Live

Live Brexit - Octopus Otto gaat voor Bremain

Het aftellen is begonnen: morgen stemmen de Britten of ze in de Europese Unie willen blijven, of niet. Brexit of Bremain? Blijf op de hoogte van alle laatste feiten, meningen en wetenswaardigheden over het referendum in dit liveblog.

Octopus Otto gaat voor Bremain Beeld Sea Life Centre Manchester/Twitter

Brexit of Bremain? Het is echt ‘too close to call’ als we een peiling van Opinium in de Britse krant The Independent moeten geloven. 45 procent van de Britten is voor het verlaten van de Europese Unie terwijl 44 procent wil blijven. Octopus Otto van het Sea Life Centre in Manchester lijkt echter de uitkomst van het referendum donderdag al te weten: de Britten blijven in de Europese Unie.

Otto kreeg van de medewerkers van het Sea Life Centre twee legoblokken voorgelegd om mee te spelen, een met de Britse vlag en een met de Europese vlag. De octopus kende geenenkele twijfel en koos resoluut voor het legoblokje met de Europese vlag.

Otto doet denken aan zijn Duitse soortgenoot Paul uit het Sea Life Aquarium in Oberhausen. Octopus Paul werd de beroemdste dierlijke waarzegger uit de geschiedenis toen hij tijdens het WK voetbal 2010 in Zuid-Afrika acht wedstrijden op rij, waaronder de finale Spanje-Nederland, correct voorspelde.

Voor een prominente journalist is het EU-referendum een win-win situatie. Hoofdredacteur Paul Dacre van The Daily Mail voert al maanden fanatiek campagne voor een Brexit. In de rechtse krant, die een oplage van 1.7 miljoen heeft, verschijnen dagelijks negatieve verhalen over de gevaren van immigratie, de Brusselse bureaucratie en over David Cameron. Als de Britten tegen de verwachtingen in voor een Brexit kiezen zal dat grotendeels te danken zijn aan de invloed van Fleet Street in het algemeen en Lord Dacre in het bijzonder.

Voor de multimiljonair kleeft er een klein nadeel aan zijn kruistocht en, zijn hang naar politieke macht. Wanneer de Britten de EU inderdaad verlaten kan Dacre de landbouwsubsidies die hij ontvangt voor zijn landgoederen in Sussex en de Schotse Hooglanders vaarwel zeggen. Sinds 2011 heeft de eurosceptische krantenmaker meer dan een half miljoen euro's vanuit Brussel ontvangen. Dacre gebruikt de grond voor zowel veeteelt als akkerbouw.

Ryanair-baas Michael O'Leary zit nooit om een stunt verlegen. Dus verscheen de Ier vandaag in een speciaal ontworpen pak, voor de helft bestaande uit de Britse vlag (de ‘Union Jack’) en voor de andere helft uit de sterren van de Europese vlag, op diverse televisiezenders. Om zo de Britten proberen te overtuigen om in de Europese Unie te blijven.

De baas van de Ierse prijsvechter vreest dat een Brexit zware gevolgen zal hebben voor de economie van Groot-Brittannië en ook de rest van de Europese Unie.

Volgens O'Leary hebben de Europese mededingingsregels in de vorige eeuw een einde aan de hegemonie van grote nationale luchtvaartmaatschappijen - die de prijzen van vliegtickets bepaalden - en werd het ook voor prijsvechters mogelijk de vliegmarkt te betreden. Als gevolg hiervan kunnen volgens O'Leary meer mensen in Europa het zich veroorloven om te vliegen en dat heeft gezorgd voor meer economische groei en werkgelegenheid. Ook Groot-Brittannië heeft daar veel baat bij gehad, aldus de Ryanair-baas.

O'Leary wil dan ook dat de Britten morgen stemmen voor een ‘remain’ in de Europese Unie. Om ook de radicaalste Brexiteers alsnog te overtuigen beloofde O'Leary dat bij een overwinning van het blijf-kamp Ryanair ‘vrijdag de grootste ticketsale uit haar geschiedenis zal houden, zodat de Britten Europa kunnen ontdekken’.

Bezoekers van de herdenkingsbijeenkomst in Londen voor de vermoorde politica Jo Cox hebben woensdag verontwaardigd gereageerd op reclamevliegtuigjes die met pro-Brexitslogans boven de Britse hoofdstad vlogen. Juist op het moment dat de echtgenoot van Cox, Brendan, het woord voerde kwamen de vliegtuigjes over Trafalgar Square, waar de belangrijkste bijeenkomst was, zo meldden Britse media.

'Stem Brexit, neem de controle weer in handen' luidde vertaald de boodschap die boven de hoofden van de bezoekers werd verkondigd. Labour-parlementslid Cox was juist een groot voorstander van het in de EU blijven van Groot-Brittannië. Haar dood wordt gezien als een politieke moord vanwege die opvatting. Haar echtgenoot noemde de moord onder andere een terreurdaad. Hij zei dat zijn vrouw voor haar overtuigingen leefde.

Verdriet tijdens de herdenking voor de vermoorde politica Jo Cox Beeld getty

Als de Britten er morgen in meerderheid voor kiezen om de EU te verlaten, dan is dat onherroepelijk. 'Eruit is eruit', zei de voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, woensdag tegenover persbureau AFP. En als de Britten besluiten in Europa te blijven, dan hoeven ze geen nieuwe onderhandelingen te verwachten.

Junck reageert op uitspraken die premier David Cameron dinsdag in The Guardian deed. Hij zei te hopen dat hij na een overwinning van het 'remain'-kamp nog meer toezeggingen kan lospeuteren bij de Europese Commissie. Maar Juncker zegt nu dat Cameron er in februari al 'het maximale' heeft uitgehaald. Toen werd er een akkoord opgesteld waarin ondermeer staat dat er een procedure in de EU wordt ingevoerd om de instroom van werknemers uit andere lidstaten in te dammen. Daar zal het volgens Juncker dus ook bij blijven.

Beeld photo_news

Sportverslaggever Tom Egbers is half Brits: zijn moeder kwam uit Engeland. Vanaf het EK in Frankrijk kijkt hij toe hoe de Britten morgen voor of tegen een Brexit stemmen. 'Het Verenigd Koninkrijk is een schitterend land. Het land van Jack the Ripper, the Beatles en Aston Martin. En dat zal het ook altijd blijven.'

Lees hier de hele Nieuwsbreak met Tom Egbers.

Tom Egberts Beeld anp

Wat betekent een Brexit voor de pogingen van Jon Snow om het noorden te herroveren? Of voor de queeste van Danaerys Targaryen om de Lannisters van de IJzeren Troon te stoten? Het klinkt misschien absurd om een parallel te trekken tussen de Zeven Koninkrijken van Westeros (uit de fantasyserie Game of Thrones van HBO) en het Britse koninkrijk. Maar volgens Foreign Policy heft een Brexit wel degelijk negatieve gevolgen voor de immens populaire televisieserie.

Als het Verenigd-Koninkrijk Europa verlaat, zal Game of Thrones mogelijk een van zijn belangrijkste filmlocaties in Noord-Ierland kwijtraken. Ook in Spanje, Kroatië en Malta worden veel opnamen gemaakt. De peperdure serie voor een deel op geld van het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling. Bij een Brexit valt dit mogelijk weg.

De makers van Game of Thrones willen niets kwijt over de mogelijke gevolgen van een eventuele Brexit, maar het argument dat een 'leave' wel eens negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor Jon, Danaerys en Tyrion zal de miljoenen Britse kijkers wellicht niet koud laten... (TK)

Beeld ap
George R. R. Martin, de auteur van de fantasyboekenreeks 'A Song of Ice and Fire', waar de HBO-serie Game of Thrones op is gebaseerd. Beeld anp

Er zullen geen kurken knallen in Italië als het morgen tot een Brexit komt, schrijft persbureau AFP. Groot-Brittannië is namelijk de grootste afzetmarkt voor Italiaanse prosecco. Een Brexit kan leiden tot een flinke devaluatie van de pond, met alle economische gevolgen van dien. En dus maakt de Italiaanse exportvoedselmarkt zich zorgen om de afzetmarkt van de Italiaanse bubbelwijn. Proseccopaniek alom.

Mabel. Beeld ANP

Prinses Mabel spreekt woensdagmiddag tijdens een herdenking van de vermoorde Britse parlementariër Jo Cox. De bijeenkomst vindt plaats op Trafalgar Square, hartje Londen. Zij staat op het programma vermeld als een van de vrienden van Cox.

Mabel is een van de initiatiefnemers van de bijeenkomst en van een inzamelingsactie, het Jo Cox Fund, dat de opbrengst aan drie goede doelen zal schenken. Er is al ruim een miljoen euro binnengekomen.

De echtgenoot van de politica, Brendan Cox, en haar zus Kim Leadbeater komen eveneens aan het woord. Er is een speciale muziekvideo te zien van de bekende Ierse band U2, waarmee Cox ooit campagne tegen armoede voerde. Er is live-muziek van het koor van de school waarop Cox' zoon zit en de band Diddley Dee. In Londen en op meerdere andere plekken in Groot-Brittannië en de rest van de wereld wordt tijdens de bijeenkomst een minuut stilte gehouden.

Een inwoner van Gibraltar tijdens een bezoek van premier Cameron aan het schiereiland, eerder in juni. Beeld EPA

De Franse president Hollande en Europese Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker waarschuwen de Britten daags voor het referendum. Hollande zegt dat een Brexit onomkeerbaar is en dat het Groot-Brittanniës toegang tot het Europese handelsblok in gevaar kan brengen. 'Dat si een zeer serieus risico. Iedereen moet zich daar bewust van zijn', aldus Hollande.

Juncker zegt op zijn beurt tegen persbureau AFP dat er geen nieuwe onderhandelingen komen met Londen.

Britten kopen in de aanloop naar het referendum donderdag over lidmaatschap van de Europese Unie veel meer buitenlands geld dan normaal. Sinds het weekeinde is de verkoop van bijvoorbeeld euro's en dollars 74 procent hoger dan op hetzelfde tijdstip een jaar geleden, berichtte woensdag de Post Office, een dienstverlenend staatsbedrijf dat postkantoren beheert. Een woordvoerster van de Post Office zei dat veel mensen een combinatie van euro's en dollars aanschaffen. Veel klanten slaan die online in.

De voorzitters van de belangrijkste Europese instellingen komen vrijdagochtend bijeen in Brussel om het resultaat te bespreken en een gezamenlijke reactie voor te bereiden. Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, ontvangt EU-president Donald Tusk en Martin Schulz, voorzitter van het Europees Parlement. Ook premier Mark Rutte is present bij het overleg, in zijn rol als tijdelijk EU-voorzitter.

De leiders van de politieke groepen van het Europees Parlement hebben vrijdagochtend ook een vergadering belegd om de situatie te bespreken. De Europese Commissie heeft er woensdag al uitgebreid over vergaderd.

Nog nooit heeft een lidstaat de EU verlaten. In het Europese verdrag staat dat als een land zijn 'exitbesluit' formeel heeft doorgegeven aan de Europese Unie, onderhandelingen worden gestart over de scheidingsvoorwaarden en toekomstige relatie. De uittreding volgt in principe binnen maximaal twee jaar na de kennisgeving, maar kan worden uitgesteld.

Mochten de Britten ervoor kiezen in de EU te blijven, dan gaat het akkoord van kracht dat de Britse premier David Cameron op een top in februari sloot met de leiders van de 27 andere EU-landen. De bal ligt dan bij de Europese Unie.

De eerste uitslagen in het Britse referendum over lidmaatschap van de Europese Unie worden vrijdagochtend verwacht van de Scilly Eilanden en Gibraltar. De Scilly Eilanden liggen geïsoleerd voor de kust van het uiterste zuidwesten van Engeland en een andere Britse uithoek is Gibraltar, dat aan het zuidpuntje van Spanje ligt.

De uitslagen geven geen aanwijzingen over de einduitslag. Op de Scilly Eilanden wonen slechts 2.300 mensen en van Gibraltar is bekend dat het niet bij een vertrek uit de EU gebaat is. Het wordt pas in de loop van de nacht, naar schatting rond 04.30 Nederlandse tijd, duidelijker welke kant het opgaat.

Eerder deze maand bracht premier Cameron een bezoek aan Gibraltar. Beeld AFP

Te elfder ure mengt ook de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu, zich in de Brexit-discussie. Çavusoglu noemde het woensdagmiddag tijdens een persconferentie in Ankara onjuist dat het Turkse lidmaatschap als argument is gebruikt in de Brexit-campagne. Wanneer Turkije lid van de EU wordt heeft volgens de Turkse minister niets met Brexit te maken: ‘Turkije is de EU nooit tot last geweest.'

Volgens Çavusoglu ziet Turkije graag dat Groot-Brittannië onderdeel van de EU blijft, zodat de Europese Unie een sterker front vormt.

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Çavusoglu. Beeld AP

Het wordt spannend, maar columnist Max Pam denkt toch dat de Brexit wordt weggestemd. 'Een Brexit betekent verandering en gedoe en daar zijn de Britten toch weer te conservatief voor.' (+)

Boris Johnson (links) met een zalm. Beeld AP

De Britse voetbalheld Gary Lineker houdt op zijn Twitteraccount een pleidooi voor de feiten over een eventuele Brexit. Voor de Britten morgen naar de stembus gaan, doen zij er verstandig aan om de feiten van een expert te horen, aldus Lineker, in dit geval van EU-professor Michael Dougan. Dougan zegt niemand ook maar enig idee kan hebben wat er gebeurt als Groot-Brittannië de EU verlaat. 'Iedereen die claimt het wél te weten, heeft zich laten misleiden.'

Volgens de poll van What UK Thinks draait het referendum uit op een nipte overwinning voor kamp blijven.

De Britse premier dweept met Bekende Bremainers op Twitter.

Oud-burgemeester van Londen en leider van het Brexit-kamp Boris Johnson is vroeg op pad gegaan op deze laatste echte campagnedag. Op de Billingsgate-vismarkt in Londen poseert hij gretig met een flinke zalm.

Ook de buitenlandse politiek mengt zich volop in de Brexit- of Bremain-discussie. Zo heeft de Italiaanse premier Matteo Renzi een column voor The Guardian geschreven waarin hij Groot-Brittannië vraagt om alsjeblieft in de Europese Unie te blijven. In Polen lichtte het Paleis voor Cultuur en Wetenschap gisterenavond op in de kleuren van de Britse vlag, om een Bremain te supporten. Ook het Tate Modern in Londen zelf droeg gisterenavond de duidelijke boodschap 'Vote remain' uit.

Het Paleis voor Cultuur en Wetenschap in Warschau, Polen. Beeld EPA
Het Tate Modern in Londen. Beeld EPA

Als de Britten deze week voor een vertrek uit de Europese Unie stemmen, dan moet er als het aan Geert Wilders ligt ook in Nederland een referendum komen over het EU-lidmaatschap. Dit zegt de PVV-leider woensdag in een interview met De Telegraaf.

Wilders denkt dat ook als de Britten 'nee' zeggen tegen een vertrek, het idee van de 'Brexit' zal blijven rondwaren. 'Een Brexit zal natuurlijk een enorme stimulans zijn voor heel veel Europese volkeren en landen om een vertrek uit de EU te overwegen. En als er geen Brexit komt is het zeker niet voorbij, want die geest gaat nooit meer terug in de fles. In de laatste peiling zie je niet voor niets dat de helft van Nederland wil dat we de EU verlaten', aldus Wilders.

De PVV-leider voorspelt dat dit een van de belangrijkste thema's zal worden in de Nederlandse verkiezingscampagne. 'Een stem op de PVV is een stem voor een Nederlands referendum over een Nexit', aldus Wilders in De Telegraaf.

Premier Cameron herhaalt een dag voor het referendum dat niemand weet wat de uitkomst morgen gaat zijn. In de Financial Times zegt hij dat hij in ieder geval premier blijft, Brexit of Bremain.

Ondanks de onzekere uitkomst zegt Cameron dat hij vanavond goed zal slapen. Hij heeft er geen spijt van dat hij het referendum heeft uitgeroepen.

Volgens peilingen is het nog onduidelijk hoe de stemming zal uitpakken op donderdag. Alles wijst op een nek-aan-nekrace. Veel van de 45 miljoen stemgerechtigden weten nog niet hoe ze zullen stemmen, blijkt uit de polls in de laatste dagen.

De Britse media zetten hun Brexit- dan wel Bremain-campagne vandaag onverminderd voort. Vooral The Sun gaat er vol in: 'Kijk in zijn ogen...', schrijven ze bij een grote foto van premier David Cameron, '... en zorg ervoor dat u morgen voor een vertrek stemt'.

'Geef me drie goede redenen waarom Groot-Brittannië in de Europese Unie moet blijven?' Deze vraag legde koningin Elizabeth onlangs voor aan een hooggeplaatste gast. Dat meldde haar biograaf Robert Lacey tegenover The Sun. 'De koningin heeft geen stem, maar ze is zonder twijfel een euroscepticus,' aldus Lacey. Volgens de biograaf is ze naar buiten toe zo neutraal als ze maar zijn kan, maar achter de schermen heeft Hare Majesteit de gewoonte te zeggen waar het op staat. Onlangs nog uitte ze in een privé-onderhoud kritiek op de houding van de Chinese delegatie tijdens een staatsbezoek. Het bewuste onderhoud over de EU heeft in de afgelopen maanden plaatsgevonden, onder meer in de aanwezigheid van haar zoon Andrew.

The Sun zorgde voor grote commotie door te melden dat het 90-jarige staatshoofd voor een Brexit is, maar na een klacht van het paleis moest de populaire krant deze bewering intrekken. De openbaring van Lacey werd verwelkomd door Brexiteer en monarchist Jacob Rees-Mogg. 'Voor de koningin en het land moeten we allemaal geloof tonen in een Brexit.' (Patrick van IJzendoorn)

Queen Elizabeth. Beeld EPA

Banken kunnen gedwongen zijn om banen van Londen naar Parijs en Frankfurt te verplaatsen, mocht het tot een Brexit komen. Hiervoor waarschuwt Jonathan Hill, de Europees Commissaris Financiële Diensten en Kapitaalmarkten, in de Duitse krant Handelsblatt. ‘Ik ben naar Londen, Manchester en andere Britse financiële centra geweest de afgelopen weken, om ze te waarschuwen voor de consequenties van een vertrek uit de Europese Unie.’

Het Britse bedrijfsleven gaf maanden geleden al aan een Brexit niet te zien zitten. Een vertrek uit de EU zal volgens hen slecht uitpakken voor de Britse economie en banen kosten. De bekende beursspeculant George Soros waarschuwde gisteren al voor nog meer negatieve financiële gevolgen: een Brexit kan volgens hem leiden tot Black Friday, een beurscrash aanstaande vrijdag.

Jonathan Hill. Beeld EPA

Patrick van IJzendoorn, Volkskrantcorrespondent in het Verenigd Koninkrijk, is op pad gegaan in het stadje Slough, al jaren geliefd bij Indiërs, Polen en Pakistanen. Hoe kijken zij aan tegen een Brexit? (+)

Het immigratiedebat voelt in Slough niet persoonlijk. Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

EU-correspondent Marc Peeperkorn tekent vandaag een somber vooruitzicht op vanuit Brussel. Zelfs als de Britten morgen besluiten dat zij blijven zal de malaise in de Europese Unie aanhouden, schrijft hij. Een Brusselse ambtenaar: 'De ambitie spoelt weg. Europa zit in de stront als nooit eerder.' (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden