Linksheid ASVA was haar glorie en bijna-ondergang

Achteraf verzon menigeen dat hij erbij was, bij de bezetting van het Maagdenhuis, die de naam ASVA een romantische glans heeft gegeven....

Van onze verslaggever

Peter Giesen

AMSTERDAM

Hans Janmaat bijvoorbeeld, de huidige leider van de Centrumdemocraten. In 1969 was hij een linkse politicologie-student. Zaterdag was hij niet aanwezig bij de viering van het vijftigjarig jubileum van de ASVA.

'Niet bij alle Nederlanders roept de naam ASVA warme gevoelens op', meent Pieter de Meijer, rector-magnificus van de Universiteit van Amsterdam. 'Uiterst links. Revolutionair.' Toch was VVD-leider Frits Bolkestein in 1956 voorzitter, als afgevaardigde van het Amsterdams Studenten Corps.

Meer dan een linkse actiegroep was de ASVA een spiegel van de tijdgeest. Gedomineerd door het corps in de jaren vijftig, succesvol protesterend in de jaren zestig en sectarisch links in de jaren zeventig. Na een opleving dank zij Deetman en zijn studiebeurzen in de jaren tachtig is de ASVA nu op zoek naar een nieuwe rol in het tempo-tijdperk, met een handjevol leden.

In de afgelopen vijftig jaar leerde menig bekende Nederlander er organiseren, onderhandelen, manipuleren en intrigeren. De lijst van oud-bestuurders en leden van de ledenraad leest als een 'wie is wie' in politiek (Bolkestein, Nuis, Van Traa, Ed van Thijn), media (Rinus Ferdinandusse, John Jansen van Galen, Hugo Brandt Corstius) en wetenschap (Piet Borst, Dik Wolfson, Lucas Reijnders).

De ASVA werd drie weken na de bevrijding opgericht, op 25 mei 1945 als produkt van een naoorlogs idealisme. Een nieuwe vereniging voor alle studenten aan de toenmalige Gemeentelijke Universiteit moest oude tegenstellingen doen verdwijnen. De ASVA was een soort 'studenten-ANWB', schrijven Jos Dohmen en Oscar Steens in hun gedenkboek Bevrijding en Bezetting (Vossiuspers AUP, ¿ 25,-). Op vertoon van een ASVA-kaart kregen studenten korting bij bioscopen, theaters, musea en winkels. Bij Maison Petry op de Herengracht konden vrouwelijke studenten zich voor de helft van de prijs laten knippen 'naar de laatste internationale modelijnen'. Bijna alle studenten werden lid.

De ASVA was in die tijd een louter bestuurlijke, inhoudelijk neutrale organisatie. De ledenraad was een soort studentenparlement van vijftig personen. Omdat bestuur en ledenraad elk jaar vernieuwd werden, bestond er, althans in die jaren niet zoiets als een 'ASVA-gevoel'. 'Ik heb er geen netwerk aan overgehouden', zegt Erik Jurgens, voormalig NOS-voorzitter en PPR- en PvdA-kamerlid, en ASVA-praeses in 1956.

Het corps domineerde in die tijd de ASVA, omdat het bij verkiezingen het meeste stemvee kon organiseren. Begin jaren zestig kwam echter de omslag. De snel groeiende groep studenten uit de wat lagere inkomensgroepen steunde de Studentenvakbeweging (SVB) die in 1965 de absolute meerderheid verwierf. 'Op de euforie van dat succes werd de ASVA omgevormd tot een politieke organisatie. Maar dat was tegelijkertijd de bijl aan de wortels van de ASVA. Zo gauw je politiseert, ga je mensen verliezen', zegt journalist John Jansen van Galen, die in 1963 in de ledenraad zat.

De SVB wist de strijd voor een goed stelsel van studiefinanciering moeiteloos te verbreden tot een gevecht tegen de gevestigde orde, eerst in de studentenwereld en daarna in de kapitalistische maatschappij in het algemeen. De student werd een 'intellectuele arbeider' die recht had op 'studieloon'. In 1969 verlieten de niet-SVB'ers de ASVA, die daarna pas echt uitgroeide tot een linkse actiegroep, sterk gedomineerd door de CPN.

Van belangenbehartiging kwam steeds minder terecht, ondanks een geslaagde actie tegen de verhoging van het collegegeld in 1972. 'De echte politiek bepaalde de agenda', aldus Saskia Grootenhuis, voorzitter in 1974. 'De problemen van studenten leken triviaal, vergeleken bij wat er in de wereld gebeurde.'

De ASVA-facties Karl Marx Groep en Buiten Universitaire Politiek verzetten zich zelfs tegen een actie ter verhoging van de studiebeurzen, omdat ze dat elitair vonden. 'De ASVA ziet het als haar taak de toekomstige intelligentia een juist inzicht in de maatschappelijke werkelijkheid te verschaffen aan de hand van een permanente ontmaskering van de burgerlijke ideologie met behulp van de marxistiese geschiedopvatting', aldus een manifest uit 1971. Ondanks het streven naar 'massa-beweging' en 'student-arbeider-front' daalde het ledental dramatisch. In 1965 was 85 procent van de studenten lid, in 1973 nog maar 20 procent en in 1980 slechts 1 procent.

Met de ondergang van de studentenpolitiek in CPN-stijl was de ASVA wederom rijp voor overname. Een klein groepje rond economie-student Daniël Engelsman maakte zich meester van het restje Amsterdamse studentenbeweging. Uiteindelijk zouden de demonstraties tegen minister Deetman tot een nieuwe bloei leiden. Op het congres memoreerde Engelsman hoe kluchtig deze acties begonnen. 'Deetman zou het nieuwe Letteren-gebouw openen. Een CDA-minister, dat kon niet goed zijn! We besloten te bezetten. Op het laatste moment zei iemand: ja, maar als we bezetten, moeten we ook een eis hebben.'

Er scheen een nieuw beurzenstelsel aan te komen, maar niemand wist het zeker. De actievoerders belden een studiefinancierings-specialist op, die meteen begon te razen en tieren. Engelsman: 'Laat dat verhaal maar zitten, zeiden we, we willen alleen weten of het slecht is.'

Beoordeeld naar het aantal demonstranten was de studentenbeweging tamelijk succesvol. Maar, zoals oud-ASVA-voorzitter Jurgens zegt: 'Wie representeren ze eigenlijk?' De ASVA heeft zevenhonderd leden, ofwel 3 procent van de Amsterdamse studenten. Er zijn plannen het tij te keren met een student union, die studenten moet lokken met materiële voordelen. Na vijftig jaar is de cirkel rond, zegt ASVA-voorzitter Babette Rijsenbrij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden