InterviewLokale partijen

Lokale partijen willen ook landelijke subsidie: ‘Gelijke monniken, gelijke kappen’

Het is niet fair dat lokale politieke partijen geen subsidie krijgen uit Den Haag en zelden een burgemeester leveren, vinden veel van die plaatselijke partijen. ‘Gelijke monniken, gelijke kappen’, zegt oud-burgemeester Peter den Oudsten van Groningen, voorzitter van een adviesgroep van de VNG.

Posters op een bord voor de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart 2018.Beeld Hollandse Hoogte / Bert Spiertz

Zijn alle politieke partijen in de gemeenteraad gelijk? Niet als het gaat om subsidie voor scholing, ledenwerving, onderzoek en campagnes. Dat budget – 10 miljoen euro algemene subsidie plus 6 miljoen voor wetenschappelijke bureaus en jongerenorganisaties – gaat uitsluitend naar raadsfracties die ook in de Tweede Kamer zitten. Lokale partijen moeten zelf op zoek naar geld bij particulieren of de plaatselijke middenstand.

En hoewel lokale politieke partijen 30 procent van alle raadszetels vervullen, zijn er maar weinig burgemeesters voortgekomen uit de ‘localo’s’. Ook dat moet anders, zegt Peter den Oudsten. De voormalige burgemeester van Meppel, Enschede en Groningen (zelf PvdA) leidde een expertiseteam van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Waarom worden lokale partijen qua financiering anders bejegend dan landelijke partijen in de gemeenteraad?

‘Goede vraag, want er is eigenlijk geen verschil. Ze doen hetzelfde werk, ze kleuren het politieke landschap in al hun diversiteit. Lokale en landelijke partijen in de raad zijn dus volstrekt gelijkwaardig en dus hebben ze allemaal recht op dezelfde subsidie. Gelijke monniken, gelijke kappen.’

Hebben landelijk partijen geen zin om de subsidie voor hun raadsfracties te moeten delen met de lokale partijen?

‘Dat zou goed kunnen. Vaak ontstaan partijen vanwege lokale thema’s die zij op de agenda zetten. En vaak zijn het afsplitsingen van bestaande, landelijke partijen. Dat kan gevoelig liggen. Gevolg is dat lokale partijen niet altijd als gelijkwaardig worden gezien.’

Voormalig Tweede Kamerlid en chauffeur van Pim Fortuyn Hans Smolders tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen. Smolders keerde na vier jaar terug in de Tilburgse gemeenteraad.Beeld ANP

Waarom kaart de Vereniging van Nederlandse Gemeenten dit thema juist nu aan?

‘Binnenkort wordt de Wet financiering politieke partijen aangepast. Ons advies is een handreiking aan de Tweede Kamer en minister Ollongren van Binnenlandse Zaken. Een ruime Kamermeerderheid steunt de motie-Jetten (D66) die 9 miljoen euro extra wil voor de ondersteuning van parlementariërs en partijen. Maar daarin staat niets over lokale partijen. Ik vind dat veelzeggend. Eerlijk gezegd denk ik dat landelijke partijen bang zijn dat hun centen verwateren als ze de subsidie met lokale partijen moeten delen.’

Lokale partijen bezetten 30 procent van alle raadszetels. Waarom leveren ze nauwelijks burgemeesters?

‘Ervaren wethouders krijgen lol in hun werk en zien dat hun talent ligt in besturen. Getalenteerde wethouders van landelijke partijen komen dankzij de trainingen, opleidingen en de lobby van hun partij sneller onder de aandacht van de commissaris van de koning (die sollicitanten voor burgemeestersvacatures beoordeelt, red.). Dat verschil met lokale partijen zou je moeten opheffen.’

Misschien hebben politici van lokale partijen alleen interesse in de ambtsketen van hun eigen gemeente? 

‘In de afgelopen twintig jaar is het volgens mij maar één of twee keer gebeurd dat een wethouder in de eigen gemeente burgemeester is geworden. Als wethouder ben je immers politiek actief, je gaat op inhoud de discussies aan, terwijl je daar als burgemeester meestal boven staat. Daarom is het in de praktijk voor alle wethouders een grote stap om in eigen stad burgemeester worden. Maar een ervaren wethouder, ook van een lokale partij, kan uitstekend elders burgemeester worden. Helaas worden de talenten bij lokale partijen minder vaak gescout.’

Waarom pleit u in dit verband niet voor de gekozen burgemeester? Of ligt dat te gevoelig bij de VNG?

‘Nou, dat ligt in het hele land gevoelig. Zelfs D66 heeft de gekozen burgemeester in de ijskast gezet. Ik was er ook ooit voorstander van, maar ben er genuanceerder over gaan denken. Juist de neutraliteit, dat boven de partijen staan, dat wordt gewaardeerd aan een burgemeester. Als je de burgemeester gaat kiezen, wordt het een politieke functionaris. Ik schat zo maar in dat daar geen meerderheid voor is op dit moment.’

DE ERVARINGEN IN ROTTERDAM, MEPPEL EN WIJCHEN

Joost Eerdmans
Fractievoorzitter Leefbaar Rotterdam (11 van de 45 zetels)

‘Wij moeten onze hele begroting lospoetsen bij onze leden en donateurs. Leefbaar Rotterdam moet zelf zaaltjes huren, terwijl de SP terecht kan op het eigen afdelingskantoor. Dat is zware discriminatie. Laatst had ik in Den Haag een pittig debat met ambtenaren en politici over dit onderwerp. Er werd giftig op de stelling gereageerd dat lokale partijen ook een deel van de subsidie verdienen. Ze vonden het maar overdreven. Dat is dus nog wel een dingetje.’

Elisabeth Bakkenes
Fractievoorzitter Sterk Meppel (6 van de 23 zetels)

‘Ons budget komt van onze raadsleden en wethouders, die een vrijwillige afdracht doen. We zien het als onze kracht dat we geen landelijke subsidie krijgen, ons draagvlak ligt in Meppel. Toch steekt het verschil. Sterk Meppel bestaat al 42 jaar en we zijn 28 jaar de grootste partij geweest. Vorig jaar is er wel extra geld gegaan naar een landelijk kenniscentrum voor lokale partijen, maar daar heb je geen pepernoot aan. Elke lokale partij is immers anders, van links tot rechts.’

Twan van Bronkhorst
Fractievoorzitter Kernachtig Wijchen (12 van de 27 zetels)

‘We lopen al jaren tegen de ongelijke financiering aan. Wij weten niet eens precies hoeveel geld de fracties van de landelijke partijen krijgen via hun partijbureaus en via de landelijke subsidie. Net als alle partijen krijgen we een raadsbudget, maar verder moeten wij onze eigen broek ophouden voor trainingen, cursussen en campagnes. Onze raadsleden dragen een deel van hun raadsvergoeding af. Onze 90 leden betalen 1 euro per maand, daar kom je niet zo ver mee. Ik snap de ongelijkheid niet. Blijkbaar is er toch angst voor de lokale partijen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden