Litouwen wemelt van de drie-hectare-boeren

Vind je dit leven leuk? Spijt over deze botte vraag komt te laat. Rasa Rudiene kijkt naar de grond en lacht verlegen twee gouden tanden bloot....

MICHEL MAAS

Van onze correspondent

Michel Maas

SMILGIU

Met haar rubber schoenen tekent ze kringen in de blubber, ze wrijft haar eeltige handen over elkaar en kijkt naar haar bezoekers die haar al zoveel dingen hebben gevraagd en die haar nu ook nog vragen wat ze van dit leven vindt. 'Ik ben al 36', vult ze aan. Rasa kent de wetten van het leven in Smilgiu, Litouwen, en volgens die wetten is ze daarmee dik over de helft. 'Hier gaat iemand dood als hij in de vijftig is, zestig misschien. Dat is niet erg. Het is nu eenmaal het lot van alle mensen.'

We staan op het erf van het boerderijtje dat zij drijft met haar man, maar toch vooral alleen omdat haar man er een baan als vrachtwagenchauffeur bij heeft. Een boerderijtje dat er uitziet als alle veertig boerderijtjes van Smilgiu: een wrak houten huis met grofgetimmerde stallen waar de beesten in hun eigen stront liggen.

Acht varkens hebben ze, drie koeien, twee kalveren, twee paarden, een schaap en wat kippen. Voor Smilgiuse begrippen is dat een flinke veestapel. Ze hebben bovendien pas nog een stal erbij gekocht, elders in het dorp. Dus het gaat hen welbeschouwd zo slecht nog niet.

Maar het pas verschenen Human Development Report van de UNDP, het ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties, in Vilnius meldt een plotselinge sterke stijging van de sterfte onder jongeren op het platteland. Het rapport meldt twee doodsoorzaken: ongelukken en zelfmoord. En dus vraag je : 'Vind je dit leven leuk?' en schaam je je te laat voor deze botheid.

Smilgiu is een dorp waar de boeren bijeen geveegd werden toen de Russen Litouwen hadden bezet, de grond genationaliseerd en er de grootschalige staatsboerderijen, de kolchozen, neerzetten. Zoals Smilgiu zijn de meeste dorpen in Litouwen. De grotere hebben behalve een winkel ook een kerk, een postkantoortje en een school . Verder heeft iedereen zijn drie hectare, een paard en wagen, wat varkens en koeien.

Toen Litouwen in 1990 onafhankelijk werd en de kolchozen werden gesloten, kreeg iedereen die voor de Tweede Wereldoorlog land bezat zijn bezit terug. De twaalf hectare van Rasa waren van haar schoonmoeder. Anderen hadden recht op drie hectare. Sindsdien wemelt Litouwen van de drie-hectare-boeren. En de meesten van hen zullen dat blijven. Geld lenen om uit te breiden of machines te kopen is niet mogelijk, en alle spaargeld is de eerste jaren van de onafhankelijkheid opgevreten door de inflatie van 1000 procent.

De vrijheid leverde kortom niets op. En de regering van de LDDP, de partij van ex-communisten die in 1992 een verrassende stembusoverwinning boekte, evenmin. Algirdas Brazauskas, de president en de leider van de LDDP, heeft de regio waarin Smilgiu ligt, Kaisiadorys, als thuisbasis.

Brazauskas' LDDP is bij de jongste verkiezingen volledig weggevaagd en volgende week neemt de Vaderland Unie van Vitautas Landsbergis - de held van de 'zingende revolutie' van 1989-'91 - de macht weer over. Maar in Smilgiu verwacht niemand meer iets van de politiek. Rasa: 'We zullen hard moeten werken. Altijd.'

De boeren leven zoals boeren honderden jaren hebben geleefd en zoals ze nog honderden jaren kunnen blijven leven. 's Winters slachten ze een varken, in de loop van het jaar verkopen ze een kalf of wat biggen, en de rest van het jaar verkopen ze de melk van de koeien. Heel Smilgiu leeft van melk.

Rasa kan in normale tijden veertig liter per dag verkopen. Maar nu zijn twee koeien drachtig en hebben ze biggen die de melk van de derde grotendeels opgebruiken. De melkfabriek heeft overigens al een maand niets meer betaald dus heel het dorp zit krap bij kas.

Rasa's gezin leeft van de 500 lita's (ongeveer 200 gulden per maand) die haar man verdient, het pensioen van haar schoonmoeder (60 gulden) en het geld dat nog over is van de recente verkoop van een kalf en een paard.

Bijna niemand heeft het breder. In heel Smilgiu en in het veel grotere Palomena kunnen de mensen maar één boer bedenken die het voor de wind gaat. Bij het rotsblok rechtsaf, door het bosje heen, en dan linksaf: daar ligt te midden van golvend akkerland de hoeve van Mitkus Marionas. Veertig hectare heeft hij, land dat voor de oorlog van zijn grootvader was en dat genoeg graan heeft opgeleverd om hem in drie jaar tijd al zijn schulden te laten aflossen.

Marionas is er niet. Hij woont hier niet. Hij woont in Kaisiadorys, 'de stad', waar hij een café schijnt te hebben en een winkel. Hij is een echte stadsman en komt hier alleen af en toe om de boel te regelen.

Op de hoeve, in een klein huisje naast de stal, wonen Romanus Burlevicus, zijn vrouw en twee kinderen. Deze zomer zijn ze uit het district Birzai in het noorden hierheen gekomen. Daar hadden ze niets, nadat hun kolchoz was opgedoekt. De voorman van de kolchoz had zelf alles ingepalmd - machines en dieren. Werk was er nergens te vinden.

Hier hebben ze ook niets. Maar ze wonen gratis, en de melk van de ene koe mogen ze verkopen. Ook het kalf mogen ze zelf houden, en ooit hoopt hij zo aan tien koeien te komen. Daar kun je royaal van leven. 'Het leven is niet slecht, zo. Beter dan in Birzai.'

Vanda Kupeiunieni (58), gepensioneerd hoofd van het postkantoortje in Palomena, drijft tegenwoordig de winkel van Smilgiu. De winkel is niet van haar maar van een winkelier in Palomena. Maar liever is ze buiten, met haar man en het vee. 'Wij vinden het fijn om in de grond te wroeten. En 's morgens vroeg, als we opstaan om de koeien te melken, is de natuur zo prachtig. Het is jammer dat we nu oud zijn. Anders zouden we nog een tractor kopen, en machines, en de boerderij uitbreiden. We hebben pas wel een paard gekocht. Ik vond dat dat moest. Toen ik vijf was moest mijn vader naar de kolchoz verhuizen. Hij moest ons paard en een veulen inleveren. Nu hebben we weer vijf koeien, wat varkens en een paard. Dat geeft een goed gevoel.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden