Opinie

Literatuur behoort tot de kunsten en moet zo gedoceerd worden

De verschraling van het schoolvak Nederlands gaat al decennia ongehinderd voort. Tijd voor actie, betoogt Peter Kortz.

Beeld anp

Het is inmiddels al achttien jaar geleden dat Antoine Braet in NRC Handelsblad een artikel publiceerde, waarin hij schreef dat het schoolvak Nederlands een 'schrale cursus' dreigt te worden. Nederlands op de middelbare school is inhoudsloos taalvaardigheidsonderwijs en werkt een eenzijdige kijk op taal in de hand. Twee jaar geleden hebben achttien verontruste hoogleraren en vier (hoofd)docenten van de Nederlandse universiteiten een brandbrief gestuurd naar de leden van de Tweede Kamer met de boodschap dat de examens Nederlands op scholen voor vwo, havo en vmbo op een bedenkelijk niveau worden afgenomen. Zij riepen daarom op 'tot een ingrijpende herziening van het eindexamen Nederlands, op alle niveaus'. Er is maar een weg: taalkunde moet op de middelbare school gedoceerd worden.

Communicatief paradigma

Sinds 1969 is er sprake van een (destijds) nieuwe opvatting binnen het taalonderwijs Nederlands en is sindsdien bij mijn weten niet meer ter discussie gesteld. Zij staat te boek als een 'communicatief paradigma': taalonderwijs dient vooral communicatieonderwijs te zijn, in plaats van onderwijs dat gericht is op de formeel-grammaticale aspecten van taal. Deze bondig geformuleerde visie ligt ten grondslag aan het huidige inhoudsloze onderwijs in de Nederlandse taal op scholen voor voortgezet onderwijs.

Vooraanstaande Nederlandse taalkundigen en didactici w.o. Marc van Oostendorp, Hans Hulshof, Peter-Arno Coppen en vele anderen hebben zich sterk gemaakt om het vak Nederlands meer inhoud te geven. Al die decennialange pogingen zijn op niets uitgelopen: taalkunde maakt geen deel uit van het schoolvak Nederlands en H. Bonset, een van de sleutelfiguren binnen het vak, heeft in 1998 er in een column (Levende Talen, 533) nog aan toegevoegd, dat taalkundigen zich de 'komende 25 jaar' niet moeten bemoeien met het schoolvak Nederlands. Deze fatwa uitgesproken door de moefti van de neerlandistiek is nog zo'n 8 jaar geldig. Het is hoog tijd dat dit communicatieve paradigma ter discussie wordt gesteld.

Een nieuwe visie

Eerst moet er een andere visie geformuleerd worden. Het schoolvak Nederlands beoogt leerlingen op de eerste plaats inzicht te verschaffen in taal en taalkunde, in het bijzonder die van het Nederlands. Inzicht in de formeel-grammaticale aspecten gebaseerd op moderne taalkundige opvattingen, vormt de basis van een doorlopende leerlijn, die leidt naar taalkundig begrip bij leerlingen in de bovenbouw. Verder is taalonderwijs communicatieonderwijs. Dit communicatieve aspect vindt zijn weerslag vooral in spreek-, luister- en schrijfonderwijs. Literatuur behoort tot de kunsten en dient als zodanig gedoceerd te worden. Dit nieuwe paradigma doop ik: het taal- en letterkundig, communicatief en taal beheersend paradigma. Nederlands moet worden opgesplitst in drie disciplines: taalkunde, letterkunde en taalbeheersing. De leerlingen krijgen vervolgens onderwijs van specialisten in een van deze vakken.

Jaloers

Een aantal problemen helpen we hiermee de wereld uit. Het vak Nederlands moeten de leerlingen nu wel serieus nemen en is geen herhaling meer van reeds gemaakte zetten. Letterkunde ontstijgt het niveau van handelingsdeel en taalbeheersing valt nu onder de hoede van (schrijf)specialisten, die Bonset zo graag wilde inhuren. De docent Nederlands zal opgelucht zijn. Al jaren is hij de risee van het gezelschap. Hij is de enige met een wekelijks terugkerende berg correctiewerk, hij is de enige die zulke grote klassen heeft, variërend tussen 25 en 32 leerlingen. Daarnaast doet hij de schoolkrant, de toneelgroep, het jaarboek, begeleidt de debatclub, organiseert hij theaterbezoek en dat naast ellenlange vergaderingen en drukbezochte ouderavonden.

De docent Nederlands is jaloers op zijn collega's. Ik heb in mijn werk kunnen constateren, dat een collega wiskunde een groepje heeft van 7 leerlingen, bij aardrijkskunde 15, bij het vak Frans 12, bij Grieks 4 en Latijn 10. Bij het vak Nederlands altijd volle bak! Aan deze wanverhouding moet met onmiddellijke ingang een eind gemaakt worden. Wie vindt dat het vak Nederlands geen verandering behoeft, zegt daarmee dat hij tevreden is over een vak dat als sterrenkunde zonder sterren wordt gedoceerd.

Peter Kortz is docent Nederlandse taal- en letterkunde. (Een uitgebreide versie van dit artikel verscheen op pentekst.nl)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.