NieuwsLockdown-effecten

Lockdown leidde tot schonere luchten – maar de verbetering is beperkt

Ja, de lockdown van dit voorjaar leidde tot schonere luchten, maar de verbetering was beperkt, blijkt uit Nederlands onderzoek. Het laat zien hoe ingewikkeld het is om luchtvervuiling verder aan te pakken.

Dronefoto van van een bevroren landschap in Zuid-Holland. De satellietgegevens waren tijdens de lockdown duidelijk: in heel Europa was de lucht bovengemiddeld schoon.Beeld ANP

Misschien herinnert u zich nog de heldere, vliegtuigstreeploze luchten van dit voorjaar. De satellietgegevens waren duidelijk: in heel Europa was de lucht bovengemiddeld schoon. Met dank aan de lockdown, zou je denken. Die leidde tot verlaten snelwegen en trager draaiende fabrieken, en daarmee tot een noodgedwongen experiment: wat gebeurt er met de lucht als je het land dichtgooit?

Alleen bleef het werkelijke effect van de lockdown in Nederland onduidelijk door de invloed van het weer, dat door de noordoostenwind en heldere luchten erg ongebruikelijk was. Onderzoekers van het RIVM en DCMR Milieudienst Rijnmond modelleerden daarom eerst de stikstofdioxide- en fijnstofconcentraties die je zou verwachten bij de weersomstandigheden als er géén lockdown was geweest. Die vergeleken ze met de gemeten concentraties van dit voorjaar. Zo kwam de echte invloed van het op slot gooien van het land in beeld.

Grootste verandering

De grootste verandering zagen de onderzoekers in stikstofdioxide, dat onder meer de kans op astma vergroot. Niet vreemd: dit is een verbrandingsproduct uit motoren en dus voor een belangrijk deel afkomstig van het verkeer. En dat kwam tijdens de lockdown voor een groot deel stil te staan. 

De concentraties stikstofdioxide namen dan ook vooral af in de buurt van drukke wegen: daar ging het om ongeveer eenderde. Dat is vergelijkbaar met de verkeersafname die Google en Apple waarnamen onder de gebruikers van hun kaartenapps.

Dit laat zien dat overstappen op elektrische auto’s – waarvan de motoren geen stikstofdioxiden uitstoten – een grote impact zal hebben op de luchtkwaliteit rond drukke wegen, zegt Guus Velders van het RIVM, hoofdauteur van de studie. ‘En het is de vraag hoe het thuiswerken doorzet, maar ook dat kan dus positieve gevolgen hebben voor de lucht.’

Maar het effect van de lockdown op fijnstof, een van de belangrijkste maatstaven voor de luchtkwaliteit, bleek kleiner. Deze deeltjes kunnen bij inademen tot kleine ontstekingen leiden en zo de kans op onder meer kanker en longziekten vergroten. De concentratie daalde landelijk met 10 tot 25 procent. 

Beeld Meinou De Vries / de Volkskrant

Twaalfduizend doden

Op zich een forse verbetering, zegt Velders. Elk jaar vallen er zo’n twaalfduizend doden als gevolg van luchtverontreiniging. Zou je zo’n fijnstofdaling als tijdens de lockdown structureel voor elkaar krijgen, dan zouden er ruwweg duizend à tweeduizend mensen minder sterven. Maar, vindt hij, het is ook weer niet zó fors als je bedenkt wat ervoor nodig was: een compleet tot stilstand gebracht land. 

‘Je ziet: als zóveel mensen de auto laten staan heeft dat ook voor fijnstof een meetbaar effect’, reageert epidemioloog Lidwien Smit van de Universiteit Utrecht, gespecialiseerd in de gevolgen van luchtvervuiling voor de gezondheid. ‘Maar het laat ook zien hoe moeilijk het is geworden om fijnstof langdurig omlaag te brengen.’

De concentraties fijnstof zijn sinds de jaren negentig gehalveerd. Voor een belangrijk deel dankzij filters in auto’s en fabrieksschoorstenen. Smit: ‘De fijnstofdeken over Nederland aanpakken wordt steeds ingewikkelder en duurder. Dan gaat het om houtstook bij mensen achter de voordeur, of veranderingen aan stallen, waar je ook rekening moet houden met het welzijn van dieren en mensen die binnen werken. Het laaghangende fruit is inmiddels geplukt.’

Lees meer over luchtkwaliteit

Steeds minder schadelijke stoffen de lucht in, alleen ammoniak blijft hardnekkig

Maakt vuile lucht het virus sterker? Een waarschijnlijk, maar moeilijk te bewijzen verband

Een rechtbank in Londen heeft woensdag vastgesteld dat een meisje van 9 is overleden door luchtvervuiling; dat is voor het eerst in het Verenigd Koninkrijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden