Reportage Aardbeving Lombok

Lombok slaapt vanavond buiten, al is het maar voor de zekerheid

Een vrouw slaapt voor haar veiligheid in de open lucht; elke nacht zijn er nog naschokken op het eiland te voelen. Beeld Reuters

De bewoners van afgelegen dorpen op Lombok zorgen drie dagen na de verwoestende aardbeving voor zichzelf. Want als je arm bent en in een verscholen dessa woont is er niemand anders die je helpt. Ook nu niet.

Het gehucht is bijna te klein om een naam te hebben en te onbeduidend voor de kaart van de hulpverleners op Lombok. De bewoners eten ‘tempe’, het armenvoedsel van Indonesië, hun kinderen hebben geen luiers en hun huizen liggen in puin. Alleen hun gastvrijheid is ongeschonden. Ze nodigen de onverwachte gast onder een blauw plastic zeiltje uit om mee te eten, en zijn bijna beledigd als die zegt dat hij net flink heeft ontbeten.

Om het dorp te bereiken moet je van de hoofdweg af. Een weggetje dat alleen zichtbaar is voor wie het kent slingert tussen bananenpalmen en reuzenbamboe de schaduw in waar het zich vertakt in nog smallere weggetjes, die bijna onbegaanbaar zijn door omgevallen muurtjes en afgebroken stukken van huizen. Drie dagen na de aardbeving zijn de bakstenen een beetje opzijgeschoven, zodat een auto er stapvoets langs kan rijden. Te voet gaat sneller, en kun je beter kijken.

Half overeind

Drie familiefoto’s hangen in de brandende zon. De muur waaraan ze hangen is de enig resterende muur van een huis dat verder helemaal is ingezakt. Een plastic kinderstoeltje staat tegen de muur, die tot zondag de woonkamer van de keuken scheidde. Het huis van de buren staat nog half overeind, maar als iemand probeert of een deurtje het nog doet gaat niet het deurtje, maar de hele tussenwand vervaarlijk heen en weer. Het dak rust nog net op een verschoven baksteen, maar een zuchtje wind kan genoeg zijn om dat subtiele evenwicht te verstoren. Als dat gebeurt komt het hele dak naar beneden en zal het huis er net zo uitzien als de puinhoop even verderop. Een dak ligt daar als een deksel boven op de resten van het huis dat eronder heeft ­gestaan. Alsof het zo het puin aan het zicht wil onttrekken.

Door een gat tussen de pannen schuift een man naar beneden, om even later met een zak met wasgoed weer boven te komen. In het wiebelende huis dat nog net staat redt een vrouw stapeltjes kleren. Ze draagt ze naar buiten en stopt ze in een gammele kast, die ze elke keer netjes afsluit met een sleutel. Alles wat ze bezit, zit erin.

Een man redt wat spullen uit een verwoest huis in het noorden van Lombok. Beeld AFP

Reddende moskee

De mensen in het dorp zijn gelovige moslims. De vrouwen dragen zelfs onder het koken hun hoofddoek, en vijf meisjes zitten onder een afdakje rond een koran. Hun geloof heeft ze gered, zeggen de mensen. Ze waren allemaal in de moskee voor het avondgebed toen de beving hun dorp vermorzelde. De moskee is bijna ongehavend en steekt fleurig af tegen het grauwe puin. Wie daar woonden, zitten nu op een veldje achter het dorp.

Dat veldje ligt iets omhoog tegen een heuvel, veilig als er een tsunami zo ver landinwaarts zou komen. Hogerop, verspreid over de heuvel, zitten nog meer mensen die zijn weggevlucht uit het dorp. Overdag komen ze naar beneden om tussen het puin naar spullen te zoeken, of om mee te helpen. Vrouwen koken, mannen beginnen de gevaarlijke ruïnes van hun huizen te slopen. Vandaag werken de mannen samen aan een tent. Ze hakken stammen van het oersterke reuzenbamboe in pasklare stukken, binden die aan elkaar tot een frame en hijsen dat met vereende krachten overeind.

Voor zichzelf zorgen

De tent is een bewijs dat deze mensen in staat zijn voor zichzelf te zorgen. Dat hebben ze altijd gedaan. Als je arm bent en in een verscholen dessa woont, is er niemand anders die je helpt. Ook nu niet. Ze vragen er niet eens meer om. ‘De overheid heeft al zoveel aan haar hoofd. Die moet al die dorpen in het noorden van het eiland helpen, waar veel meer slachtoffers zijn gevallen dan hier’, zegt Titing bescheiden. ‘Die gaan natuurlijk voor.’

Titing is hoogzwanger van haar derde kind. Nummer een hangt nieuwsgierig aan haar rok. De jonge vrouw ziet haar toekomst somber in: ‘Wij hebben geen geld om onze huizen opnieuw op te bouwen. Misschien moeten we wel een of twee jaar in deze tent wonen.’ Ze hoopt natuurlijk dat het meevalt, en dat ze met haar man toch iets zal kunnen bouwen, iets eenvoudigs. ‘Het hoeft geen permanente muren te hebben. Bamboe is goed genoeg. Als we maar een eigen plekje hebben voor ons gezin.’

Buiten slapen

Overal in Lombok tref je mensen die buiten slapen. Zelfs in de hoofdstad Mataram. Als de avond valt, stromen mensen naar een open veld in de stad, waar ze plastic zeilen en rieten matten uitrollen om op te slapen. Als het koeler wordt, zetten ze tentjes op van bamboe en plastic. Risma komt al drie dagen elke avond uit de buurgemeente Ampenan om hier te slapen. Ze is een luxevluchteling. Haar huis is onbeschadigd en ze zou best thuis kunnen slapen, maar ze durft niet.

‘Elke nacht zijn er naschokken. Gisteravond 5,4 en vanochtend ook eentje van 4,5.’ Iedereen leest de berichten van de meteorologische dienst, dus iedereen kent de cijfers. 5,4 is niet mis. ‘Ik wil niet mijn huis op mijn kop krijgen hè’, zegt Risma, ‘daarom kom ik hier. Het is hier ver van de zee, dus een tsunami zal hier niet komen, en er staan geen gebouwen die kunnen instorten.’

Een familie probeert zich te verplaatsen via een onbegaanbare weg in het noorden van Lombok. Beeld Reuters

Trauma-healing

De slapers trekken verkopers aan. Aan de rand van het veld staan de eetkraampjes en in een hoek staat een kleine kermis. Kinderen vangen visjes in een opblaasbadje of spelen met felgekleurd zand. Een treintje van plastic mini-autootjes draait rondjes als een carrousel. Een peuter draait wild aan zijn stuurtje. Zijn vader kijkt toe, een Batman-rugzakje in zijn hand. Het gezicht van de man staat bezorgd. ‘Dit is een soort trauma-healing voor hem’, zegt hij. ‘Thuis is hij voortdurend overstuur. Hij huilt de hele dag.’ Het jongetje huilt nu niet. Als zijn moeder een plastic speelgoedmotortje voor hem koopt, kijkt hij emotieloos voor zich uit. Na tien rondjes in de mini-carrousel vertrekken ze weer. Ze slapen gewoon thuis, zegt de vader, ‘maar niet binnen’.

Dit moet je doen als je een reis hebt geboekt naar het Indonesische Lombok

Tientallen Nederlandse toeristen die een georganiseerde reis naar het Indonesische eiland Lombok en de nabijgelegen Gili-eilanden hebben geboekt, kunnen die kosteloos annuleren. Toeristen die op eigen houtje gaan, kunnen de reis in het gunstigste geval omboeken.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden