Lobbyprofessor: 'Rijke lobby krijgt niet altijd haar zin'

Arco Timmermans wordt bijzonder hoogleraar public affairs. Lobbyorganisaties sponsoren de post. 'Ik ben geen excuusprofessor die het lobbyvak sympathiek moet laten overkomen.'

De jaarlijkse traditionele parlementaire barbecue op de binnenplaats van Nieuwspoort. Beeld anp

Van de vier voornaamste bloedgroepen op het Binnenhof, politici, voorlichters, journalisten en lobbyisten, houdt alleen de laatste groep er niet van in de publiciteit te staan. De lobbyist, die tegenwoordig ook wel public affairs manager op zijn visitekaartje heeft staan, doet zijn werk liever in de luwte. Het imago van een schimmig beroep neemt hij op de koop toe. Toch wil de beroepsvereniging van lobbyisten (BVPA) de zichtbaarheid van en het begrip over haar vakgebied nu vergroten, door een bijzonder hoogleraar public affairs te sponsoren. Vanaf 1 september bekleedt Arco Timmermans, onderzoeksdirecteur van het Montesquieu Instituut, deze functie aan de Universiteit Leiden.

Wat gaat u onderzoeken?
'Ik ga het speelveld van belangenbehartigers in Nederland in kaart brengen. Dat zijn er steeds meer, want ook publieke organisaties als gemeenten en provincies lobbyen actief. Daarbij kijk ik niet alleen naar de lobbyisten, want public affairs gaat ook om reputatiemanagement. In een wereld van steeds meer kritische consumenten is dat belangrijker dan ooit.'

In uw functieomschrijving staat dat u het begrip over het vak moet vergroten. Moet u het imago van lobbyisten verbeteren?
'De beroepsvereniging wil een beter begrip van het vakgebied. Voor de mensen in dit vakgebied zit het belang erin dat ze wat met het onderzoek kunnen. Zij zijn de eersten die zullen vragen: welke lessen kunnen we hieruit trekken? Dan heb ik het niet alleen over de jongens en meisjes uit de private lobbyindustrie, maar ook over publieke organisaties. Ik ben geen excuusprofessor die het lobbyvak sympathiek moet laten overkomen.'

Een doelstelling van de BVPA is de eigen reputatie verbeteren. Een leerstoel kan daarvoor worden gebruikt.
'Als er alleen industriejongens lid zouden zijn van de beroepsvereniging en ik zou alleen maar onderzoek mogen doen naar hoe zij hun slag beter kunnen slaan, dan zou dit een perverse vorm van hoogleraarschap zijn. Maar hier gaat het om inzichten die evengoed voor de tegenlobby van belang zijn. Bovendien, hoe meer ik over dit proces te weten kom, hoe meer ik bijdraag aan transparantie. Maar ik kan niet tegenhouden dat er selectief gewinkeld wordt in mijn onderzoeksresultaten.'

Journalist Joris Luyendijk beschreef in zijn Nieuwspoortboek Je hebt het niet van mij, maar... hoe makkelijk het is voor lobbyisten om Kamerleden te beïnvloeden. Herkent u dat beeld?
'Politici zijn niet dom, maar ze worden ongetwijfeld beïnvloed door andere partijen. Zeker omdat ze weinig tijd hebben en veel moeten doen. Maar die beïnvloeding kan van alle kanten komen. Een lobbyist die tijdens het Kamerdebat sms'jes stuurt om invloed uit te oefenen, wat kan je ervan zeggen? Het zal niet altijd even netjes zijn, maar dat zegt niet dat iedereen die belangen behartigt grenzen overschrijdt. Noem mij een plek van besluitvorming en belangenbehartiging waar het altijd netjes gaat.'

Hebben onze volksvertegenwoordigers genoeg middelen om 'zonder last of ruggespraak' hun werk te doen?
'We hebben in verhouding een te klein parlement met een te kleine staf. Een lobbyist is vaak gespecialiseerd in één onderwerp, terwijl in de Kamer alleen grote politieke partijen specialisten kunnen inzetten. Kamerleden krijgen dagelijks heel veel documenten, die ze nooit allemaal kunnen lezen. Tegelijk komen er allemaal lobbyisten op ze af die om aandacht vragen. Dan begint wat ik de politiek van de aandacht noem. De vraag is vervolgens welke lobbyisten makkelijker doordringen dan anderen en hoe. Volgens mij kunnen we daar nog veel meer over te weten komen.'

Wat weten we over de strategie van lobbyisten?
'Het begint met de vraag of je belang hebt bij veel aandacht voor jouw zaak of juist bij zo weinig mogelijk aandacht. Door veel aandacht kan het voor de andere partij kostbaarder worden om haar zin door te drijven. En veel media-aandacht voor een politiek gevoelig onderwerp leidt vaak tot moeilijke besluitvorming. Sommige belangenbehartigers hebben juist belang bij een hele technische discussie. Dan begrijpen Kamerleden er ook minder van en gaan ze ook geen vragen stellen, zo kan de redenering zijn. De tabakslobby bijvoorbeeld zal vaker baat hebben bij een technische probleembehandeling, omdat het nieuws over roken vaak beladen is.'

Het PvdA-Kamerlid Lea Bouwmeester klaagde vorig jaar dat de invloed van rijke lobbyisten als die voor de tabak- en alcoholindustrie heel groot is.
'Tegelijk heeft het oud-minister Ab Klink er niet van weerhouden het rookverbod door te voeren. Ik wil hier geen naïeve dingen zeggen, maar als een lobbyorganisatie rijk is, wil dat niet zeggen dat zij altijd haar zin krijgt. Het geld gaat naar reclame, niet naar snoepreisjes voor Kamerleden. Die leven tegenwoordig in een glazen huis; de lijstjes met nevenwerkzaamheden en cadeaus staan gewoon in de krant. Tegelijk heeft Bouwmeester geen onderzoek gedaan. Er zijn mensen die denken dat public affairs niet helemaal koosjer is, maar ze komen wel vaak met dezelfde voorbeelden.'

Luyendijk en Bouwmeester pleiten allebei voor meer transparantie, door bijvoorbeeld het registreren van lobbyisten die bij de voorbereiding van een wet betrokken zijn geweest. Een goed idee?
'Ik ben er niet op tegen, maar welk probleem los je ermee op? Je weet dan welke partij in het parlement actief is. En dan? Het is in ieder geval geen garantie dat er daarnaast geen andere dingen gebeuren.'

Arco Timmermans Beeld Redactie
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.