Loevendies nieuwe compositie mist muzikale spanning

Werken van Loevendie, Ketting, Stockhausen, Kagel e.a. door Die Michaelstrompeter in de Kölner Philharmonie...

Zo simpel kan het zijn. Gewoon, met een paar kunstgrepen en een paar attributen verandert een concert al gauw in een theatrale gebeurtenis. Dirigent John Eliot Gardiner heeft er met zijn Mozart-uitvoeringen in het Holland Festival al een staaltje van laten zien, al ging het daar toch nog om complete opera's en verkleedpartijen. Maar om van een avond met alleen maar hedendaagse trompetmuziek - niet meteen een publiekstrekker - iets bijzonders te maken, moet je zeker van goede huize komen.

Dat laatste kan van de vier Michaelstrompeter, die afgelopen vrijdag onder aanvoering van trompetvirtuoos Markus Stockhausen in de Kölner Philharmonie optraden, zonder enig voorbehoud worden gezegd. Het kwartet ontstond enkele jaren geleden bij de première van Dienstag, de vierde voltooide opera in de cyclus Licht van de vader van de trompettist, Karlheinz Stockhausen. In Dienstag bevechten de trompettisten als viervoudige verstoffelijking van de aartsengel Michael een groep trombonisten, die de duivel Luzifer representeren. Kennelijk is het de aartsengelen beter vergaan, want van een Luzifer-trombonekwartet is tot op heden niet vernomen.

Dat er een rijke literatuur voor trompetkwartet bestaat, kan niet direct beweerd worden, maar door afwisseling van solo- en ensemblestukken was toch een gevarieerd programma ontstaan, dat als staalkaart mag gelden voor de muzikale en technische mogelijkheden van het instrument. Van Otto Kettings solostuk Intrada uit 1953 (uitgevoerd door Achim Gorsch) tot en met Stockhausens voor vijf trompetten bewerkte Michaels-Abschied uit 1980 (met gasttrompettist Thilo Franke). En met twee wereldpremières is er ook een begin gemaakt met de repertoire-opbouw voor het trompetkwartet, al zal Stockhausen senior voorlopig de belangrijkste, en meest inspirerende, leverancier zijn.

Zijn vorig jaar voltooide kwartetstuk Trumpetent, geschreven in opdracht van KölnMusik - de concertorganisatie van de Kölner Philharmonie -, is ondanks Stockhausens imago als weinig gemakkelijk componist, een toonbeeld van eenvoud door perfectie. De musici, die zoals gebruikelijk bij Stockhausen hun partijen uit hun hoofd spelen, bewegen al spelend door de ruimte en maken optimaal gebruik van de cirkelvorm en de hoogteverschillen in de zaal.

Door de uitgekiende elektronische versterking zijn ze ook vanaf de gangen goed te horen en geven hun virtuoze tremoli het gevoel alsof je middenin een reusachtig wespennest zit. Enkele volgspots en een tent op podium met vier gaten van waaruit de trompetten als kanonnen hun noten de zaal in lanceren, maken het theater compleet.

Bij dat geweld was het Trio für drei Trompeten uit 1976 van Sofia Gubajdoelina eigenlijk het enige ensemblewerk dat zich staande kon houden, dankij een verfijnde mengeling van klankexploratie en expressiviteit. Maar de première van Theo Loevendie's Que pasa en la calle? - wat vrij vertaald 'Wat gebeurt er op straat?' betekent en tegelijkertijd een woordspeling vormt op de barokke 'passacaglia' - kon nauwelijks een blijvende indruk maken. Weliswaar had Loevendie ook een theatraal aspect ingebouwd door wisselende opstellingen in de ruimte, maar die konden het ontbreken van muzikale spanning niet compenseren.

Wellicht had het er ook mee te maken dat aartsengelen nu eenmaal niet van de straat komen en de Michaelstrompeter de wat swingende, zuid-Amerikaanse passages in Loevendies werk niet zo lekker vulgair en schmierend neerzetten als had gekund.

Trompettist Andreas Adam wist wèl raad met de compositie Assoziationen zu...? van Günther Beetz. Met de achteloosheid van iemand die voor het eerst een instrument oppakt en tot z'n verrassing merkt wat er allemaal mee mogelijk is, produceerde Adam met speels gemak een skala evenzo humoristische als hondsmoeilijke toon- en klankreeksen, en gooide er nog een triomfantelijk trompetzoentje achteraan. Succes verzekerd. Zo simpel is dat.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden