Literaire minimalist of autist?

Schrijvers die ervan houden stilistisch uit te pakken en niet op een bladzijde meer of minder letten, krijgen vroeg of laat Nescio voor de voeten geworpen....

Kort, bondig, strak, geen woord te veel, daar houden Nederlanders van. Het is een literaire variant van de diep in de Hollandse ziel verankerde stelregel: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Ik vind: soberheid kan heel mooi zijn, maar een copieuze maaltijd met veel wijn en mooie tafeldames is ook niet te versmaden. Ik heb een kijkje op schrijvers die naar Nescio verwijzen om hun eigen kale stijl en hun dunne boekjes te verdedigen. Als je met ze praat, lijkt het alsof ook hun leven uit niets dan schrappen bestaat. Misschien lukt het je gewoon niet om gedetailleerd en mooi op te schrijven wat je in je hoofd hebt, denk ik vaak als ik ze weer hoor opscheppen over hoe goed ze schrappen kunnen.

Ja, je mag natuurlijk het leven willen samenvatten in schrijnend volzinnetje, maar dan is schraplust een symptoom van creatieve depressiviteit en een voorbode van literaire zelfmoord. Je moet schrappen wat niet goed is geschreven en wat er in het betreffende boek of verhaal niet toe doet, dat is de enige regel die ik als schrijver aanvaard.

Je kunt ook te veel weglaten. Op de 'Voorkant' van de Volkskrant stonden vorige week in de prachtige rubriek 'Dagboek' enkele fragmenten uit het Natuurdagboek van Nescio. Het eerste fragment gaat over de dag dat zijn kleinzoontje Mariussi werd aangereden in Groningen. 's Ochtends had hij met het jongetje en zijn zusje Nelletje nog een uitstapje gemaakt naar Zuidlaren. Toen Nescio daar de volgende dag in zijn dagboek over schreef, was Mariussi overleden.

Hoe moet ik mij dit voorstellen? Een man van over de zeventig is met zijn kleinkinderen op stap geweest. Hij heeft ze 'een fleschje roode limonade met een rietje' gegeven en toen het jongetje naar de wc moest, maakte hij daarna met zijn oude handen diens 'bretelletje' weer vast. Aan het eind van de middag, nadat hij de kinderen nog heeft voorgelezen, gaat de man een stukje wandelen. Als hij thuiskomt vertellen de buren hem dat zijn kleinzoontje onder een auto is gekomen. 's Nachts overlijdt het jongetje.

In de loop van de volgende dag pakt de oude man zijn natuurdagboek. Dat hij daar de rust en de puf voor heeft, is al bijzonder. Menigeen zou er domweg een zwarte bladzijde van hebben gemaakt. En ieder ander mens van vlees en bloed zou beginnen met iets als 'Het is verschrikkelijk, mijn kleinzoontje is doodgereden'. Zo niet Nescio. Hij begint als volgt: 'Met de bus van half elf met Mariussi en Nelletje naar Zuidlaren. Weer: dreigend, maar later minder.' Daarna schrijft hij keurig in chronologische volgorde over de busreis, de limonade en het bretelletje. Dan komt volkomen onverwachts de zin die mij ongelovig deed opkijken van de krant: 'Om 6 uur is Mariussi doodelijk aangereden op de Nieuwe Heereweg, dichtbij huis, terwijl ik in het Quintuslaantje wandelde (groote helderheid) en al door de G.G.D. naar het Academisch Ziekenhuis gebracht.' Las ik dit goed? Ja, ik las het goed.

Twee dagen later reist hij terug naar Amsterdam. Zijn dagboek bevat louter beschrijvingen van 'schitterend zonlicht' en andere natuurpracht. Bij Abcoude wacht hem in de verte 'het blijde weerzien' van de toren van Nederhorst den Berg. De volgende dag gaat hij met de trein naar Westerveld in Velsen, naar ik aanneem om in het daar aanwezige crematorium voor eeuwig afscheid van Mariussi te nemen, maar ook daarover schrijft hij helemaal niets. Hem valt wel de 'schitterende helderheid' in Westerveld op en dat het warm is in de zon. Het dagboek eindigt die dag met: 'In Amsterdam waren de forsythia's uitgebloeid terwijl ze in Groningen nog op hun mooist waren'!

Met weinig woorden kan veel verdriet geuit worden, maar in dit proza heerst een absurde onaangedaanheid waar je koud van wordt. Het befaamde literaire minimalisme van Nescio zal toch niet het symptoon van een autistische persoonlijkheid zijn?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden