Lof der clementie

Een man is door de politie aangehouden omdat hij in beschonken toestand achter het stuur zat. In de achterbak van zijn auto werden 35 scherpe patronen aangetroffen en onder de achterbank 418 xtc-pillen....

Paul Brill

Een paar maanden later komt zijn zaak voor bij de politierechter, die hem al eerder had veroordeeld wegens rijden onder invloed. De man heeft geen idee waar de pillen vandaan komen. Er ontspint zich een bijna komische conversatie tussen de (vrouwelijke) rechter en de beklaagde, wiens strafblad zowat alle arrondissementen omvat.

Rechter: 'Ik heb er toch een beetje moeite mee. In úw auto, onder úw achterbank liggen 418 pillen. Da's niet weinig. Waarom overkomt u dat?'

Beklaagde: 'Tja, de een krijgt veel tegenslag en de ander af en toe. Ik heb er heel veel. Zolang ik geen vast adres heb, leef ik er maar een beetje op los. En dat is waarom ik hier steeds weer zit. Maar ik ben het zat. Ik ben nu op de feiten gedrukt.'

Rechter: 'Ja, u heeft ook de leeftijd om het langzamerhand een beetje anders te organiseren.'

Toen ik deze scène zondagavond zag, waande ik me even bij een nagekomen aflevering van de door Michiel van Erp geregisseerde 'avonturenserie' De koekoeksclub, waarin een werkelijke situatie werd opgetuigd met fictieve personages. Maar nee, dit was de volle werkelijkheid. De scène vormde een onderdeel van de VPRO-documentaire In de Rode Zaal, gemaakt door Kees de Groot van Embden en Irene Houthuijs.

Een bijzondere productie, alleen al vanwege het feit dat de Amsterdamse rechtbank toestemming had verleend om - voor zover de beklaagden ermee instemden - onbelemmerd te filmen in de rechtszaal. Dat is in Nederland nog altijd zeer zeldzaam.

In de rode zaal van het Amsterdamse gerechtsgebouw, waar de politierechter zetelt, dienen de kleine vergrijpen. We zien een vrouw die geld van haar zoon stal, een jongeman die iemand in elkaar heeft geslagen, een man die zijn vroegere echtgenote lastig valt. Deze rechtszaken lenen zich goed voor een filmisch verslag omdat ze overzichtelijk zijn en in één sessie worden afgehandeld.

Zware criminelen komen hier niet langs, en mede omdat de slachtoffers buiten beeld blijven zijn de beklaagden vooral deerniswekkend. Op hun beurt hebben de rechters meer iets weg van bezorgde loopbaanadviseurs dan van strenge magistraten. Ze tonen begrip voor persoonlijke omstandigheden en prijzen elke poging om het leven te beteren. Er worden slechts lichte (taak)straffen uitgedeeld. De meeste veroordeelden verlaten opgelucht de zaal. 'Hartstikke bedankt', zegt een van hen tot de rechter. Maar of de maatschappij even dankbaar mag zijn voor deze cultuur van clementie, blijft een vraag voor een volgende documentaire.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden