Linkse samenwerking krijgt vorm: GL, PvdA en SP presenteren alternatieven voor regeerakkoord

Lang besteedden de linkse partijen in de Tweede Kamer heel wat energie aan het bestrijden van elkaar. Maar de nieuwe verhoudingen in politiek Den Haag maken gezamenlijk optrekken bijna onvermijdelijk.

Linkse kopstukken in de Kamer: Asscher, Roemer en Klaver. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De historische krimp van het linkerkamp in de Tweede Kamer leidt tot niet eerder vertoonde samenwerkingsdrift. GroenLinks, SP en de PvdA presenteren vandaag gezamenlijke alternatieve plannen voor het regeerakkoord van het derde kabinet-Rutte. Samen vertimmeren zij voor 10 miljard euro aan de inkomsten en uitgaven. Lagere inkomensgroepen profiteren daarvan. Banken, grote bedrijven en particulieren met hoge inkomens gaan meer belasting betalen.

In de afgelopen weken hebben de drie partijen een reeks gezamenlijke actiepunten vastgelegd in een alternatief regeerakkoord: de btw-verhoging wordt geschrapt, de winstbelasting gaat niet omlaag, de verlaging van de inkomstenbelasting gaat niet door, het eigen risico in de zorg wordt afgeschaft, de vermogensbelasting voor miljonairs gaat omhoog en de lasten voor vervuilende bedrijven worden verzwaard.

Ze geven 10 miljard meer uit dan Rutte III en halen 10 miljard meer op aan belastingen. Onder de streep is de som nul. Hetzelfde geld, andere politieke keuzen. Zo kan het ook, willen ze maar zeggen.

Daarmee presenteren de drie zich morgen in het debat over de regeringsverklaring nadrukkelijk als een blok. Decennialang werd over samenwerking op links veel gepraat, zonder dat het tot concrete stappen leidde. Altijd waren er redenen waarom een van de drie partijen niet meedeed. Vaak zat de PvdA in het kabinet. Als dat niet het geval was, heerste vooral tussen PvdA en SP het wantrouwen.

De kiezer was ervoor nodig om de drie in elkaars armen te drijven. Zij hebben sinds 15 maart opgeteld 37 zetels, één minder dan de PvdA tot begin dit jaar in haar eentje. Ze kunnen zich geen onderlinge concurrentie veroorloven. Met enkel 14 (SP en GroenLinks) of 9 zetels (PvdA) zijn de partijen afzonderlijk kansloos tegen het coalitiefront van 76 zetels.

Onwennig

Dus zochten Emile Roemer (SP), Jesse Klaver (GroenLinks) en Lodewijk Asscher (PvdA) elkaar de afgelopen maanden herhaaldelijk op. En zijn ze van plan dat de komende jaren te blijven doen. Het is nog wat onwennig, zegt Asscher. 'We zijn voorzichtig met elkaar. Maar we geloven alle drie in het bieden van een wervend, vrolijk alternatief, in plaats van met elkaar bezig te zijn.'

Zo ziet Roemer het ook: 'Dit is een ideaal moment om te kijken op welke terreinen we kunnen samenwerken.'

In de verkiezingscampagne, toen regeringsdeelname nog niet was uitgesloten, wisten uitgestoken linkse handen elkaar nog niet te vinden. Van een fusie is ook nu geen sprake, benadrukken ze. Roemer: 'We zijn drie verschillende partijen met verschillende culturen. Maar ten opzichte van wat het kabinet nu voorschotelt is er veel dat ons bindt.'

Roemer: 'We zijn drie verschillende partijen met verschillende culturen.' Beeld ANP

Na de verkiezingen was Klaver twee maanden in beeld als coalitiepartner. Als hij aan tafel was gebleven, had hij deze wensen wellicht kunnen verwezenlijken. Nee, zegt hij resoluut. 'Achter meerdere van deze punten stond een harde njet.'

In de oppositie komen de drie tot twintig alternatieve maatregelen. Al is het lijstje niet uitputtend, zegt Asscher. Op deze punten konden hun financieel specialisten elkaar vinden, maar de wensen en de kritiek van de drie partijen beperken zich er niet toe.

Verschillen

En zelfs binnen de gezamenlijke plannen bestaan onderlinge verschillen. Samen willen ze een miljard uitgeven aan 'eerder stoppen met werken'. De uitwerking ontbreekt nog. Een bewuste keuze, zegt PvdA-leider Asscher. 'We hebben verschillende voorstellen. De SP zegt: je moet de pensioenleeftijd verlagen. Wij willen lagere inkomens helpen met eerder stoppen met werken.' De SP en GroenLinks benadrukken dat mensen met zware beroepen eerder met pensioen moeten kunnen.

In tegenstelling tot het kabinet houden de drie partijen de vier progressieve loonbelastingschijven in stand. De verlaging van de inkomstenbelasting - vooral voordelig voor de midden- en hoge inkomens - gaat dus niet door.

Het kabinet ziet die verlaging onder meer als compensatie voor de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. In het regeerakkoord hangt de maatregel samen met een versnelde afbouw daarvan, maar zover strekken de oppositieplannen niet.

Lodewijk Asscher: 'We hebben verschillende voorstellen. De SP zegt: je moet de pensioenleeftijd verlagen. Wij willen lagere inkomens helpen met eerder stoppen met werken.' Beeld ANP

Dat is de luxe van de oppositie. De linkse partijen kunnen vrijelijk schieten op het wankele beleidsbouwwerk van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Ze versleutelen een deel van het akkoord, maar, benadrukken ze, dat betekent niet dat ze de rest van de plannen omarmen.

Sterker nog, ook deze gezamenlijke rekenoefening kent een zekere vrijblijvendheid. Ze behouden zich het recht voor om afzonderlijk zaken te doen met het kabinet als dat zo uitkomt. 'We gaan elkaar niet verrassen', zegt Klaver. Maar het verbond is evenmin heilig. 'Soms doe je dingen alleen en soms doe je ze samen.'

Een greep uit de lijst van PvdA, SP en GroenLinks

Ze zetten een streep door deze plannen van Rutte III
- Laag btw-tarief van 6 naar 9 procent
- Verlaging winstbelasting bedrijven
- Verlaging dividendbelasting
- Verlaging inkomstenbelasting

Dit komt ervoor in de plaats
- Hoger salaris leraren, verpleegkundigen, agenten
- Afschaffen eigen risico
- Eerder pensioen zware beroepen
- Miljonairsbelasting
- CO2-heffing voor industrie

De drie partijen geven 10 miljard meer uit dan Rutte III. Dit compenseren ze met 10 miljard hogere belastinginkomsten.


Lees ook deze stukken over het nieuwe kabinet

Ken uw kabinet
Met het nieuwe kabinet treden nieuwe politici aan en krijgen bekende gezichten andere rollen. Hoe goed kent u het kabinet-Rutte III?

Rutte III-filter
Na een historisch lange formatie is het kabinet Rutte III er eindelijk. Wij gidsen je door het regeerakkoord. Hoe wordt het geld verdeeld? Wat hebben de partijen binnengesleept? En op welke punten gaat de coalitie het moeilijk krijgen?

Dezelfde premier, een nieuwe werkelijkheid
Het wordt een opgave om dit kabinet overeind te houden. Het monsterverbond van vier partijen, de minieme meerderheid in beide Kamers: bij elke stemming kan het misgaan.

Eindigt elk debat straks in 76 tegen 74?
In het eerste Kamerdebat eerder deze maand tekenden zich de consequenties af van een coalitie die stoelt op de kleinst mogelijke meerderheid. De komende jaren zal het steeds gaan om de vraag: eindigt elk debat in 76 tegen 74, of zijn er andere smaken mogelijk?


Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden