Lip-lezers ingezet bij strafprocessen - hoe betrouwbaar is dat?

Alhoewel politie, Openbaar Ministerie en de AIVD met enige regelmaat een beroep doen op lip-lezers, worden ze niet vaak ingezet bij strafprocessen. Woensdag gebeurde dat wel in de zaak Mitch Henriquez.

Een gemiddeld horend persoon kan ongeveer 25 tot 40 procent aflezen van het mondbeeld. Beeld Thinkstock

Richard Korver, advocaat van de nabestaanden, zette een zogeheten spraakafzien-team in om te analyseren wat de agenten zeiden die opduiken op videobeelden van Henriquez' arrestatie. Dit in 2005 opgerichte team bestaat uit dove mensen die gespecialiseerd zijn in liplezen en lichaamstaal.

'100 procent betrouwbaar', noemt een woordvoerder van het spraakafzien-team het onderzoek. Ze wil verder geen details geven over de werkwijze of het team in het algemeen, omdat ze al meerdere keren bedreigingen heeft ontvangen. Ook wil de woordvoerder niet zeggen of de onderzoeken standhouden in de rechtszaal.

Deskundigenregister

'Ik kom zelden zaken tegen waarin lipleesdeskundigen worden opgevoerd', zegt Rolf Hoving, universitair docent aan de Rijksuniversiteit Groningen en gepromoveerd op deskundigenbewijs. 'Het is geen algemeen aanvaard deskundigenterrein zoals vingerafdrukken. Dat heeft invloed op de betrouwbaarheid van wat die deskundigen zeggen.' Ze staan ook niet geregistreerd in het officiële deskundigenregister. Het Openbaar Ministerie mag in de rechtbank alleen deskundigen opvoeren die daarin staan vermeld. De advocaat van de slachtoffers, in deze zaak Korver, heeft meer vrijheden.

'Ook in Engeland zijn lipleesdeskundigen ingezet. De rechter zei daar dat hun expertise kan worden gebruikt, maar dat er wel heel voorzichtig mee moet worden omgegaan', zegt Hoving. Hij vergelijkt het spraakafzien met deskundigen die zeggen dat ze op basis van oorafdrukken verdachten kunnen herkennen. Zulk bewijs is weleens geaccepteerd door rechters in Nederland, maar leidde tot veel discussie.

Paard of baard?

Een gemiddeld horend persoon kan ongeveer 25 tot 40 procent aflezen van het mondbeeld. Dat blijkt volgens logopedist Linda Groot uit wetenschappelijke literatuur. Ze werkt op de Hogeschool Utrecht bij de opleiding tolk/leraar Nederlandse gebarentaal. Liplezen is een klein onderdeel van de studie. 'Dove mensen zijn er beter in omdat ze het vaak al vanaf hun geboorte doen. Ik had ooit een dove collega die wel 60 tot 70 procent haalde, maar nooit 100 procent.'

Dat is technisch niet mogelijk, omdat veel klanken op elkaar lijken. Zonder stem erbij is het verschil niet te zien, legt Groot uit. 'Veel klanken komen daarnaast achter uit de keel, dat kun je ook niet zien.' Ook het tempo, duidelijk articuleren en de context spelen een rol. Bij video-opnames is er bovendien vaak geen oogcontact en dat maakt het aflezen een stuk moeilijker. 'Je moet de persoon kunnen aankijken om een duidelijk mondbeeld te kunnen zien. Het is ook belangrijk om de mimiek af te lezen. Maar ja, als het over een paard of baard gaat en je geen stem hoort, zie je nog steeds geen verschil. Zo zijn er legio voorbeelden.'

De aanhouding van Mitch Henriquez, op 27 juni 2015.

Daarbij wil ze niet afdoen aan de betrouwbaarheid van het spraakafzien-team, van wie ze de methoden niet kent. 'Ik benader het nu puur vanuit de logopedie. Ik kan de betrouwbaarheid van hun werkwijze niet beoordelen, omdat ik niet weet hoe zij werken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.