NieuwsBelarus

Loekasjenko's telefoontjes met Poetin duiden eerder op paniek dan op een groot zelfvertrouwen

Demonstranten ontvouwen een alternatieve vlag van Belarus tijdens protesten in het centrum van Praag.Beeld AP

Loekasjenko krijgt geen menigte meer op de been, zelfs niet als hij betaalt. Medewerkers van staatsorganisaties en bedrijven sluiten zich bij de demonstranten aan, en ook telefoontjes met Poetin lijken eerder uit paniek geboren dan uit berekening. Toch durven de demonstranten nog niet te vertrouwen op de overwinning. De politie kan zo weer gaan schieten.

Het regime van Aleksandr Loekasjenko verkeert in een vrije val. Met de grootste demonstratie uit de Belarussische geschiedenis maakte de bevolking zondag duidelijk dat de president na 26 jaar helemaal alleen staat.

De wijdste pleinen van het land waren te klein voor de demonstranten die het aftreden van Loekasjenko eisen na de vervalsing van de presidentsverkiezingen en de daaropvolgende opsluiting en marteling van vreedzame demonstranten. Alleen in Minsk telden Belarussische media al meer dan 200 duizend demonstranten.

Nog veelzeggender voor Loekasjenko’s isolatie was de demonstratie die de president zondag voor zichzelf liet organiseren. Werknemers van staatsbedrijven werden onder druk gezet om in bussen richting Minsk te stappen, maar zelfs met chantage en omkoping lukte het Loekasjenko bij lange na niet om het Onafhankelijkheidsplein in Minsk te vullen.

Ander alarmerend nieuws voor hem is de razendsnel groeiende steun vanuit staatsorganisaties aan de oppositie. Werknemers van een belangrijke olieraffinaderij en een grote tractorfabriek sloten zich afgelopen weekeinde aan bij landelijke stakingen tegen Loekasjenko. Medewerkers van het ministerie voor Noodsituaties liepen zondag met vlaggen mee bij de demonstratie in Minsk. Ook nieuw is dat staatskanalen de protesten van de oppositie nu tonen op televisie.

Op zondag verzamelde veel demonstranten op het centrale plein van Minsk.Beeld REUTERS

Laatste kans

‘Dit is de laatste kans om je angst te overkomen’, zei oppositielid Maria Kolesnikova zondag in een toespraak gericht aan medewerkers van Loekasjenko’s veiligheidsapparaat, staatskanalen en ambtenarij. ‘Wij zijn ook allemaal bang geweest. Sluit je bij ons aan en we zullen je steunen.’

Een oproeragent was eerder in tranen uitgebarsten nadat hij omhelsd werd door demonstranten. Soldaten in legervoertuigen namen bloemen aan van mensen langs de weg.

Rusland

In een ultieme poging tot zelfbehoud doet Loekasjenko nu een beroep op buurland Rusland. Hij belde afgelopen weekeinde twee keer met president Poetin. Loekasjenko beweert dat hij kan rekenen op Poetins steun, maar de Russische president vatte de telefoongesprekken heel anders samen. Poetin zei alleen bereid te zijn om Loekasjenko te helpen in geval van externe druk op Belarus, zoals afgesproken in een gezamenlijk verdrag. Waar die druk vandaan zou kunnen komen, zei Poetin er niet bij. En voor concrete steun was zondagavond geen enkel bewijs. Integendeel: Russische media onder controle van het Kremlin lieten foto’s zien van demonstranten die vorige week gemarteld zijn door Loekasjenko’s veiligheidsdiensten.

Een demonstrant laat de verwondingen zien die hij heeft opgelopen na martelingen door de veiligheidsdiensten.Beeld AP

Zelf zegt Loekasjenko dat het gevaar nu opeens van de Navo komt. ‘Navo-troepen staan aan onze poorten. Litouwen, Letland, Polen en zelfs ons naaste Oekraïne geven ons opdracht om nieuwe verkiezingen te houden’, zei Loekasjenko zondag. Dat zou ‘de dood’ van Belarus betekenen, aldus de president. Hij omschreef zijn tegenstanders als ‘ratten’.

Paniekerig

Zijn smeekbede aan Poetin oogt paniekerig. In de campagne probeerde Loekasjenko zijn bevolking er nog van te overtuigen dat juist Rusland de verkiezingen probeerde te saboteren. Hij liet 33 Russische medewerkers van een privaat militair bedrijf oppakken dat nauwe banden met het Kremlin heeft, op beschuldiging van samenspanning met de Belarussische oppositie.

Maar zijn vastberadenheid om aan de macht te blijven (‘Ik ga het land nooit weggeven’) zorgt ervoor dat de demonstranten nog steeds niet volledig durven te vertrouwen op de overwinning. ‘Dat de agenten van de oproerpolitie nu niks doen, betekent niet dat ze opeens heel aardig geworden zijn’, zegt Aljona Lysakova, een juriste die zondag aanwezig was bij de demonstratie in Minsk. ‘Het betekent alleen dat ze geen order gekregen hebben om in te grijpen. Maar Loekasjenko kan die zomaar weer geven. Ook Loekasjenko’s hulpverzoek aan Poetin stelt haar niet gerust. ‘Het maakt me bang. Niemand wil hier een buitenlands leger.’

Lees meer over de situatie in Belarus

Dagboek uit Minsk: ‘Het geweld maakt me bang. Maar nu stoppen is oneerlijk’
Aliaksandr Kuushynau (38) is een van de demonstranten die het regime van Aleksandr Loekasjenko aan het wankelen hebben gebracht, voor het eerst in 26 jaar. Hij is getrouwd, heeft vier kinderen en werkt als manager bij een ict-bedrijf. Elke dag vertelde hij de Volkskrant over wat hij zag en meemaakte. Dit is zijn dagboek.

Keihard politiegeweld in Belarus voedt het verzet tegen Loekasjenko’s bewind
Voor het eerst in 26 jaar wankelt het Belarussische regime-Loekasjenko. Steeds zwaarder politiegeweld heeft nog meer verzet uitgelokt bij de bevolking, nu ook van inwoners betrokken bij Loekasjenko’s systeem.

Timoer werd in Belarus van straat geplukt en gruwelijk gemarteld
In tegenstelling tot andere gemartelde gevangenen werd Timoer na zijn vrijlating uit een Belarussisch detentiecentrum niet naar een gewoon ziekenhuis gebracht, maar naar Kinderziekenhuis nummer 3. Timoer is 16 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden