Linkse politici hanteren zero-tolerancebeleid voor opruiende slogans Duitse populisten van AfD

Midden tot links stemmende Duitsers vrezen dat een terugkeer naar de zwartste bladzijden uit de Duitse geschiedenis dichterbij is dan ooit, nu de rechts-populistische AfD zetels in het parlement heeft behaald. Linkse politici van die Grünen presenteren alvast een zero-tolerancebeleid voor opruiende slogans van de AfD. 'Niet in het parlement, niet in de kantine en ook nergens anders.'

Sterre Lindhout
Angela Merkel en Grünen-lijsttrekker Katrin Göring-Eckhardt schudden elkaar de hand. Beeld epa
Angela Merkel en Grünen-lijsttrekker Katrin Göring-Eckhardt schudden elkaar de hand.Beeld epa

Zo saai en droog als de Duitse verkiezingscampagne maandenlang was, zo spectaculair en emotioneel was de ontlading na de verkiezingsuitslag. Of preciezer geformuleerd: na het bekend worden van de 13 procent stemmen voor de AfD. De voortekenen voor de overwinning van de rechtspopulisten waren vrij duidelijk geweest, maar het niet-AfD-stemmende deel van Duitsland verkeerde in de ontkenningsfase. Tot het moment dat ze het wel moesten geloven, zondagavond om 18 uur.

'Huilen verandert niets', is de kop boven het commentaar van Heribert Prantl in de Süddeutsche Zeitung. Met de AfD in het parlement begeeft Duitsland zich op een hellend vlak, is de teneur van zijn verhaal. De AfD bedreigt de democratie, de partij is 'van binnen toenemend bruin'. Duitsland, schrijft Prantl, moet zich vooral niet gerust moet laten stellen door het feit dat ook in andere Europese landen 'verliezers van de globalisering' een politiek thuis vinden bij nieuwe rechtse partijen. 'Duitsland is in de situatie van een alcoholist. Zodra hij weer drinkt, wordt het gevaarlijk.'

Zijn dreigende woorden klinken in Nederlandse oren waarschijnlijk vooral melodramatisch. Maar het is een adequate weergave van de stemming bij veel midden tot links stemmende Duitsers, en ook bij veel Duitse media. Men heeft het gevoel dat een terugkeer naar de zwartste bladzijden uit de Duitse geschiedenis dichterbij is dan die de afgelopen 72 jaar ooit is geweest.

null Beeld
Beeld

'We zullen van de AfD geen enkele slogan dulden, geen enkele aanval op de democratie of onze grondwet', zei lijsttrekker Katrin Göring-Eckhardt van die Grünen zondagavond meteen al. 'Niet in het parlement, niet in de kantine en ook nergens anders.'

Niet alleen bij links ook in de boulevardkrant Bild-Zeitung geven zorgen de toon aan. In een instructiestukje legde de redactie van Bild maandag nog even uit hoe zij de AfD ziet: 'De AfD is geen partij als alle anderen, in hun achterban vind je mensen die vreemdelingenhaat propageren.' Hoe Bild daar van plan is mee om te gaan? 'Dat zullen wij steeds weer scherp bekritiseren.'

Maar er is niet alleen paniekretoriek in de media, ook realiteitszin. Vergeleken met een jaar of 2 geleden is er veel meer begrip voor mensen die op de AfD hebben gestemd, en voor hun gevoel dat ze door Merkel en co zijn vergeten.

Veel kiezers hebben niet AfD gekozen, omdat ze de AfD zo goed vinden, benadrukken verschillende commentatoren. Maar omdat ze de andere partijen een lesje wilden leren, omdat ze vinden dat er in het vorige parlement geen echte oppositiepartij zat. 'De kern van de AfD is wanhoop', schrijft Die Zeit. 'Deze mensen bedrijven geen politiek voor Duitsland, ze bedrijven politieke archeologie. Ze graven met theelepeltjes naar een land dat nooit heeft bestaan.'

null Beeld
Beeld

Hoe gaat het nu verder?

Duitsland wacht een lange en ingewikkelde formatie. De officieuze doelstelling om voor de Kerst een regering te kunnen presenteren zal Merkel dit jaar niet halen, vermoeden de Duitse media. Wel moet op 24 oktober, een maand na de verkiezingen, het parlement voor het eerst in nieuwe samenstelling bijeenkomen.

CDU-leider Angela Merkel heeft maandag contact opgenomen met de FPD, de Grünen en de SPD, de partijen waarmee ze wil praten over het vormen een coalitie. Als lijsttrekker van de grootste partij is dat binnen het Duitse stelsel haar plicht.

Bondspresident Frank Walter Steinmeier heeft geen rol in de formatie - zelfs geen ceremoniële. Pas als de nieuwe regering rond is en een absoute meerderheid van het parlement met de nieuwe kanselier heeft ingestemd, verschijnt Steinmeier ten tonele om Merkel te beëdigen.

null Beeld
Beeld

SPD-leider Martin Schulz maakte zondag duidelijk dat zijn partij niet beschikbaar is voor een nieuwe, zogenoemde Grote Coalitie. Het is onduidelijk of Merkel echt hoopt dat ze hem van gedachten kan doen veranderen, of dat het gesprek een tactische truc is om haar onderhandelingspositie met de andere twee partijen te verstevigen.

De Duitse media vinden zo'n nieuwe Grote Coalitie eensgezind een slecht idee. Die Zeit zag maandagmorgen in 'Jamaica', de lastige coalitie met de FDP en de Grünen, ook een kans: de spanning die in die coalitie ingebouwd zit, zal voorkomen dat de komende 4 jaar alleen maar om de AfD draaien. Het zal de SPD ook noodgedwongen in een felle oppositiepartij veranderen.

null Beeld
Beeld

Partijvoorzitter Petry vertrekt bij de AfD. De ruk naar rechts die de partij maakte in de aanloop naar de verkiezingszege zou reden zijn om zich terug te trekken.

Merkel wint, maar alle aandacht gaat uit naar de opkomst van de AfD. Met welk gemoed betrad Duitsland het stemhok? Een kijkje over de schouders van zeven kiezers (+).

Commentaar: De Duitse verkiezingen zijn als verwacht gewonnen door Merkels CDU, maar zijn tegelijk een electorale revolutie die de aard van de Duitse en Europese politiek voorgoed kan veranderen.

Geen opluchting in de Europese hoofdsteden - niemand twijfelde aan haar overwinning - maar wel blijdschap dat Merkel bondskanselier blijft. En dat de gevreesde populistische doorbraak is uitgebleven (+).

Merkel is een van de machtigste vrouwen ter wereld, en volgens sommigen zelfs de leider van het Vrije Westen. Hoe doet ze dat? Twaalf tips (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden