Livin' la vida local

Nederlanders zijn dol op Barcelona. Drie vaderlandse Barcelonezen leggen met en zonder weidse armgebaren uit hoe dat komt. 'Het leven!'

Reclamemaker Eugène Roorda wijst in La Cova Fumada met brede armgebaren op de vale muren, de kleine tafels, de te lage stoelen, de drukte en het personeel dat stoïcijns af en aan loopt en zegt op luide toon, juichend bijna: 'Het leven!'


Tafelheer Edwin Winkels zegt het hem lachend na en bestelt meer bier. Het is half twee 's middags.


Aan La Cova Fumada is niets hip. De kleuren beige en bruin overheersen. Aan de muren hangen een paar voetbalfoto's en een stokoude elektriciteitsmeter. Op het piepkleine toilet is bewegen vrijwel onmogelijk. Buiten staan mensen te wachten tot er plaats is. Nadat het restaurantje ergens op internet lovend was besproken en het woord 'authentiek' was gevallen, kwam een gestage toeristenstroom op gang. Roorda begrijpt waarom. Hij is vaste bezoeker en weet aan welke eisen een restaurant of tapasbar in Barcelona, en dus ook hier in de wijk Barceloneta, moet voldoen: 'Aan het plafond hangen tl-lampen, uit de muren bungelen losse elektriciteitsdraden en het eten moet worden opgediend door schele obers of dikke dwergvrouwen. Dan weet je: het eten is geweldig en het kost geen drol.'


Op tafel staan knoflookbrood, gegrilde sardientjes, bloedworst en de specialiteit van La Cova Fumada: bomba's, een tapa met aardappelen en gehakt. Hier gaat volgens Winkels het verhaal dat een man de bomba met veel hete saus eet, een vrouw met een beetje saus en een mietje zonder. Dat soort grappen kunnen hier.


Zonder te oordelen stelt Winkels vast dat het restaurantje 'cult' is geworden. Zoals voor zo veel Nederlanders is hij ook voor Roorda de man in Barcelona. De afgelopen 25 jaar zag hij Barcelona uitgroeien tot een stad met een enorme aantrekkingskracht op Nederlanders. Een trip naar Barcelona is voor veel Nederlanders net zo gewoon geworden als een reisje naar Maastricht of Antwerpen.


Edwin Winkels (50) is bij uitstek geschikt om de populariteit van Barcelona te verklaren. Jarenlang was hij verslaggever van de grootste krant van Catalonië, El Periodico, nu is hij freelancer, voor onder meer het Algemeen Dagblad en de NOS. In zijn boek Het Barcelona-gevoel - een aanrader - bracht hij twee werelden samen, die van de stad en die van het voetbal, van FC Barcelona. Onlangs verscheen zijn eerste roman, Welkom Thuis.


Al in 1988 vestigde Winkels zich, vanwege de liefde, in Barcelona. 'Ik werkte toen voor Het Vrije Volk en mocht een afscheidsverhaal maken. Het ging over Barcelona, over wat ik zo mooi en bijzonder vond aan de stad. Het verhaal eindigde ermee dat ik een glaasje anis dronk, een anijsdrankje. Ik hoopte dat de toekomst net zo zoet zou zijn. Ik verheugde me op het leven hier, op het leven op straat, met de drukte en de winkels die 's avonds open zijn.'


Met zijn Spaanse vriendin trok hij in een appartementje in Hospitalet, de voorstad achter voetbalstadion Camp Nou waar destijds veel immigranten uit Andalusië woonden, en nu Zuid-Amerikanen. Na zijn verhuizing naar kustplaats Sitges in 1993 werd Barcelona zijn werkstad. Mari, zijn vrouw, overleed in 2002 aan kanker. Winkels bleef achter met zijn zoon en zijn dochter.


Hij kent de geschiedenis van de stad, het ritme en de ziel, de wijken waar je moet zijn of juist niet, de tapasbarretjes die deugen en de verborgen pleintjes. Zijn netwerk is enorm en zijn kennis van de stad indrukwekkend. Vooral in de jaren dat hij voor El Periodico vier keer in de week een stadskroniek maakte, deed hij de ene ontdekking na de andere. 'Ik was de hele dag in de stad en er gebeurde altijd wat.'


Hij maakte de opkomst mee van Barcelona als toeristenstad, als metropool met een bijzondere aantrekkingskracht. De cijfers heeft hij paraat, ter illustratie. 'In 1992, het jaar van de Olympische Spelen, kwamen er voor de eerste keer meer dan 10 miljoen mensen aan op de luchthaven. Nu zijn dat er 36 miljoen.' De tv-beelden tijdens de Spelen waren cruciaal. 'Voorheen ging iedereen altijd naar Madrid. Europa ontdekte een nieuwe stad.'


Het is te zien op La Rambla, de wandelpromenade die zo kenmerkend is voor de stad, en tegelijkertijd ook niet. Midden op de dag sloffen duizenden toeristen heen en weer, een krioelend en behoorlijk lelijk bewijs van het massatoerisme. Winkels, vergoelijkend: 'Mensen die voor het eerst in Barcelona zijn, gaan naar de Ramblas, zoals ze in Rome naar het Colosseum gaan. En nog steeds zijn hier heel veel mensen voor de eerste keer.'


Het 'Damrak van Barcelona' noemt hij het. Veel panden zijn in het bezit van Israeliërs en Joegoslaven. 'Overal in Spanje krijg je een normaal glas als je bier bestelt, hier standaard een halve liter. Voor 8 euro. Dit is een totaal andere wereld, met de hamburgertenten en shoarmazaken. Hier komt de lokale bevolking nauwelijks nog.'


Zelf heeft hij bijzondere herinneringen aan de promenade met de kiosken en de bloemenstallen. In 1969 was hij er voor het eerst, met zijn ouders, die op een van de Ramblas een foto van hem maakten. 'En in 1992 liepen we hier tijdens de Olympische Spelen vaak 's nachts nog even als we klaar waren met werken. Het was altijd druk. We kwamen zelfs basketballer Charles Barkley van het Amerikaanse Dream Team tegen. Het was waanzinnig.'


Ook toen, en al veel eerder, was Carolina Galte een van de bloemenverkoopsters op La Rambla. Ze is 74 en verkoopt als sinds haar 11de bloemen. En ze heeft de ziel van de Ramblas zien veranderen. Zoals zij naar de toeristenstroom kijkt, kijken de meeste inwoners van Barcelona: een tikje verwonderd en soms meewarig, maar niet onvriendelijk. 'Er zitten gekken tussen, maar met de meeste toeristen heb ik geen problemen. Als ze foto's willen maken, vragen ze meestal keurig toestemming. In de jaren vijftig zagen we hier ook al toeristen, maar nu zijn het er duizenden. Het is ook zo goedkoop geworden om hier te komen.'


Als oud ergens botst met nieuw zou het hier moeten zijn, op de Ramblas, de plek waar het karakter van Barcelona misschien wel het meest is aangetast. Van enige onvrede is niets te merken. Het enige verwijt dat ze de toeristen maakt, is dat ze geen bloemen bij haar kopen. 'In Barcelona wordt heel veel aan het toerisme verdiend, maar niet door ons.' Floresteria Carolina, 'sinds 1888', is volledig afhankelijk van de inwoners van Barcelona. 'Het zijn slechte tijden, met de crisis en zes miljoen werklozen. Veel winkels en restaurants in de buurt zijn gesloten.'


Die buurt is de wijk Raval, de meest westelijke van de oude stad. Raval verkeert in een overgangsfase. Terwijl de wijk aan de andere zijde van La Rambla, Gótico, werd overspoeld door toeristen, was Raval tot in de jaren negentig nagenoeg onbegaanbaar, vanwege de criminaliteit.


De stad sloeg onder meer terug met de sloop van de meest aftandse huizen en de bouw van het Museum voor moderne kunsten, het MACBA. Raval is tegenwoordig multicultureel en hip, maar de rafelige kant is niet verdwenen. Hier en daar staat een hoer te wachten op klandizie. De bevolking is een mix van muzikanten, studenten, kunstenaars en migranten, Pakistanen vooral.


Het is nauwelijks toeval dat hier plotseling Ted Langenbach aan komt fietsen, met zijn vriendin. Ook voor hem is Winkels de man in Barcelona. De fietsen, ooit vanuit Nederland meegenomen naar Spanje, staan opgeslagen bij Winkels.


Langenbach is dé partygoeroe van Rotterdam, organisator van talloze feesten en de oprichter van de befaamde Now & Wow-club. Elk jaar komt hij drie, vier keer in Barcelona. Als gitarist van punkband Dojoji kwam hij er dertig jaar geleden voor het eerst. 'The sky was the limit, in die tijd. Iedereen ging los. Kunstenaars en muzikanten zorgden voor een enorme hoeveelheid energie. Hier begon de voorloper van het house-tijdperk, eerder nog dan op Ibiza.'


Hij fietst graag in Raval, ook al is de gentrification van de wijk begonnen. 'Hier zie je hetzelfde gebeuren als bijvoorbeeld in Berlijn in Prenzlauer Berg en Kreuzberg. Eerst komen de kunstenaars en de studenten. Dan volgen de yuppen, de reclamemensen en de architecten en de makelaars en worden de huizen superduur en begint het gezeur over geluidsoverlast.'


Zijn liefde voor de stad is onvoorwaardelijk. Barcelona is een 'zapding' voor hem, een uitstalkast met een overweldigend aanbod. 'Hier is voor iedereen wat. Hier is strand en cultuur, hier kun je kuieren en hier kun je makkelijk mensen ontmoeten, hier kun je binnen vijf minuten switchen van een contemplatieve sfeer naar totale uitbundigheid. Je kunt de stad op heel veel manieren gebruiken.'


Barcelona is een stad in balans, zegt Langenbach. 'Hier loopt alles door elkaar.' Een van zijn favoriete plekken is het naaktstrand, het Platja de la Mar Bella. 'Daar lopen 172 culturen door elkaar, homo's, skaters, gezinnen, alles. En iedereen laat elkaar met rust; niemand ergert zich aan een ander.'


Het is die veelzijdigheid die van Barcelona zo'n toeristenmagneet heeft gemaakt. Het toerisme zorgt maar in één opzicht voor spanningen, zegt Winkels. Duizenden appartementen worden illegaal aan toeristen verhuurd. 'Andere bewoners klagen vooral over de geluidsoverlast op straat en in de portieken. De stad probeert het te reguleren, maar dat lukt nauwelijks.'


Wat voor hem het zwaarst telt, is de vrolijkheid en de lichtheid die het toerisme met zich mee heeft gebracht. 'In Nederlandse ogen was Barcelona ook 25 jaar geleden al vrolijk, maar de stad is minder grauw geworden.'


Misschien wel het meest bijzondere: 'Barcelona is overspoeld door toeristen, maar de eigen identiteit is bewaard gebleven.'


Het bewijs is te zien in La Cova Fumada in Barceloneta, het restaurantje dat de verhouding van de stad met het toerisme treffend illustreert. La Cova Fumada heeft een andere clientèle gekregen, toeristen merendeels, maar is volledig zichzelf gebleven. Niet alleen de inrichting is onveranderd.


De prijzen zijn laag, de tapas worden vers bereid en de eigenaar kondigt schreeuwend aan dat het toilet voorlopig niet kan worden gebruikt omdat het wordt schoongemaakt. 'Fan-tas-tisch', zegt Eugène Roorda, de reclamemaker.


Tien jaar geleden kocht hij een flatje in Barceloneta. 'Het is een van de beste dingen die ik in mijn leven heb gedaan. Ik ben er een leuker mens door geworden.'


Roorda (64) is een veelgeprezen reclameman. Voor supermarktketen Dirk van den Broek bedacht hij een campagne die miljoenen opbracht, met onder meer de befaamde Dirk-tas. 'Ik heb een heerlijk vak, maar van weer een file op dinsdagmiddag of een akelig overleg met een klant word ik doodziek. Maar ik heb wél mooi een flat in Barcelona, denk ik dan. En dan gaat het weer.' Acht keer per jaar reist hij naar Barcelona. In de winter verblijft hij er een maand. 'Als ik terug ben, kan ik het leven weer aan. Alleen die geur in de kleine straatjes al, die combinatie van zweet, urine en olijfolie. Heerlijk. Ik hoef niet naar Bali, hier ben ik gelukkig.'


Het enige nadeel, volgens Roorda: 'Barcelona stimuleert gulzigheid, gevreet, gezuip. Het gaat de hele dag door, van de ene bar naar de andere.'


Nog meer sardientjes, nog meer knoflookbrood, nog meer bier en bomba's. Edwin Winkels: 'Deze stad verovert iedereen.'b


*

Nederland is stapelgek op Barcelona. In 2011 trok de stad bijna 7,5 miljoen toeristen. Ze waren goed voor ruim 16 miljoen overnachtingen. 3 procent van de toeristen kwam uit Nederland. Ter vergelijking: Duitsland (bijna vijf keer zoveel inwoners) nam 5,4 procent voor zijn rekening. Dankzij de lowcostmaatschappijen is Barcelona dichterbij dan ooit. Dagelijks gaan er vanaf Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven meer dan tien vluchten.


I LOVE BARCELONA

De vijf favoriete plekken van Edwin Winkels

Barceloneta


'Hier wonen veel buitenlanders uit Europese landen en Marokkanen. Barceloneta is nog steeds authentiek, met die kleine huisjes en de volksbarretjes, vlak bij het strand.'


Gràcia


'Het was ooit een zelfstandig dorp. Ik ging hier vaak naar de Verdi-bioscoop. Dat was de eerste bioscoop in Barcelona die films niet nasynchroniseerde, maar ondertitelde.'


De Tibidao


'Vlak bij de stad liggen boerderijen en vind je rust. Het bos aan de achterkant van de Tibidao heet Collserola. Het is de groene long van de stad.'


Eixample


'Dat is de wijk waar op elke hoek de woningen zijn afgevlakt. Het idee was dat er een vierkant pleintje ontstond. Eixample maakt daardoor een intieme indruk, met eindeloze straten en mooie gevels. Je moet vooral niet vergeten naar boven te kijken. Toeristen komen er weinig.'


Parc de la Ciutadella


'Het grote stadspark. In de weekeinden is het een ideale plek voor gezinnen met kinderen. Er worden veel feesten en alternatieve manifestaties gehouden.'


WELKOM THUIS

In zijn debuutroman Welkom Thuis, eind mei verschenen bij Nijgh & Van Ditmar, schetst Edwin Winkels een surrealistisch en macaber beeld van Nederland, ergens in de toekomst. Het land is ommuurd en verdeeld, agressief en intolerant. De sfeer is vijandig.


'Natuurlijk overdrijf ik. Maar het is wel ergens op gebaseerd. Als je lang weg bent en zo nu en dan terugkomt, vallen je dingen op die anderen niet zien. Nederlanders zijn agressiever geworden. En ze keren zich tegen dingen die van buiten komen; tegen buitenlanders. Wat we niet kennen is eng, vijandig.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden