Lokale verkiezingen met lokale thema's...

Inwoners van zes Friese gemeenten konden woensdag naar de stembus voor herindelingsverkiezingen. Bij uitstek lokale verkiezingen dus. Maar wat deden dan de kopstukken van landelijke partijen in Leeuwarden?

Waarnemend burgemeester Boertjens van Leeuwarderadeel bedankt de leden van een stembureau met paraplu's. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Waarnemend burgemeester Joop Boertjens is bezig aan een afscheidstournee. Vanaf 1 januari is hij werkloos, als Leeuwarderadeel (net tienduizend inwoners) zich bij de grote stad Leeuwarden voegt. 'De volgende keer is alle stembureaus bezoeken niet meer te doen.'

Opkomst

Van het schooltje in Stiens gaat het naar de Hervormde kerk De Hoekstien in Britsum, het voorlaatste bouwwerk van het dorp. Het stemadvies op de kerkmuur komt van Prediker: 'Bewaart uwen voet, als gij ten huize Gods ingaat.'

'Hoe is de opkomst?', vraagt Boertjens. Het antwoord komt van stembureauvoorzitter Cees Vos, tevens CDA-wethouder: 'Niet slecht, maar het kon beter.' Britsum heeft een naam hoog te houden. Maar de 60 procent van vorige keer? 'Ik vrees dat we dat niet halen.' Animo voor herindelingsverkiezingen valt altijd tegen, weet Boertjens. 'Mensen volgen het landelijk nieuws en missen de boot.'

Rinkje van der Veen (25) is wel gekomen. 'Zo voelt democratie heel dichtbij.' Via de stemwijzer heeft ze zich verdiept in lokale onderwerpen. Het omstreden muziekfestival in recreatiegebied Groene Ster wil ze graag behouden. Het dilemma: ze geeft ook om de natuur - en de Partij voor de Dieren is tegen. Uiteindelijk stemde ze PvdA. 'Dan maar vergroenen met daktuintjes.'

Met oud-Kamerlid Lutz Jacobi als lijsttrekker hopen de sociaal-democraten opnieuw de grootste te worden in Leeuwarden. 'Ontzettend sympathiek en recht voor z'n raap', vindt Van der Veen haar. 'Maar niet de reden om op de partij te stemmen.'

Nieuwe gemeenteraad

Inwoners van zes gemeenten die pas vanaf volgend jaar bestaan mochten woensdag naar de stembus. Zij kozen tijdens herindelingsverkiezingen hun nieuwe gezamenlijke gemeenteraad. In Friesland kon ruim eenderde van de inwoners stemmen. Leeuwarden krijgt behalve Leeuwarderadeel er ook een stukje Littenseradeel erbij. Menaldumadeel, Franekeradeel, Het Bildt en een deel van Littenseradeel fuseren tot de nieuwe gemeente Waadhoeke. Een derde part van Littenseradeel komt onder de hoede van Súdwest-Fryslân. In Oost-Groningen gaan Vlagtwedde en Bellingwedde volgend jaar samen verder als Westerwolde. Slochteren, Menterwolde en Hoogezand-Sappemeer worden Midden-Groningen. In Gelderland voegt Rijnwaarden zich bij Zevenaar.

Het zijn lokale verkiezingen met lokale thema's. Zoals meer sociale huurwoningen (Midden-Groningen) en Duitse les op school (Westerwolde). Al is het ene lokaal het andere niet. In Leeuwarden dreigen tekorten op de gemeentebegroting door rijkskortingen op de zorg. In Britsum en Stiens maakt men zich druk om behoud van kleine scholen en andere voorzieningen.

Persoonlijk

Politiek is in Britsum bovenal persoonlijk. Het vragen om legitimatie in het stemlokaal is haast potsierlijk in een dorp waar iedereen elkaar kent. Mevrouw Terpstra stemt gewoon op haar oude buurjongen.

'Het gaat niet over de landelijke politiek', zei ook premier Mark Rutte. Toch meldde hij zich zondag in VVD-bomberjack op het Waagplein in Leeuwarden bij de VVD Bakkie Doen-truck. Ook Rutte weet immers dat keer op keer uit onderzoek blijkt dat gemeenteraadsverkiezingen gedomineerd worden door landelijke thema's en verhoudingen. 'Goede zorg voor pake en beppe', de VVD-slogan in Leeuwarden - er zijn slechts twee woorden Fries aan.

Voor de regeringspartijen zijn de herindelingsverkiezingen een vuurdoop: kan de lokale kiezer hun regeerakkoord waarderen? Vanuit Den Haag zal afgelopen nacht de verkiezingsuitslag in de Friese hoofdstad zeker in de gaten zijn gehouden.

Premier Mark Rutte in Leeuwarden. Beeld anp

Alle kopstukken wisten de weg te vinden naar Leeuwarden - van alle nieuwe gemeenten met ruim 120 duizend inwoners de grootste. Sybrand Buma (CDA) kwam flyeren, net als Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Die botste vrijdag op het Zaailand op Alexander Pechtold (D66). 'Nou doei hè!' - 'Ja hoi!', aldus de conversatie tussen de mannen die maandenlang tegenover elkaar zaten in de Stadhouderskamer.

Ach ja, die landelijke politici. 'Ze gaan niet over lokale politiek', zegt burgemeester Boertjens. 'Maar als het helpt de opkomst te verhogen vind ik het best.'

Congres D66

Pechtolds partij organiseerde zaterdag zelfs het partijcongres in Leeuwarden, dat werd afgetrapt door de lokale lijsttrekker Hilde Tjeerdema. 'Zou het niet mooi zijn als Leeuwarden na zeventig jaar rood bestuur een groene partij aan de macht krijgt?'

De D66-voorman raadde af op een lokale partij te stemmen. Die zijn bij gemeenteraadsverkiezingen al jaren aan een opmars bezig. In Leeuwarden heten ze de Fryske Nasjonale Partij en Gemeentebelangen. Fameus is Ritze Ketellapper, die voor die laatste partij 37 jaar in de raad van Leeuwarderadeel zat.

Maar, zei Pechtold: 'Die hebben geen toegang tot de boomtoppen in Den Haag' Ook Rutte meldde terloops dat VVD-lijsttrekker in Leeuwarden Serge Hollander en hij elkaars 06-nummer hebben.

Voor GroenLinks is de herindelingsverkiezing de eerste kans om de kater van het mislopen van kabinetsdeelname weg te spoelen. 'De verandering begint in Leeuwarden', zei landelijk voorman Jesse Klaver maandagavond tijdens een drukbezochte 'meet-up' in de Friese hoofdstad.

'Wat had die hier te zoeken?', vraagt mevrouw Krikke zich af. Zojuist stemde ze in Wijkcentrum Bilgaard toch op zijn partij, die hier samen optrekt met Progressieve Actie Leeuwarden (PAL). Het was een 'moetje'. De partij van haar voorkeur, de SP, mocht in Leeuwarden na intern geruzie niet meedoen van de landelijke partijtop.

Bilgaard is een oude arbeiderswijk met portiekflats, nu vooral bevolkt door migranten en ouderen. De heren van de schaakcompetitie verzetten onverstoorbaar hun stukken. Een man levert een lesboek Nederlands voor nieuwkomers in. 'Ik vind het jammer dat regeringsdeelname er niet van kwam, maar ik heb begrip voor de overwegingen', zegt Hans (41), die ook GroenLinks stemde. Hij vulde de lokale stemwijzer in, 'maar er was geen plaatselijk onderwerp dat me echt aangreep'. En dat al de heren uit Den Haag hier waren? 'Zou ik ook hebben gedaan als ik hen was. Lekker overzichtelijk.'

Jesse Klaver in Leeuwarden. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden