Linkspartei kiest voor isolement en eigen gelijk

De Duitse Linkspartei ontleent haar bestaansrecht vooral aan verzet tegen hervormingen. Bovendien is ze helemaal niet rouwig door andere partijen als melaats te worden beschouwd, meent Sander van Walsum....

De Linkspartei van Oskar Lafontaine en Gregor Gysi zal verheugd zijnover de adhesiebetuiging van Ronald Plasterk (Forum, 23 september). Hetprobleem voor de nieuwe politieke formatie - die zichzelf inmiddels DieLinke noemt - is niet dat ze in Nederland als 'melaats' zou wordenbeschouwd, maar dat ze in Duitsland zelf nog niet voor salonfähigdoorgaat.

Dat hangt ten dele samen met de DDR-herkomst van de PDS (een van de tweepartijen waaruit de Linkspartei is ontstaan). Het gros van de zestigduizendpartijleden - overwegend bejaard tot hoogbejaard - wortelt nog in de SEDvan wijlen Erich Honecker. En een Stasi-verleden staat een mooiepartijloopbaan niet in de weg. Niettemin verwierf de PDS in haar stamlanddemocratische legitimiteit. Op lokaal en regionaal niveau neemt ze deel aanhet dagelijks bestuur.

Bijvoorbeeld in Berlijn. Oberbürgermeister Klaus Wowereit is zotevreden over de taakopvatting van de postcommunisten, dat hij zijn partij- de SPD - al vóór de verkiezingen op het hart bond de Linkspartei ookin de federale regering als potentiële coalitiepartner te aanvaarden.

Aan de acceptatie van de PDS in de oostelijke deelstaten heeft overigensook de opkomst van de extreem-rechtse NPD bijgedragen. Hoewel beidepartijen met vrijwel identieke slogans appelleren aan het Oost-Duitszelfbewustzijn, figureert de PDS nadrukkelijk in de voorhoede van hetdemocratisch afwijzingsfront.

CDU-leider Angela Merkel en bondskanselier Gerhard Schröder warenechter eensgezind in hun afwijzing van de Linkspartei als coalitie- ofgesprekspartner. Dat de partij, zoals Plasterk veronderstelt, 'uiterst' of'extreem links' zou zijn, heeft daarmee niets te maken. De partij geldt,integendeel, als uiterst behoudend. Zelfs als reactionair. Want ze koestertde illusie dat Duitsland kan terugkeren naar de sociale behaaglijkheid vanvóór de Wende.

Ze ontleent haar bestaansrecht aan een agenda die overwegend innegatieve termen is geformuleerd: ze is tégen de hervorming van hetstelsel van sociale zekerheid, tégen de vrijemarkt-economie, en tégendeelname van de Bundeswehr aan buitenlandse vredesmissies. Volgens Plasterkis zij hiervoor te prijzen. Want in zijn perceptie heeft Duitsland alkrachtig hervormd, is de gedachte 'dat al deze hervormingen noodzakelijkzijn (...) een politieke uitspraak'.

Natuurlijk is de 'politieke realiteit' die door globalisering zou wordengeschapen, tot op zekere hoogte arbitrair. Dat laat onverlet dat er aleeuwen een betrekkelijk autonoom proces van economische schaalvergrotinggaande is. Dat kun je heel vervelend vinden, en je kunt proberen deongewenste sociale gevolgen te verzachten, maar je kunt het proces nietontkennen - zoals die Linke lijkt te willen doen.

In de vorige eeuw zijn voortdurend pogingen ondernomen het economischleven te reguleren, kanaliseren of dienstbaar te maken aan een ideologie.De gevolgen waren in alle gevallen rampzalig.

Maar nog steeds is Oskar Lafontaine - een gematigde versie van Joop denUyl en Willy Brandt, meent Plasterk - niet genezen van zijn geloof in demaakbaarheid van de economie. Tegen alle wijsheid van de laatste decenniain betoogt hij dat het Wirtschaftswunder zal worden gereanimeerd als deDuitsers weer lekker gaan consumeren. En als de belastingbetaler weer vleesop de botten heeft, is ook de - door Plasterk betwijfelde - noodzaak vanbezuinigingen komen te vervallen.

Als minister van Financiën kwam Lafontaine al binnen een half jaar nazijn aantreden (in 1998) in botsing met de realiteit. En niet alleen metde realiteit: Lafontaine - die toen al een reeks politieke moorden op zijngeweten had - kreeg ruzie met vrijwel alle bondgenoten. Ook met GerhardSchröder, die op dat moment nog lang niet het licht van hervormer hadgezien. Diens huidige onwil om in gesprek te gaan met Die Linke is vooralingegeven door zijn vertrouwdheid met de methode-Lafontaine.

Op gezag van Lafontaine twijfelt Plasterk niet alleen aan de noodzaakvan hervormingen, hij meent ook te weten dat Duitsland 'niet minder heefthervormd dan Nederland'. Welnu: een van de weinige redenen waarom Nederlandnog enige achting in Duitsland geniet, is dat het al in de vroege jarentachtig is begonnen met een proces dat hier nog moet beginnen.

De noodzaak van hervormingen geldt inmiddels niet meer als 'eenpolitieke uitspraak', maar als een gegeven. Dit wordt ook door de PDSerkend in deelstaten en steden waar zij meeregeert. Vandaar dat de leidingvan Die Linke ook helemaal niet rouwig is dat ze door de gevestigdepartijen als 'melaats' wordt beschouwd. In de oppositie kan zij het geloofin het eigen gelijk onweersproken blijven koesteren.

Tot slot een terzijde: ook bij Plasterk leeft het misverstand dat de CSUde ideële tegenhanger van Die Linke is. Dit hangt vermoedelijk samen metde kwalijke reputatie die wijlen Franz Joseph Strauss (geheel onverdiend)bij het verlichte deel van de mensheid genoot. In de politieke praktijkmanifesteert diens CSU zich echter als de meer sociale van dechristen-democratische uniepartijen. Ze toont zich meer gehecht aan deverzorgingsstaat dan de CDU en de liberale FDP.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden