Literaire ansicht uit Antwerpen

IN DEN ENGEL, op de Antwerpse Grote Markt, hoor je de meest bizarre verhalen. Antwerpen is altijd een stad geweest van wilde anekdoten....

Paul Depondt

Veel van die toogverhalen hebben iets nostalgisch. Het gaat altijd over 'vroeger', toen de blues- en folklegende Ferre Grignard nog in De Muze zong, of over de Antwerpse Sturm-und-Drang van de Pink Poets. Veel van die Antwerpse kunstenaars zijn intussen gestorven of hebben 'ontgoocheld en vergeten' in diepe wanhoop de hand aan zichzelf geslagen en liggen nu te midden van de azalea's op het Grote Erepark van het Schoonselhof.

Antwerpen was voltooid verleden tijd. Het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven (AMVC) leek wel een knekelhuis met aanzienlijke, onder het stof van de vergetelheid geraakte schrijversarchivalia. Dat was vroeger, vóór 1993, het jaar van Antwerpen Culturele Hoofdstad met het wervende motto: 'Kan kunst de wereld redden?'

Er is veel veranderd. Antwerpen heeft een letterenbeleid. Het AMVC, dat sinds kort het Letterenhuis heet, wordt in 2004 een letterkundig museum met een permanente opstelling. Er heerst een leesbevorderend klimaat. Volgend jaar wordt Antwerpen, na Madrid, Alexandrië en New Delhi, de vierde World Book Capital. Die titel van Wereldboekenstad werd in 2001 ingesteld door de Unesco, de cultuurorganisatie van de Verenigde Naties, in samenwerking met internationale verenigingen van uitgevers, boekverkopers en bibliotheken.

De metropool Antwerpen was al Boekenstad. Misschien daarom gaf de Unesco aan die stad de voorkeur boven Barcelona en Santo Domingo. Naar verluidt aasde ook Seoul op die titel. Vroeger, zegt wethouder Eric Antonis, 'bleef de Antwerpse literaire wereld redelijk Vlaams-lokaal'. Maar sinds kort nam Antwerpen Boekenstad tal van opmerkelijke initiatieven: de aanstelling van een stadsdichter en het wonderbaarlijk project Wilde Boeken, dat mensen aanspoort om boeken te vondeling te leggen.

Antwerpen Wereldboekenstad 2004, verzekert Michaël Vandebril, coördinator van Antwerpen Boekenstad, 'zal de Nederlandstalige literatuur stevig ten goede komen'. Antwerpen is vastberaden 'om de titel van Wereldboekenstad evenveel weerklank te geven als de titel Culturele Hoofdstad'.

Het gonst in Vlaanderen van de nieuwe literaire initiatieven. Brussel heeft sinds kort een nieuw tweejaarlijks internationaal literatuurfestival, Literair Rendez-Vous, dit jaar van 8 tot en met 10 mei. Luc Coorevits van Behoud de Begeerte verovert vanaf april met zijn nieuwe initiatief Literaal de Vlaamse kust én het grote publiek. Hij wil mensen die naar de zee komen voor de zon, de zee en het strand, 'attenderen op literatuur'. Hij wil 'de juiste verzen op de juiste plek aanbrengen'. De Vlaamse regering en Europa hebben er 900 duizend euro voor vrijgemaakt.

Tientallen dichters en schrijvers heeft Coorevits, organisator van Saint-Amour, 'van plankenkoorts bevrijd'. Zijn literaire bv, Behoud de Begeerte, organiseert al tien jaar in de week van Sint-Valentijn een rondtrekkende dichterskaravaan met een programma over de liefde. Woensdagavond echter begon de tocht, langs elf steden in Vlaanderen, in mineur. Tijdens zijn voordracht in de Leuvense Stadsschouwburg werd Hugo Claus die avond onwel. Hij begon plots te stamelen en stapte toen zelf het podium af. Claus is al jaren de vedette van de Saint-Amour-karavaan.

Volgend jaar viert Coorevits de twintigste verjaardag van Behoud de Begeerte. Vroeger, vertelde hij aan de Vlaamse krant De Morgen, was er niets. 'Er heerste in Vlaanderen een soort veredelde luiheid. Als je goede literaire manifestaties wilde bijwonen, moest je naar Nederland. Vlaanderen kende alleen kaas- en wijnavonden, met een dichter als entr'acte.'

Dat is in Vlaanderen nu anders. Er zijn meer literaire manifestaties, het letterenbeleid is veranderd. 'In en om Antwerpen zijn ontzettend veel instellingen werkzaam die te maken hebben met het boek', zegt Leen van Dijck, conservator van het Letterenhuis, 'met lezen, schrijven, vertellen, leesbevordering, literair erfgoed en ga zo maar door.' Ze verkoos 'letterenhuis' boven 'letterkundig museum' omdat het een plaats is 'waar we eigentijds met literatuur en literatuurgeschiedenis omgaan, waar we het verleden vanuit het heden willen benaderen'.

'Wat hebben we hier?', dichtte de in Antwerpen woonachtige Nederlandse schrijver Benno Barnard in Schrijversmuseum. 'Alles wat we hier hebben/ is bijzondere rommel - hooguit/ het tongbotje van min of meer/ melodieus tegen de tijd/ getierd hebbende doden.'

Antwerpen, een knekelhuis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden