Nieuws

Linkse partijen profiteren niet van vier jaar oppositie: afvaardiging links Kamer kleiner dan ooit

Links krijgt in de Tweede Kamer opnieuw een dreun. SP, GroenLinks en PvdA profiteren niet van vier jaar oppositievoeren. Volgens de eerste exitpolls wordt de afvaardiging van ‘links’ in de Tweede Kamer kleiner dan ooit.

PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen in het stembureau in basisschool De Mijlpaal in Amsterdam. Beeld ANP
PvdA-lijsttrekker Lilianne Ploumen in het stembureau in basisschool De Mijlpaal in Amsterdam.Beeld ANP

SP, GroenLinks en PvdA komen samen mogelijk uit op slechts 25 zetels, twaalf minder dan in de vertrekkende Kamer. In 2017 kregen de drie samen nog 37 zetels. Dat was toen het laagste aantal ooit en één zetel minder dan de PvdA in 2012 alleen scoorde. Dat jaar incasseerde de PvdA een mokerslag met 27 zetels verlies, maar GroenLinks won tien zetels terwijl de SP er één inleverde.

Gezamenlijk ageren

Links heeft echter niet geprofiteerd van het gezamenlijk ageren tegen het ‘rechtse’ beleid van Rutte III – over de dividendbelasting, de zorgsalarissen, de verschraling van de publieke sector, de kleine versoepeling van het ontslagrecht, de toeslagenaffaire en de ‘Ruttedoctrine’. Halfslachtig hebben de drie gepraat over een stembusakkoord, fusie of federatie in de aanloop naar deze verkiezingen, er werd een vergeefse bijeenkomst met de partijleiders gehouden in de Tolhuistuin in Amsterdam, maar er werd niet doorgepakt.

Het gezamenlijk optrekken verwaterde tot gekissebis toen PvdA en GroenLinks het kabinet steun beloofden bij de pensioenhervorming, waar de SP tegen protesteert. De sfeer werd er niet beter op toen Jesse Klaver zich keerde tegen ‘scorebordpolitiek’ en zijn oppositierol aan de wilgen leek te hangen. Wat rest van de linkse samenwerking, zijn halfslachtige toezeggingen om liefst met elkaar in een kabinet te gaan zitten. De PvdA bezwoer niet zonder GroenLinks of SP in een kabinet te gaan. Bij GroenLinks was dat wederzijds, bij de SP niet.

De PvdA hoopte op een herrijzenis na de ‘mokerslag’ in 2017 na het regeren met de VVD in Rutte II. Lodewijk Asscher poetste het linkse profiel op, erkende dat Rutte II was doorgeschoten met sommige maatregelen. Dat de PvdA de grootste werd bij de Europese verkiezingen, gaf de partij moed. Maar de toeslagenaffaire kostte de PvdA op het laatste moment haar lijsttrekker en de beoogde tegenpool van Mark Rutte, Lodewijk Asscher. Daardoor moest de PvdA net voor de start van de campagne het veld in met de onvoorbereide Lilianne Ploumen. De PvdA lijkt nu de negen zetels te houden.

Harde klap Groen Links

Voor GroenLinks en de SP zijn de druiven enorm zuur. Beide partijen hadden 14 zetels in de Tweede Kamer en lijken nu terug te zakken naar ieder acht. Nooit hebben ze geregeerd en dit jaar waren ze er klaar voor, hoopten de partijleider Klaver en Marijnissen.

Vooral bij GroenLinks komt de klap nu hard aan. Het zijn de eerste verkiezingen waarbij Jesse Klaver verliest sinds zijn aantreden als partijleider in 2015. Deze verkiezingen moesten het oogstjaar worden van de ‘beweging’ die hij in 2017 begon met massale ‘meet-ups’ en een tour langs bedrijfskantines. Met de verwachting in de oppositie verder te groeien, brak hij in 2017 met de kabinetsformatie. Winst bij tussentijdse verkiezingen leek hem gelijk te geven, vooral de 8 zetels in de Eerste Kamer worden nog een belangrijke factor, waar een coalitie daar 38 zetels nodig heeft voor een meerderheid.

Corona gooide roet in het eten. Meet-ups waren niet meer mogelijk en GroenLinks zette alles in op de sociale media. Hoewel de partij zelf steeds hoog opgaf van haar grote bereik, heeft dat weinig zoden aan de dijk gezet. Klaver verklaarde de verkiezingen tot ‘klimaatverkiezingen’, maar dat sloeg onvoldoende aan. Zijn pogingen om op het laatste moment een progressieve samenwerking te forceren waarbij GroenLinks, D66 en PvdA – de SP heeft Klaver ‘opgegeven’- zich tot elkaar zouden bekennen, mislukte.'

Nieuwe koers SP slaat niet aan

Voor de SP waren het de eerste verkiezingen met Lilian Marijnissen als lijsttrekker. Haar voorganger Emile Roemer ontdeed de SP al van het imago ‘tegenpartij’ - ‘stem tegen, stem SP’ - maar de nieuwe koers slaat niet echt aan. Marijnissen ging een stapje verder door de VVD niet totaal te verketteren en samenwerking niet uit te sluiten. Oude stokpaarden, zoals het ‘nationaal zorgfonds’ – de nationalisatie van zorgverzekeraars – AOW en pensioen met 65 jaar, zijn er nog wel maar werden minder intensief bereden. Andere partijen noemden de SP steeds vaker als potentieel coalitiepartner.

Dat de door de PvdA op links beleden liefde niet bepaald wederzijds is, maakte Marijnissen in de tv-debatten duidelijk. Zij hekelde het beleid van Rutte II met VVD en PvdA. Vooruitkijken naar een gezamenlijke aanpak zat er niet in. De enerzijds aaibare koers en anderzijds het afzetten tegen de anderen op links, slaat blijkbaar niet echt aan bij de kiezers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden