murdoch is geen bewonderaar van Cameron. The Morning Star is nog steeds tegen het Europese eenwordingsproject.

'Bende van Zes'

Nu heeft hij te maken met de 'Bende van Zes'. Twee van hen zijn ouderwetse thatcherianen: oud-partijleider Iain Duncan Smith en John Whittingdale, eertijds de 'toyboy van Thatcher.' Een geval apart is Priti Patel, de Brits-Indiase immigrantendochter die werkzaam was in de Referendum Party van wijlen James Goldsmith, de vader van de Londense burgemeesterskandidaat Zac, eveneens een Brexiteer.

Zij hebben gezelschap van de minister van Noordierse zaken Theresa Villiers en minister van Justitie Michael Gove, de ideoloog van de partij en huisvriend van Cameron. De rechtsbuiten van kamp-Boris is Chris Grayling, de Leader of the House en Lord Chancellor, in welke hoedanigheid hij de vorstin elk jaar de troonrede overhandigt.

Stuk voor stuk hebben ze afgelopen dagen laten merken hoezeer ze in hun functioneren worden belemmerd door Brusselse bemoeienis, eraan toevoegend dat hun baas zich bezondigt aan bangmakerij, aan apocalyptische doem in geval van een Brexit.

Reagerend op de stelling dat het hier gaat om een opstand tegen de gevestigde orde wees Cameron er smalend op dat Grayling de Lord Chancellor is, hét symbool van het establishment. Boris en de zijnen zijn echter veilig, omdat ze de steun genieten van de zeker 140 fractieleden en een groot deel van de achterban. Als Cameron het hard speelt en hen ontslaat, wacht een breuk zoals Labour begin jaren tachtig onderging, toen een Bende van Vier een eigen partij oprichtte als protest tegen de linkse leider Michael Foot.

Voor Cameron is het gedogen van de geschillen ironisch genoeg de beste manier om de partij bijeen te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden