Loe de Jong erkent aantal fouten in zaak-Aantjes

Hoe fout was Willem Aantjes? Toen in 1978 bekend werd dat hij zijn oorlogsverleden had verzwegen, trad Aantjes af als fractievoorzitter van het CDA....

'Ik heb in de zaak Aantjes een aantal fouten gemaakt. De belangrijkste was dat ik bij de persconferentie veel te ongenuanceerd sprak. Daardoor ontstond het beeld van de veroordeling in talloze huiskamers.' In oktober 1978 kreeg het RIOD informatie over het oorlogsverleden van Aantjes. Na een kort onderzoek maakt De Jong, tijdens een emotionele persconferentie, bekend dat Aantjes in 1944 deel had uitgemaakt van de Waffen SS, dat hij bewaker was geweest in een strafkamp bij Assen en dat er daarom twijfel bestond over zijn Nederlanderschap. Het nieuws sloeg in als een bom. Aantjes trad af.

Hoewel de commissie-Enschede een jaar later al constateerde dat een aantal beweringen van de Jong niet klopte, bleef Aantjes in de ogen van de meeste mensen 'een foute Nederlander'. Het toenmalige kabinet probeerde hem een baan te bezorgen, onder andere bij de Raad van State, maar Aantjes was nergens welkom. Uiteindelijk werd hij voorzitter van de Kampeerraad.

Oud-premier Van Agt heeft onlangs gezegd hij meer voor Aantjes had moeten doen. Vorige maand verklaarden andere prominenten in het VARA-programma Het zwarte schaap dat De Jong in 1978 niet zorgvuldig is geweest. De Jong heeft vooral spijt van de toon, niet van de weergave van de feiten. Dat hij beweerde dat Aantjes lid was van de Waffen SS, terwijl later bleek dat het de Germaanse SS was, rekent hij zichzelf niet zwaar aan. 'Tegenover ons had Aantjes alles ontkend, ook zijn lidmaatschap van de Germaanse SS,' zegt hij in het Historisch Nieuwsblad, 'Zo werden we op het verkeerde been gezet.'

Max van Weezel, adjunct-hoofdredacteur van Vrij Nederland pleitte na de uitzending van Het zwarte Schaap voor 'eerherstel' voor de 'pechvogel' Aantjes. Volgens H. Blom, directeur van het NIOD (de opvolger van het RIOD), gaat dat te ver. 'Er wordt net gedaan of die Germaanse SS een soort goedmoedige padvinderij is; dat klopt niet. De Waffen SS was een vechtorganisatie, de Germaanse SS een ideologische organisatie. Wat is erger?'

Volgens Blom speelt bij de beoordeling van de zaak een belangrijke rol dat Aantjes in de jaren zeventig een vooraanstaand pleitbezorger was van de integriteit in de politiek. 'Dat uitgerekend hij, die altijd pleitte voor de zuiverheid en het geweten, had gezwegen over zijn eigen verleden, heeft mij diep geschokt.'

Marnix van Rij, de voorzitter van het CDA, heeft in het CDA-huis het portret van Aantjes naast dat van de andere fractievoorzitters opgehangen.

'Ook Wim Aantjes moet hangen. Hij ontbrak in de rij portretten en dat is historisch onjuist; hij was immers de eerste fractievoorzitter.' Over rehabilitatie wil Van Rij niet spreken. 'Aantjes is altijd actief bij de partij betrokken gebleven, wij hebben hem nooit laten vallen. En wat zou er nu nog kunnen gebeuren? Laten we realistisch blijven: Aantjes is bijna tachtig.'

Aantjes wil weinig kwijt na de uitlatingen van De Jong. 'Over mijn gevoel laat ik me niet uit. Ik heb een streep onder de zaak gezet. 'Dat De Jong nu erkent dat hij fouten heeft gemaakt, is alleen belangrijk voor mijn kinderen, kleinkinderen en alle anderen die mij al die jaren bleven vertrouwen. Zij worden nu gesteund, dat vind ik heel fijn voor hen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.