Livingstone & co

Stoere kerels, die avonturiers die bepakt met camera voor tv-netwerk Discovery de wildernis in duiken. Maar is het echt wat ze beleven?

HARO KRAAK

Een video op YouTube: Edwin 'Bear' Grylls , de ultieme avonturier van Discovery Channel, loopt bij een afgelegen ravijn in Hawaï. 'Je moet altijd heel erg voorzichtig zijn bij het oversteken van dit soort spleten, je weet nooit hoe stevig een rotsblok vastzit.' Grylls (37) steekt met gevaar voor eigen leven over.

Volgende shot toont een andere man die dezelfde spleet ook oversteekt. En dan gaat de camera naar links. Enkele meters verder houdt de spleet op. Op 100 meter afstand rijden auto's. Het filmpje doet zijn naam eer aan: 'Bear Grylls is a phony' (Bear Grylls is een oplichter).

Helden zijn van alle tijden. Misleiding net zo goed. Deze zomer staat Discovery Channel in het teken van 'helden'. Volgens het persbericht 'avonturiers voor wie bijzonder nog niet bijzonder genoeg is'. De survivalexpert is al jaren de gevierde man: stoere kerels die zichzelf met zakmes en kompas in benarde situaties brengen en met schorre stem hun ontberingen verslaan.

Het is de mens versus de natuur. De kijker wordt meegenomen op een zegetocht van overleving over alle continenten. Bergen worden overwonnen, oceanen overgestoken en jungles doorkruist. En de camera is overal bij om deze recordbrekende uitdagingen vast te leggen. Maar hoe echt zijn deze survivalverslagen?

Dat reallifesoaps in de regel met een korreltje zout moeten worden genomen, is al langer bekend. Zonder inmenging van een regisseur of scenarioschrijver gebeurt er simpelweg te weinig. Maar als natuur- en survivalprogramma's geënsceneerd blijken, komt het bestaansrecht ervan in gevaar. De ophef was dan ook groot toen in december bleek dat een scène van BBC's Frozen Planet, waarin een ijsbeer bevalt van twee jongen, gefilmd was in het Ouwehands Dierenpark in Rhenen in plaats van op de Noordpool. Het oordeel was snel geveld: de kijker was misleid.

V ging in gesprek met de helden die deze zomer de strijd met de natuur aangaan. Wij vroegen de avonturiers hoe het is om op pad te gaan met een camera. En: is what we see really what you get?

Mick Dawson en Chris Martin staken in een roeiboot de Grote Oceaan over, als eerste tweetal ooit. Van Japan naar San Francisco; 11.000 kilometer in zes maanden.

Chris: 'Natuurlijk is het echt. Wat wil je faken aan een roeitocht?'

Mick: 'We hadden allebei eerder roei-expedities gedaan. Ik was met twee anderen de Atlantische Oceaan over geroeid en Chris had de Atlantische Oceaan in z'n eentje overgestoken. Met de camera was het vooral meer werk. En meer onkosten. Alles wat je doet op een boot is vermoeiend. Met camera's erbij wordt dat alleen maar erger.'

Chris: 'De eerste kilometer uit de kust van Japan voeren er nog boten mee om ons te filmen. Daarna stonden we er alleen voor. Tot aan San Francisco. Bij de Golden Gate Bridge werden we weer omringd door camera's.'

Mick: 'We hebben de beelden niet gedramatiseerd. Dat hoefde niet.'

Chris: 'Stel je voor dat jij zes maanden wordt gevolgd door een camera. En dat daarvan een paar uitzendingen worden gemaakt. Natuurlijk gebeuren er dan spannende dingen. Nu was het alleen wij twee en alles wat onder ons was in de zee en alles wat boven ons was in de lucht. Er waren walvissen, haaien, verschrikkelijke onweerstormen, 15 meter hoge golven. Toegegeven, als je 24 uur per dag had meegekeken, was er niets aan geweest. Maar gelukkig is het allemaal mooi gemonteerd.'

Mick: 'De beelden komen redelijk goed overeen met mijn eigen beleving. Maar wil je onze ervaring echt evenaren, dan zou het minstens 48 uur lang moeten zijn. En dan zouden alleen Chris en ik het nog willen zien.'

Geordie Stewart (22) wilde als jongste persoon ooit de hoogste bergen op de zeven continenten beklimmen. Het lukte, al werd zijn record enkele uren later alweer verbroken.

'Voor mij was er geen verschil in een gewone beklimming en een beklimming met camera. Ik nam altijd al een camera mee. Vroeger maakte ik foto's en video's voor mijn eigen collectie. Toen ik eraan begon, wist ik nog niet zeker of het op televisie zou komen. Ik filmde altijd in situaties wanneer het waarschijnlijk verstandiger was om het niet te doen, hangend aan een touw boven een ravijn. Ik ging niet verder dan anders om goede beelden te krijgen. Ik praatte eerder ook al tegen de camera. Ik heb het niet spannender gemaakt dan het was. En ik heb ook niet dingen opnieuw gedaan, omdat ik ze de eerste keer niet op film had. De gemonteerde beelden heb ik inmiddels gezien en het komt overeen met hoe ik het me herinner. Je kunt je natuurlijk herinneren hoe je je voelde op zo'n moment, maar het is toch fijn om te zien hoe jouw ervaring tot een verhaal gemaakt is. Bear Grylls is mijn grote voorbeeld, maar ik ben niet zo'n showman als hij. Ik dramatiseer het liefst zo min mogelijk, want dat kan ik niet echt. Ik wilde de uitdaging weergeven zoals het echt was. Op een gegeven moment liep ik langs een plek waar de week daarvoor iemand was overleden. Dat doet wel wat met je. Die emotie is echt.'

Jason De Carteret en Kieron Bradley reden het snelst over poolijs van de kust van Antarctica naar de Zuidpool. Een 40 uur durende tocht van ruim 1.100 kilometer.

Jason: 'Ik had de tocht al vijf keer gemaakt. Het was een enorm verschil om met de camera op pad te gaan. Het maakte de expeditie veel moeilijker. We waren op onszelf aangewezen. We hadden geen regisseur, geen begeleidende auto's, geen cameramannen. Niets. Alleen een paar camera's. Er waren vier camera's aan de auto bevestigd, één buiten en drie binnen. We hebben negen uur geslapen in een week. Als je heel erg moe bent in zulk ruw terrein vergt het extreem veel moeite om de camera erbij te pakken om iets te filmen, terwijl het filmen het belangrijkste is van de reis. Als het niet op film staat, is het niet gebeurd.'

Kieron: 'Op een gegeven moment stapte ik uit en liep om de auto heen. Uit het niets viel ik in een gletsjerspleet. Ik bleef bij mijn middel haken, goddank. Anders was ik er geweest.'

Jason: 'Dat is voor mij niet een moment om de camera te pakken, hoe spannend de beelden ook zijn. Ik moest een leven redden.'

Kieron: 'We hoefden geen verhaallijn te verzinnen.'

Jason: 'Het verhaal schreef zich zelf. Wat je ziet op tv hebben wij echt meegemaakt. En leuk was het niet.'

James Cracknell (40), winnaar van twee gouden olympische medailles bij het roeien, treedt in de voetsporen van grote ontdekkingsreizigers, zoals Dr. Livingstone (Afrika) en kolonel Percy Fawcett (Amazone).

'Ik probeerde de ervaringen van anderen na te bootsen. Hun verhalen zijn bekend, dus in zekere zin stond ons verhaal ook vast. Je weet van tevoren waar de knelpunten van de reis zitten, waar het moeilijk wordt. En toch kun je je niet voorbereiden. Er gebeuren constant allerlei onverwachte dingen. Er was geen script, want het blijft de ongerepte natuur. Je probeert te benadrukken wat de ontdekkingsreizigers doormaakten, maar tegelijkertijd maak je zelf ook van alles mee. Wat zou jij doen als er opeens een leeuw voor je staat?

'Voor mij was het wel wat makkelijker allemaal, want ik hoefde het wiel niet uit te vinden, maar toch was het ongelooflijk zwaar. Daardoor heb je alleen maar meer bewondering voor die oude avonturiers. Livingstone was zes jaar vermist, niemand wist waar hij was. Ik heb voor de rivier Zambezi gestaan en gedacht: hoe heeft hij deze ooit overgestoken? Het was een eer om die ontberingen te evenaren.

'Begrijp me niet verkeerd, de camera kan zeer frustrerend zijn. Op het zwaarste moment, als het voor de kijker het spannendst is, heb je totaal geen zin om tegen die camera te praten. Toch moet je, anders kun je net zo goed niet gaan. Als er geen frictie is, heb je ook geen goed programma.'

Discovery Helden, elke zondag om 21.00 uur op Discovery Channel. Vanaf 6 mei is World's Toughest Expeditions with James Cracknell op Discovery Channel te zien; Rowing the Pacific met Mick Dawson en Chris Martin is te zien op 3 juni; The Ultimate Climb met Geordie Stewart op 10 juni.

Einde Bear Grylls?

Bear Grylls, presentator van programma's als Ultimate Survival en Worst Case Scenario, zal deze zomer voor het laatst bij Discovery te zien zijn. In maart zegde de zender de samenwerking met Grylls op, na aanhoudende onenigheid over het contract. Vanaf 17 juni zal hij nog te zien zijn in het programma Wild Weekend, waarin hij met beroemdheden als presentator Jonathan Ross en actrice Miranda Hart op expeditie gaat. Het is nog onduidelijk hoe Grylls verder zal overleven.

Foto vlnr: James Cracknell, Chris Martin, Mick Dawson, Geordie Stewart en Bear Grylls

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden