LOKALE LEEFBAARHEID

DE komende coalitie staat voor de zware taak direct een pakket bezuinigingen vast te stellen. Tot dusver zijn drie posten genoemd: de WAO, de bureaucratie op ministeries, en het gemeentefonds....

Dat laatste is wel navrant. Immers, de opkomst van de LPF is direct terug te voeren op lokale partijen: Leefbaar Hilversum, Leefbaar Utrecht, en vervolgens Leefbaar Rotterdam en anderen. Dat zijn partijen die voortkomen uit onvrede over het niveau van presteren van het gemeentebestuur. En dan is het wel zuur dat ze indirect de aanleiding vormen tot een regering die nu juist zou bezuinigen op de lokale leefbaarheid.

Het doorsluizen van landelijke bezuinigingen naar lokale overheden is een klassieke vorm van afschuiven. Wat kunnen gemeentes doen om zo'n gat te dichten? Ze zouden extra inkomsten kunnen proberen te verkrijgen. De enige grote lokale belasting is de onroerende zaak belasting (OZB). De VVD heeft in zijn verkiezingsprogramma staan dat die OZB geheel afgeschaft moet worden; daar hoor je de VVD niet meer over, maar je mag wel aannemen dat Gerrit Zalm via wettelijke regelingen zal willen voorkomen dat gemeentes de door het Rijk opgelegde bezuinigingen direct in de OZB doorberekenen. Dan moet er dus lokaal bezuinigd worden, en wat zijn daarvan de gevolgen?

Ook dit is wrang. Want de verkiezingen van 15 mei maakten een grote ontevredenheid zichtbaar over de prestaties die de overheid levert. Om maar wat punten van onvrede te noemen: het is een rommel in de buurt, er ligt teveel vuil op straat, er wordt te weinig schoongemaakt, de glasbakken worden niet vaak genoeg leeggehaald, het vuilnis te weinig opgehaald.

Het is niet veilig op straat. Dat komt enerzijds omdat sommige delen van de stad niet voldoende verlicht zijn 's avonds. Maar ook is er te weinig surveillance, er lopen te weinig toezichthouders.

Een belangrijke bron van onvrede is de activiteit van jeugdbendes, die meer dan gemiddeld bestaan uit jongeren van Marokkaanse of Antilliaanse afkomst. Die vervelen zich, hangen op straat en raken op het verkeerde pad. Er is onvoldoende succes behaald met de inburgering van immigranten. En het is onvoldoende gelukt om verschillende groepen burgers te spreiden over verschillende wijken.

Verder is men ontevreden over de toestand op scholen; de gebouwen worden niet fatsoenlijk onderhouden en schoongemaakt. En tenslotte zijn mensen erg ontevreden over het gebrek aan toezicht op veiligheid en milieu, en op het naleven van vergunningen; dat gebrekkige toezicht wordt mede als oorzaak gezien voor de rampen in Enschede, Volendam, en Tiel.

Alles bij elkaar is het beeld dat het leven in de buurt waar mensen wonen niet goed genoeg is. De lokale overheid voert een deel van zijn taken domweg niet goed genoeg uit, en de burgers zijn daar - terecht - geïrriteerd over.

Hoe komt het dat de lokale overheid faalt? Je kunt er van alles bijslepen, maar de echte reden is simpel: omdat er te weinig geld is. In de jaren tachtig moest er ook bezuinigd worden door het rijk, en toen is er ook stevig afgeschoven naar de gemeentes. Ik herinner me dat goed, omdat ik in die tijd in de Leidse gemeenteraad zat, en me onder meer met financiën bezighield. De conclusie op lokaal niveau was: 'Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan'. Er is bezuinigd op straatverlichting, op jeugdwerk, clubhuizen, gemeentereiniging, volkshuisvestingsbeleid, toezicht en surveillance op straat, toezicht op milieu en het naleven van vergunningen.

Dat is niet meer teruggedraaid toen het economisch beter ging. Het deel van het Bruto Binnenlands Product dat gemeenten te besteden hebben is gedaald van 13 procent in 1985 naar 7 procent in 2001. Er zijn bekende en op zichzelf logische mechanismen die dat verklaren: Haagse politici willen liever zelf Sinterklaas spelen dan dat ze geld aan een anoniem gemeentefondsfonds geven. In die gemeentes, zo werd altijd gehoord, kopen ze er toch maar lantarenpalen van. Die neiging is psychologisch begrijpelijk en komt bij politici van alle partijen naar voren. Gerrit Zalm heeft de mooie Strike Fighters al besteld, nog voordat de eerste bezuiniging is ingevuld. Saskia Noorman-Den Uyl had onlangs wat extra geld nodig voor een regeling in de WAO, en haalde de dekking hiervoor niet uit de WAO-premies, maar uit het gemeentefonds, dat er echt niets mee te maken had.

De aankomende regering van CDA, LPF en VVD heeft een royale Kamermeerderheid, en die is grotendeels te danken aan boosheid over het tekortschieten van de lokale overheid. Alle voorbeelden die ik hierboven heb genoemd hebben betrekking op gemeentelijke uitgaven. De regering zou er eer mee moeten inleggen om bij bezuinigingen het gemeentefonds te ontzien, ja zelfs extra geld vrij te maken om de hierboven genoemde taken goed door de gemeentes te laten uitvoeren. Dat zou Nederland een stuk leefbaarder maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden