Linksom én rechtsom, gaat dat?

Kunnen de kemphanen VVD en PvdA zich tot partners transformeren? Van Rutte en Samsom zal veel worden gevraagd.

PvdA-leider Kok en VVD-leider Bolkestein in 1998 vlak voor Paars II. Beeld ANP

Slecht nieuws voor huurders: de huren gaan omhoog. Studenten mogen ook even slikken: dat wordt lenen voor de studie. Forensen kunnen daarentegen ontspannen: de vergoeding voor woon-werkverkeer blijft onbelast. En ook op het ministerie van Financiën halen ze opgelucht adem: ergens tussen nu en 2017 stopt het leeglopen van de schatkist.

Het zijn stuk voor stuk punten waar VVD en PvdA elkaar vinden. Dat is het goede nieuws. Het slechte nieuws is dat we het daarmee ook wel zo'n beetje hebben gehad. Investeren in leraren lukt ook nog wel, net als het verhogen van de AOW-leeftijd en praten over zorgbezuinigingen. Maar een blik op de verkiezingsprogramma's legt verder vooral verschillen bloot.

De VVD sloeg de afgelopen jaren onder leiding van Rutte met genoegen rechtsaf, terwijl de PvdA onder Samsom de klassieke sociaal-democratische koers hervond. De kritiek dat de twee zo op elkaar lijken, is dan ook al een tijd verstomd.

Aan de formatietafel zal blijken dat dat niet alleen een voordeel is. PvdA en VVD staan lijnrecht tegenover elkaar als het gaat om essentiële thema's zoals de woningmarkt, de sociale zekerheid en de marktwerking in de zorg. In het algemeen speelt de klassieke herverdelingsvraag een prominente rol: de PvdA wil veel regelingen en belastingen afhankelijk maken van het inkomen van de ontvanger. Sterkste schouders, zwaarste lasten. De VVD verzet zich daartegen met hand en tand.

Zo komen de twee ook uit de campagne: Rutte moet voor zijn rechterflank volhouden dat links beleid een gevaar voor het land betekent. Samsom heeft juist op dat linkse profiel honderdduizenden kiezers van de SP teruggewonnen. Die wil hij niet zomaar verspelen.

Beeld de Volkskrant / Erik d'Ailly

Knarsend
In 1994 dreven de kiezers VVD en PvdA net zo dwingend in elkaars armen als nu. Toen waren niettemin twee informatiepogingen en 111 dagen nodig om tot een kabinet te komen. Waar twee partijen vrezen dat ze zichzelf verliezen in onderhandelingen, dreigt het tegendeel: dat ze elkaar zo weinig gunnen dat er nauwelijks meer een kabinetsbeleid tot stand komt. Het kabinet-Balkenende IV (2007-2010) liep piepend en knarsend vast omdat Balkenende en Bos elkaar geen millimeter toegaven op de woningmarkt, de arbeidsmarkt en de zorg. Het resultaat was stilstand.

PvdA en VVD zullen alleen ergens komen als ze in staat zijn tot positief uitruilen. Gunnen ze elkaar hun successen? Krijgt de PvdA de hervormingen in de hypotheekrente-aftrek voor bestaande én nieuwe gevallen? En mogen de sociaaldemocraten projecten opzetten om kansarmen op de arbeidsmarkt op weg te helpen? Mag de VVD bijna 3 miljard korten op ontwikkelingssamenwerking? En mogen de liberalen versneld doorgaan met de marktwerking in de zorg? De voorbeelden maken al duidelijk hoe gevoelig de onderwerpen liggen.

De keus van de derde partner kan van doorslaggevend belang zijn. D66 kan de VVD helpen de PvdA voor versoepeling van het ontslagrecht te winnen. Ook kunnen de sociaal-liberalen aan de zijde van Samsom strijden voor iets meer Europa.

Net zo zou het CDA Rutte kunnen steunen in zijn plannen de btw-verhoging te compenseren met lastenverlichting, terwijl de PvdA de christen-democraten nodig kan hebben om er bij de VVD op aan te dringen niet te veel aan de pensioenen te morrelen.

Boksbal
Een derde partij - nodig voor de meerderheid in de Eerste Kamer die met name Rutte wenst - vervult ook de rol van bemiddelaar tussen de reuzen. En de rol van boksbal, schouder om op uit te huilen en 'voorzitter' voor als de stemmen staken. Dat is waar D66-leider Pechtold op lijkt te gokken. Als eerste liet hij donderdag weten dat hij 'bereid' is om aan tafel te verschijnen, mits VVD en PvdA 'uit de campagnestand' komen en serieus zaken willen doen. 'Ze hebben een tweestrijd losgemaakt', zegt Pechtold, 'en daarmee hebben ze nu ook een speciale verantwoordelijkheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden