REPORTAGE

Lokale afrekening voor Brexiteer

Het zijn maar lokale verkiezingen, in het pro-Europese Londense stadsdeel Richmond Park, maar het chagrijn over de Brexit speelt ook een rol. Dat kon weleens fataal zijn voor de Conservatieve kandidaat, die anti-EU was.

Zac Goldsmith voert campagne in het Londense stadsdeel Richmond Park.Beeld getty

'Het was natuurlijk vanaf het eerste begin een dom idee, dat Brexit.' Een klein half jaar na de beslissing van de Britten om de Europese Unie vaarwel te zeggen baalt financieel onderzoeker Elgen Strait, een dertiger, nog steeds.

Als inwoner van het vermogende Londense stadsdeel Richmond Park krijgt hij vandaag bij een tussentijdse verkiezing een buitenkansje om zijn ongenoegen via de stembus te laten horen. De verkiezing van Richmond Park afgevaardigde in het Lagerhuis maakt deel uit van een eurogezind tegenoffensief. 'Ik stem op de Liberaal-Democraten, de meest eurogezinde partij,' zegt Strait, 'al zie ik niet hoe een Brexit voorkomen kan worden, als we maar bij de interne markt kunnen blijven.'

Strait wordt regelmatig in de rede gevallen door vliegtuigen die zich gereed maken voor de landing op Heathrow, een paar mijl westwaarts. Dat lawaai is op papier de inzet van de tussentijdse verkiezing. De zittende afgevaardigde, de Conservatief Zac Goldsmith, gaf zijn zetel op uit protest tegen de beslissing van de regering-May om een derde landingsbaan aan te leggen.

Goldsmith is nu een onafhankelijke kandidaat, nog wel gesteund door de plaatselijke Conservatieve Partij. Normaal gesproken zou de knappe, jeugdige miljonair met zijn charme en groene ideeën makkelijk worden herkozen. Er is echter een probleem. Goldmith is een Brexiteer.

Twijfels

In de meeste Engelse kiesdistricten zou deze overtuiging een aanbeveling zijn. Niet in Richmond Park, waar zeven op de tien kiezers voor het EU-lidmaatschap hebben gestemd. Het is dan ook een van de rijkste delen van de Britse hoofdstad, een hangplek voor de Air Miles-sparende, kosmopoliete elite. Er is een grote Duitse gemeenschap en er resideren tal van bekendheden, van Rupert Murdochs vrouw Jerry Hall, Pete Townshend tot David Attenborough. Laatstgenoemde heeft zijn twijfels uitgesproken over de keuze van zijn landgenoten.

Waar Goldsmith in 2015 nog 56 procent van de stemmen kreeg, komt dat percentage nu waarschijnlijk 20 procent lager te liggen, waardoor hij met een beetje geluk net voor zijn naaste rivale Sarah Olney eindigt. In het besef dat alle kandidaten tegen uitbreiding van Heathrow zijn probeert de Liberaal-Democrate Olney de Brexit tot hoofdthema te maken.

Olney meent dat Brexit de reden is dat de regering die baan na veel twijfels toch gaat aanleggen. Ze heeft beloofd er alles aan te doen om een 'desastreuze harde Brexit' te voorkomen, desnoods door tegen artikel-50 te stemmen.

Voor haar partij, bij de verkiezingen gereduceerd tot acht kamerzetels, is de Brexit een kans om uit de politiek wildernis te komen. Er is een politieke groeimarkt, veroorzaakt door de verdeeldheid bij Labour, de eurogezinde partij die wordt geleid door uiterst linkse eurosceptici.

Het moreel van de Liberaal-Democraten is eind oktober versterkt bij een tussentijdse verkiezing in Witney. In het door David Cameron verlaten kiesdistrict kregen ze 30 procent van de stemmen, tegenover zeven procent een jaar eerder. Ook daar probeerde de partij van de relatief onbekende leider Tim Farron een Brexit-referendum van de verkiezing te maken.

Honderden Liberaal-Democratische activisten hebben naar Richmond Park begeven om dit kiesdistrict op de Tories te heroveren. Nick Clegg, die in het naburige Putney woont, heeft zich ook laten zien.

Nick Clegg, die in het naburige Putney woont, heeft zich ook laten zien in Richmond ParkBeeld afp

In diverse voortuinen staan oranje borden met de tekst 'LibDems winning here'. Zwevende kiezers zijn makkelijk te paaien, maar de True Blue-brigade is lastiger te overtuigen. 'Ik heb altijd Tory gestemd', zegt Margaret Davids, een dame van in de 50 die net kleren heeft gekocht bij Jigsaw, 'maar ik wil ook bij de EU blijven. Stemmen op de LibDems zou wel een heel radicale stap voor mij zijn.' Dan, met een ravissante lach. 'Het kiezen van kleren gaat me makkelijker af.'

De strijd taat niet op zichzelf. Overal trachten de eurogezinden zich te hergroeperen. Vorige week kondigde Tony Blair aan een club te zullen oprichten, mede gefinancierd door zijn vriend Richard Branson, die Brexit moet voorkomen.

Limbo

John Major stelde een dag later voor om een tweede referendum te organiseren. Clegg heeft een pro-Europese denktank in het leven geroepen, British Influence, die strijdt voor lidmaatschap van de interne markt. Typerend is ook dat Theresa May en haar minister van Financiën Philip Hammond, die eigenlijk tegen Brexit zijn, telkens grappen maken over de cheerleader van de Brexit-campagne: minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson.

Het land verkeert ondertussen in limbo. De regering-May houdt zich op de vlakte over de Brexit-strategie - al was een assistent van een minister deze week zo behulpzaam door wat Brexit-notities met de buitenwereld te delen. Aan de andere krant zitten de eurogezinden zonder aansprekende vaandeldrager. Blair, Major en Clegg worden allemaal achtervolgd door het verleden, respectievelijk Irak, het omstreden Verdrag van Maastricht en een pijnlijke coalitieperiode.

Volgens politicoloog Matthew Flinders is het trio wel moedig. 'Een probleem is dat iemand die 'Remain' suggereert, meteen een antidemocratische verrader wordt genoemd door de rechtse media.'

Richmond Park dient vooral als graadmeter van het onbehagen. Wanneer de Remoaners, de bijnaam van de 'Remain-klagers', de LibDems aan een zege helpen, dan is de kans klein dat May vervroegde verkiezingen gaat uitroepen. Politieke waarnemers verwachten een nipte zege voor Goldsmith, die de media tijdens zijn campagne schuwt.

De Sleeping Beauty van Richmond kan op de steun rekenen van Grace Juber, die een wandeling maakt over Richmond Hill waar J.M.W. Turner het uitzicht op de Theems vereeuwigde. 'Ik heb Remain gestemd, met oog op mijn kinderen en kleinkinderen', zegt de gepensioneerde bankmedewerkster, 'maar een politicus die zijn belofte nakomt is ook wat waard.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden