Lodewijk Asscher en de robotisering

Minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher (PvdA) hield deze week zijn robotlezing. 'Robots vooral bedreiging voor lage inkomens', kopte deze krant. Mijn voornemen was hem eens flink van repliek te dienen. Maar u weet: altijd eerst het origineel lezen. Dan blijkt dat Asscher een interessante en verstandige lezing heeft gehouden, die uitnodigt tot gedachtenwisseling, niet tot afbranderij.

De hoofdlijn van zijn betoog: technologische vooruitgang is goed voor de welvaart van Nederland. Maar er kleven in potentie ook nadelen en risico's aan. Die kunnen we maar beter voor zijn. Zo is dat.

Twee gedachtenlijnen

In het gesprek over 'robots' staan twee gedachtenlijnen tegenover elkaar. De eerste benadrukt: er is iets nieuws aan de hand, robotisering, en die vernietigt banen. De tweede gedachtenlijn (de mijne) benadrukt dat er niets nieuws onder de zon is: robots zijn domweg een nieuwe naam voor technologische vooruitgang, een proces dat voortdurend doorgaat soms schoksgewijs en dat welvaart schept doordat de arbeidsproductiviteit erdoor stijgt. Ja, dat vernietigt banen (van boerenknechten, textielarbeiders en administratief personeel) maar schept tegelijkertijd nieuwe.

Asscher (nou ja, de verstandige economen op z'n ministerie dan toch), benadrukt de tweede gedachtenlijn, maar voert toch vier argumenten aan waarom het met die robots anders kan zijn. Laten we ze bekijken.

Argument één: 'De ontwikkelingen gaan nu sneller dan bij vorige doorbraaktechnologieën.' Is dit waar? Een van de raadsels van de 'ict-revolutie' tot nu toe de eerste computer stamt uit de Tweede Wereldoorlog, sinds de jaren negentig worden ze in toenemende mate gebruikt is dat die tot nu toe nauwelijks effect sorteerde. Van een doorbraaktechnologie verwacht je een versnelling van de groei van de arbeidsproductiviteit, maar die groei neemt de afgelopen decennia (in Nederland) juist af. Als de ict-revolutie nu eens zou leiden tot extra uitstoot van arbeid bij gelijkblijvende of stijgende productie -- zou je eerder zeggen: dat zou ook eens een keer tijd worden, verdorie.

Invloed

Argument twee: 'Het betreft een zogenoemde general purpose technology.' De gedachte hier is dat een uitvinding die maar één sector raakt - de melkrobot die boerenknechten overbodig maakt - veel minder invloed heeft op de economie dan een doorbraak die het productieproces in alle sectoren beïnvloedt. Dat klopt natuurlijk. Ict en robots hebben inderdaad overal invloed. Maar is dat nieuw? Nou nee, het wiel, de stoommachine, elektriciteit en de verbrandingsmotor, om een paar doorbraaktechnologieën te noemen, gingen de ict voor.

Scholing

Argument drie: 'Het wordt steeds moeilijker de toegenomen vraag naar hoogopgeleiden op te vangen door meer te investeren in onderwijs.' Dit argument gaat niet over de technologie zelf, maar over de mogelijke gevolgen. Door scholing is de kwaliteit van de beroepsbevolking de afgelopen decennia sterk toegenomen. Vier op de tien schoolverlaters hebben een diploma van het hoger onderwijs tegen vijf op de honderd in 1950. Zo'n hoge toename kan je niet zomaar nog eens realiseren. Dit argument, zou ik zeggen, klopt. Verdergaande technologische ontwikkeling vraagt een nog beter opgeleide beroepsbevolking. En hoe gaan we dat regelen?

Aperte nonsens

Argument vier: 'Robots kunnen steeds meer taken overnemen die tot voor kort buiten het bereik van de technologie zijn gebleven. Denk aan schoonmakers, magazijnmedewerkers en taxichauffeurs.' Dit is aperte nonsens. Alsof deze beroepsgroepen geen invloed hebben ondervonden van de uitvinding van het schrift, het wiel, de elektriciteit en de verbrandingsmotor!

Is ict, of specifieker robotisering, anders? Het is gewoon goeie gouwe ouwe technologische ontwikkeling. Wat blijft staan is dat als de ict-revolutie echt toeslaat, de gevolgen verstrekkender kunnen zijn dan we uit het verleden weten. Daarover volgende week meer.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden