Lisser Art Museum, het museum 'voor wie weinig van kunst weet'

'We reiken een handvat voor als je die database van kunstenaars en stromingen niet in je hoofd hebt'

Het Lisser Art Museum is er voor de niet-kenner, zónder uitlegbordjes. De collectie van supermarktmagnaat Jan van den Broek richt zich op consumptie.

Het Lisser Art Museum op Landgoed Keukenhof. Foto Hans Poel

Het is geen geringe ambitie om je eigen museum te bouwen, en toch moet je goed kijken om het LAM op te merken. Tussen de hoge bomen op Landgoed Keukenhof lijkt het museum van supermarktondernemer Jan van den Broek er al jaren te staan. En het gaat pas komend voorjaar open.

Dat gebeurt niet met tromgeroffel, maar in alle bescheidenheid, zegt curator Sietske van Zanten. 'In januari verhuizen we het kantoor naar hier, daarna komt de kunst. Eerst gaan we proefdraaien. We willen langzaam opbouwen, wennen aan de plek en het publiek. Gaandeweg gaat de deur steeds verder open.'

Deense steenbakkers

De deur, dat is een draaideur in een glazen pui. In de entree met veel glas, natuurstenen pilaren en smalle, platte, handgebakken stenen waarin je de duimafdruk kunt zien van de Deense steenbakkers, komt de installatie Hard water van Zeger Reyers, een chaotische stapeling van porseleinen borden, schotels en schalen.

Dan neem je de lift naar de derde verdieping, om vervolgens omlaag te meanderen langs de collectie van de VandenBroek Foundation. De stichting van Jan van den Broek, van de Dirk-supermarkten, en zijn zonen Dirk-Jan en Alexander, ondersteunt ook het talentenprogramma van het Concertgebouw en het educatieve programma de Teekenschool van het Rijksmuseum.

Jan van den Broek begon in de jaren tachtig kunst te verzamelen. De collectie was aanvankelijk als een supermarktassortiment: breed, maar niet diep, bekende hij in 2015 in de Volkskrant. Inmiddels ligt de nadruk op hedendaagse kunst, rond thema's als consumeren, winkels, markten, verpakkingen. 'Een naaktportret zult u niet bij ons aantreffen, tenzij er een tros druiven bij ligt', grapte hij.

Het LAM, ontworpen door KVDK Architecten, wordt geen ingewikkeld museum. 'Integendeel', zegt curator Van Zanten in de nog lege bovenverdieping die uitkijkt op Kasteel Keukenhof. 'We willen graag een aantrekkelijk museum worden voor wie weinig van kunst weet, maar wel geïnteresseerd is. Kunst vraagt al snel veel voorkennis. Wij willen een handvat reiken voor als je die database van kunstenaars en stromingen niet in je hoofd hebt.'

Geen tekstbordjes

Al zes jaar geleden werd daarom besloten dat er geen tekstbordjes aan de muren komen. 'Dat leidt maar af. Elke bezoeker krijgt bij binnenkomst informatie over drie of vier willekeurige werken. Andere bezoekers krijgen een andere selectie. Zo raak je in gesprek met elkaar. Het is spannend te ontdekken of bezoekers dat prettig vinden. Het geeft ze vrijheid om op onderzoek uit te gaan en stimuleert tot kijken naar iets waaraan je anders voorbij loopt.'

Het museum beslaat, exclusief kantoren, 1.100 vierkante meter, verdeeld over vijf zalen. De presentatie telt drie thema's. Het begint met stillevens, van bruiklenen uit de 17de eeuw tot hedendaagse varianten uit de eigen collectie. Blikvanger wordt hier een werk van de Israëlisch-Nederlandse kunstenaar Itamar Gilboa, die 365 dagen de duizenden producten die hij consumeerde noteerde. Vervolgens maakte hij porseleinen afgietsels, van sardineblikje tot citroen, van melkpak tot chocoladereep. Op lange planken worden de witte objecten gerangschikt.

Bollen en kunst

Landgoed Keukenhof is 230 hectare groot. Daarvan beslaat de wereldberoemde bollentuin 52 hectare. Buitenplaatsen als deze pronkten vroeger met groen (het park), rood (de bebouwing) en goud (de kunst). Het plan voor het Lisser Art Museum ontstond nadat Jan van den Broek (73) de restauratie van een torentje van Kasteel Keukenhof had bekostigd. Het LAM ligt op een steenworp afstand van het kasteel.

'Geen ratjetoe'

Het tweede thema gaat over rituelen en culturele gebruiken met betrekking tot samen eten en consumeren, van het Laatste avondmaal tot eigentijdse tradities rond koken of familierecepten doorgeven. Genot, hebberigheid en verleiding vormen de derde pijler: in een luxe winkelopstelling worden die werken gepresenteerd. 'Een knipoog naar de retail, maar er zit ook iets schurends aan onze hebzucht', zegt Van Zanten.

De meeste schilderijen en objecten hebben al een plek gekregen in een 3D-visualisatie van het museum. Het moet een spannende wandeling worden door het gebouw, soms wat ingewikkelder, dan weer visueel aantrekkelijk. De ene ruimte volgehangen zoals in 19de-eeuwse salons, dan weer een rustiger opstelling. 'Het moet geen ratjetoe worden, de rode draad zal duidelijk zijn.'

Het LAM wil niet elke paar maanden een nieuwe expositie openen. Wel zal er altijd beweging zijn en zullen gaandeweg eigen werken en bruiklenen worden gewisseld. Nadeel is dat het moeilijk wordt om geregeld publiciteit te genereren. 'Ook dat gaan we zien', zegt Sietske van Zanten. 'We willen een mooi museum maken, niet aan een rat race meedoen.'