Literaire euthanasie

OVER PRECIES twee weken barst hij los, de 68ste Boekenweek, dit jaar geheel in het teken van 'leven en dood in de letteren'....

Ten grave! is de titel van dit dubbelnummer, dat aangeboden wordt voor de prijs van een enkel nummer. Geïllustreerd met gravures van oude Franse grafontwerpen krijgt de lezer om precies te zijn éénendertig grafredes voorgeschoteld. Ze zijn geschreven door evenzo vele Vlaamse en Nederlandse schrijvers.

Het is, hoe kan het anders, een bonte verzameling geworden die soms vermaakt, vaak verbaast, maar ook wel eens verveelt. Het is ook geen nummer dat je achter elkaar uitleest. Daarvoor zijn de stukjes met een gemiddelde lengte van nog geen vier pagina's te kort. Maar lees er tijdens de tien dagen durende Boekenweek drie per dag en u bent verzekerd van de juiste grafstemming.

Een van de meest verbazingwekkende stukjes komt van Gids-redacteur Annet Mooij. Zij schrijft Leopold Lehmann zijn graf in, de negentiende-eeuwse medicus en hoogleraar die de leiding had over de kraamzaal van het Amsterdamse Binnengasthuis en later over de aparte vrouwenkliniek aan de Oude Turfmarkt. Tijdens zijn bestuur heersten er vele epidemieën van kraamvrouwenkoorts. Op het dieptepunt, het voorjaar van 1878, stierf maar liefst 14 procent van alle opgenomen vrouwen.

Lehmann verdiepte zich in mogelijke oorzaken zoals lijkengif en wondkoorts, maar deed vervolgens niets. De enige preventieve maatregel was dat 'studenten en leerling-vroedvrouwen die zijn lessen kwamen volgen, hun handen insmeerden, waartoe een grote pot met vet op tafel stond.' Niet voor niets sluit Annet Mooij haar rede af met de woorden: 'Zijn dood is een zegen voor de stad.'

Niet alle bijdragen zijn zo fel. Meestal gaat het om bewonderde doden die door een liefdevolle toespraak van de vergetelheid gered moeten worden. Zoals de architect van sanatorium Zonnestraal, ir. J. Duiker, of anders de gehandicapte schrijver Christopher Nolan, aan wie Liesbeth Koenen helaas maar twee nieuwsgierig makende pagina's wijdt.

Andere ten grave gedragenen zijn ondermeer Ilsebil, ook bekend als vrouwtje Piggelmee (door Barber van de Pol), het symfonieorkest (door Emile Wennekes), de stier Herman (door Frans W. Saris), het jaar 2002 (door Jaffe Vink) en, last but not least, Karl Marx (door Arnold Heertje). Het meest dramatische verhaal komt van Nausicaa Marbe, die op een foto uit het Rusland van vlak na de revolutie een half opgegeten kinderlijkje zag. Terecht opent zij met de fraaie zin: 'Meer dan een graf rede, had ik je een graf gegund.'

Twee keer wordt een nog levend iemand ter aarde besteld. De eerste is prinses Juliana, die door Tomas Ross wordt verheven tot 'de Echte, de Enige en de Beste Koningin van dit land'. De tweede is Guus Luijters. Zijn graf redenaar is niemand minder dan Arnon Grunberg en het is te hopen dat deze volgens Grunberg 'doodgeboren schrijver' zijn graf rede zelf niet onder ogen krijgt: 'Noem mijn korte rede euthanasie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden