reportage criminaliteit amsterdam-zuidoost

Liquidaties en geweldsincidenten in Amsterdam-Zuidoost: de Bijlmer buigt niet voor criminelen

Jongeren die elkaar bestoken met vijandige raps, bewoners die zichzelf verdedigen (met wapen), de ene moord na de andere. De gemeente Amsterdam gaat Zuidoost aanpakken. ‘Jongeren hier geloven niet in het systeem.’

De moeder van Rapper Bolle (met blauwe hoed) legt donderdag bloemen bij de gedenksteen van haar zoon tijdens de herdenking in Amsterdam-Zuidoost. Rapper Bolle werd een jaar geleden vermoord. Beeld Foto Freek van den Bergh / de Volkskrant

‘Zoveel vragen, weinig antwoorden’, de veelzeggende tekst op de rug van de jongeren typeert het gevoel dat donderdag overheerst in Amsterdam-Zuidoost. Nabestaanden van ‘Bolle’ zoeken steun bij elkaar en de herdenken de rapper die precies een jaar geleden omkwam in het stadsdeel. De moord op de 19-jarige jongen bleek het begin van een lange reeks liquidaties en geweldsincidenten.

Vorige maand was oud-profvoetballer Kelvin Maynard voorlopig de laatste in de rij, de achttiende dit jaar. Hij werd neergeschoten in zijn auto. In het criminele milieu gaat het verhaal dat Maynard een grote partij cocaïne zou hebben gestolen. 

Op het Amsterdamse stadhuis is de zorg over de aanhoudende golf van geweld en de toenemende jeugdcriminaliteit in stadsdeel Zuidoost inmiddels zo groot, dat burgemeester Femke Halsema vergaande maatregelen voorbereidt. Zij wil een ‘superprogramma’ om het tij te keren, vergelijkbaar met de aanpak waarbij Rotterdam met steun van de rijksoverheid fors investeerde in probleemwijk Rotterdam-Zuid. 

Halsema laat op dit moment inventariseren of al het geld dat op dit moment richting het stadsdeel gaat, wel echt op de juiste plek terechtkomt, zei ze vorige week bij stadsomroep AT5. Daarnaast onderzoekt de burgemeester de mogelijkheden voor een grootschalige samenwerking van politie, justitie, onderwijs en maatschappelijk werk. Ook zinspeelde Halsema op het instellen van lokale rechtbanken, naar Amerikaans voorbeeld.

Jeugdbendes

Wie op een doordeweekse dag door de Bijlmer wandelt, zoals Zuidoost in de volksmond heet, krijgt niet de indruk dat criminele jeugdbendes het gebied terroriseren. Op de markt galmen opgewekte Papiamentoklanken tussen de kramen door. Gevraagd naar een antwoord op de criminaliteit zeggen veel bezoekers: niet aan toegeven, het leven gaat door.

‘Zonde om bij stil te staan’, zegt marktkoopman Hans Kappelhof (67 jaar). ‘Ik ben hier al jaren marktkoopman en ze krijgen mij hier echt niet weg. Soms verslik ik me in de koffie als ik in de krant lees over het geweld in deze buurt. Maar als ik hier eenmaal ben, voel ik me nooit onveilig. Ook niet na wéér een schietpartij.’

‘Mijn zoontje was op dat trapveldje aan het voetballen, terwijl ze 50 meter verderop molotovcocktails maakten’, wijst Johannes van den Akker (35) uit zijn raam. ‘Ik vertel mijn kinderen maar dat schiet- en steekpartijen erbij horen’, verzucht hij. ‘Maar ons overgeven aan de criminaliteit doen we nooit. Ik stuur mijn dochter ook gewoon ‘via de gevarenzone’ naar de supermarkt.’  Inwoners voelen zich onveilig, maar halen het niet in het hoofd te verhuizen.

In de Bijlmer is geen enkele bevolkingsgroep in de meerderheid. Niemand heeft het hier echt voor het zeggen, zegt Van den Akker. ‘Iedereen is hier gelijk, qua maatschappelijke status, maar ook qua woonvoorzieningen zijn er in dit gebied weinig grote verschillen. Daardoor kunnen criminelen zich makkelijker anoniem mengen in de menigte.’ 

Drill-rap

Als je doorvraagt, geven de meeste buurtbewoners toe dat ook zij zeer bezorgd zijn over de gewelddadige straatcultuur, waarbij jongeren elkaar via internetvideo’s bestoken met vijandige rapteksten. ‘Met naam en toenaam dissen ze elkaar. Vervolgens krijgen ze veel views op internet en moeten ze bewijzen hoe stoer ze in het echt zijn. Dat loopt helemaal uit de hand’, zegt Chander Peroti, rapper en inwoner van Zuidoost, over de zogeheten drill-rap waarmee ook opvallend veel van de recente slachtoffers en gepakte daders zich inlieten.

Volgens Peroti, die naast zijn muzikale carrière docent is op een Amsterdamse mbo, bewapenen ook niet-criminelen zich uit veiligheidsoverwegingen. ‘Iedereen kent wel iemand die dat kan regelen.’ Naar de politie stappen wanneer ze zich bedreigd voelen, zullen de meeste jongeren volgens Peroti niet doen. ‘Er is geen vertrouwen in het systeem, ze zien justitie als hun vijand.’

Dat autoriteiten niet kunnen doordringen tot de jongeren, komt ook door een cultuur waarbij familie en vrienden elkaar de hand boven het hoofd houden. Peroti: ‘Niemand wil de snitch zijn. Verraad is dodelijk.’ Daarbij speelt ook armoede een grote rol. ‘Sommigen van die gasten moeten een heel gezin onderhouden, die zijn allang blij dat er geld op de plank komt. Ouders weten vaak wel waar dat vandaan komt.’ 

De veelgehoorde kreet ‘hier zijn we op elkaar aangewezen’ is ook ingegeven door het gevoel dat de lokale en landelijke overheid de inwoners van het stadsdeel links laten liggen. Precies daaraan wil de gemeente nu dus tegenwicht geven.

‘Thanks no shanks’

Een van de maatregelen die de gemeente binnenkort neemt, is een campagne die moet stimuleren dat jongeren zich ‘ontwapenen’.  Wie een wapen inlevert kan in ruil daarvoor een een stage of zelfverdedigingstraject krijgen.

Donderdagmiddag werd het plan door gemeente en politie voorgelegd aan buurtbewoners. De campagneleus ‘thanks no shanks’ kan op goedkeuring van het jeugdige publiek rekenen; al moeten de meesten eerst aan oudere belangstellenden uitleggen dat een ‘shank’ een zelfgemaakt wapen is.

Niet eerder sprak de gemeente zo vaak met betrokken inwoners voor ze een campagne uitzette. Zuidoost-bewoner Rob Janssen is blij dat hij zijn hart kan luchten. In de 23 jaar dat hij in Holendrecht woont, heeft hij de macht van criminele jeugdbendes zien groeien. ‘De gemeente kan dit niet alleen’, benadrukt hij. ‘Zuidoost moet een zaak voor de regering zijn. Minister Grapperhaus moet hier persoonlijk aandacht aan besteden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden