Lokalo's in Den Haag

Gezegd&Gezwegen: Hoe werkt de macht in Den Haag?

'Stem op een partij die ook invloed heeft op provinciaal en landelijk niveau.' Dat zei Mark Rutte aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen. Een advies dat massaal in de wind werd geslagen: lokale partijen haalden 30 procent van de stemmen, goed voor 2.850 raadszetels; bijna net zo veel als CDA, PvdA en D66 samen.


Een beetje vreemde raad van de premier van alle Nederlanders was het intussen wel. Als er werkelijk Haagse invloed nodig is om die extra politieagenten of die nieuwe weg erdoor te krijgen, dan is er iets mis met het democratisch gehalte van het land. Wanneer een lokale partij er, anders dan VVD of PvdA, niet in slaagt die invloed door te laten klinken, dan moet de premier daar wat aan doen: een spreekuur voor lokale bestuurders instellen, op tournee gaan langs de grote lokale partijen, een Haagse lokale ambassade instellen desnoods. In elk geval wat anders dan een verkapte oproep om VVD en aanverwanten te stemmen.


Tot zover de meningen. De waarheid is dat er inmiddels aan die lokale invloed op het Binnenhof wordt gesleuteld. Daarvoor moeten we naar een wederopbouwpand aan de Mijnsherenlaan in Rotterdam, waar de burelen zijn gevestigd van het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid. Marco Pastors, voormalig frontman van Leefbaar Rotterdam, is directeur van dat project. Wie geluk heeft, ziet hem van buiten al zitten, voor een vrolijk gekleurde maquette van de Tarwewijk.


Sinds kort heeft Pastors een bijbaan: hij is voorzitter van een commissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) die bestuurlijk talent bij lokale partijen gaat scouten. Dat talent moet om te beginnen de adviescommissies van de VNG gaan bevolken. Daar zijn zo'n 220 posten te vergeven. Nu nog zijn slechts twintig commissieleden afkomstig van lokale partijen; Pastors wil dat aantal verviervoudigen.


Voor de huidige ondervertegenwoordiging geeft Pastors twee redenen. Allereerst: de macht gaat niet vrijwillig opzij, je zult landelijke partijen moeten forceren plaats te maken. De tweede reden heeft te maken met de aard van lokale partijen. 'Die zijn doorgaans sterk met de eigen gemeente bezig', analyseert hij aan zijn okerkleurige vergadertafel. 'Daarvoor zijn ze immers opgericht. Terwijl een groot deel van het gemeentelijk beleid in Den Haag wordt bedacht.'


Of de lokale politici goed genoeg zijn om landelijk gewicht in de schaal te leggen? 'Toen het vrouwenkiesrecht werd ingesteld, kwam die vraag ook', weet Pastors. 'Die zou je nu niet meer durven herhalen.' Voor de oproep van Rutte heeft hij intussen geen goed woord over. 'Dat klonk alsof de regering een ander volk wil.' Hij noemt Druten, Rozendaal, Schiermonnikoog, gemeenten die louter lokale partijen in de raad hebben. 'Daar moet Rutte eens gaan kijken. Het beeld van lokale partijen als cowboys die overal ruzie maken, dat is er wel aan het afgaan.'


Tien lokale talenten per regio moeten er komen, op te snorren door een clubje van acht mensen, verspreid over het land. Daar zitten mensen bij als Gerard Rabelink uit Schouwen-Duiveland, een van de zeldzame niet-partijgebonden burgemeesters, Annalies Usmany, wethouder namens Gemeentebelangen Appingedam, opgericht in 1966, of Leo Bisschops, die zestien jaar ervaring als wethouder en gemeenteraadslid heeft namens Best Open, maar ook lang als hoge ambtenaar op een ministerie werkte.


'Mij gaat het om de representatie', zegt Usmany vanuit Noord-Groningen. Haar redenering: met VNG-commissies kun je invloed uitoefenen op wetsvoorstellen. Door lokale partijen binnen te halen, krijg je daarbij een betere afspiegeling van wat in het land leeft.


De Brabander Bisschops ziet het politieker: Niet alleen de commissies, maar ook landelijke kennisinstituten als Trimbos of Movisie worden aangestuurd door landelijke partijen, redeneert hij. Dat werkt eenzijdigheid in de hand. Er moeten parallelle structuren komen om ook lokale partijen invloed te geven in Den Haag.


Een volgende stap ligt in het verschiet: de financiering. Lokale afdelingen van landelijke partijen profiteren van de trainingen en opleidingen die vanuit de landelijke partijkas met subsidie worden betaald. Een ongelijke strijd, vinden de lokale partijen, die het zonder overheidssteun moeten stellen.


Den Haag is gewaarschuwd, de lokalo's komen eraan.

Ariejan Korteweg is politiek redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.